Từ lời ru của mẹ đến lựa chọn đi cùng ca Huế suốt đời
Mai Chung là một ca sĩ và nhạc công sinh ra ở Huế, chọn ca Huế truyền thống làm trung tâm sáng tạo, dùng cấu trúc tân nhạc và kỹ thuật thu âm hiện đại để kể lại ký ức, cảnh sắc và tâm tình xứ cố đô trong ngôn ngữ âm nhạc đương đại, hướng đến người nghe trẻ nhưng vẫn giữ hồn âm nhạc dân gian Việt.
Điểm xuất phát của hành trình ấy không phải phòng thu hay sân khấu, mà là “lời ru của mẹ” – thanh âm mà Mai Chung xem là tiêu biểu cho đời mình. Trong lời ru có câu ca dao, làn điệu dân ca ba miền, có tiếng hò mái nhì, mái đẩy nuôi dưỡng tâm hồn cô bé xứ Huế từ thuở ấu thơ. Chính từ ký ức gia đình rất riêng đó, Mai Chung đi đến một lựa chọn rất công khai: dành sự nghiệp cho âm nhạc dân gian Việt, trước hết là ca Huế truyền thống. Cô không đối xử với di sản như chất liệu trang trí, mà như một phần ký ức sống động cần được tiếp tục kể lại.
Quan điểm của Mai Chung khá rõ ràng: bảo tồn di sản văn hóa không thể chỉ dừng ở việc “giữ nguyên” trong bảo tàng, mà phải để di sản bước vào đời sống hôm nay, được nghe, được hát, được chia sẻ trong những bối cảnh mới. Đó là lý do cô chọn con đường khó: đứng giữa ranh giới truyền thống – hiện đại, chấp nhận thử nghiệm nhưng không đánh mất gốc rễ.
Mai Chung – tiếng đàn nguyệt của Nhà hát Ca kịch Huế và 170 MV bền bỉ
Nếu chỉ nhìn vào hình ảnh mềm mại trên sân khấu, dễ quên rằng Mai Chung ca sĩ là người làm việc với cường độ hiếm thấy. Hiện cô công tác tại Nhà hát Ca kịch Huế với vai trò nhạc công và ca sĩ, gắn bó chặt chẽ với cây đàn nguyệt, các làn điệu ca Huế và dân ca Huế. Đó không chỉ là “nghề”, mà là môi trường cho cô sống cùng di sản mỗi ngày, từ tập vở, biểu diễn đến giao lưu với khán giả.
Theo nguồn tư liệu, trong khoảng 6–7 năm, Mai Chung đã đầu tư thực hiện khoảng 170 MV thuộc nhiều dòng nhạc, trong đó có khoảng 50 sản phẩm về ca Huế. Đây là con số cho thấy một chiến lược rõ ràng: dùng ngôn ngữ hình ảnh và nền tảng số để kéo ca Huế truyền thống ra khỏi phạm vi sân khấu lễ hội. Thay vì chờ khán giả đến rạp, cô mang tiếng đàn nguyệt và câu hò Huế đến thẳng điện thoại của họ.
Điều đáng nói là Mai Chung không chỉ thu lại những làn điệu quen thuộc rồi đưa lên mạng. Cô chủ động tìm cách đưa âm hưởng ca Huế vào các bản phối mới, đôi khi kết hợp với âm thanh điện tử, tạo thêm cơ hội để người nghe trẻ tiếp cận âm nhạc truyền thống mà không thấy xa lạ. Cách làm này thể hiện tư duy cởi mở: di sản không phải “bất khả xâm phạm”, nhưng mọi thay đổi phải dựa trên hiểu biết sâu về giá trị gốc.
“Thuyền Chèo Lơ Lửng Bên Bờ Cố Kinh”: ba năm cho một ca khúc giao thoa
Ca khúc “Thuyền Chèo Lơ Lửng Bên Bờ Cố Kinh” là minh chứng rõ nhất cho cách Mai Chung kết hợp cấu trúc tân nhạc với sắc thái gần gũi ca Huế truyền thống. Tác phẩm do nhạc sĩ trẻ Trúc Đồng – sinh năm 1999 – sáng tác, thai nghén trong khoảng ba năm, với mục tiêu tìm một ngôn ngữ âm nhạc mới để nói về Huế, vượt ra ngoài những khuôn hình sông Hương, núi Ngự quen thuộc.
Trong ca khúc, các chất liệu dân gian như điệu lý, điệu Hành Vân và sắc thái câu hò được đưa vào cấu trúc một bài tân nhạc, không phải để “minh họa” mà để tham gia diễn tả cảm xúc. Mai Chung phải điều chỉnh cách xử lý giọng hát, từ nhấn nhá, nhả chữ đến độ ngân, luyến láy, nhằm làm nổi bật tinh thần ca Huế trong khuôn khổ ca khúc phổ thông. Sự giao thoa nằm ở chỗ đó: giữ linh hồn Huế, nhưng chấp nhận hình thức kể chuyện mới.
MV của ca khúc được ra mắt trên YouTube và các nền tảng số vào ngày 20/10, sau khi bản audio bất ngờ được khán giả – đặc biệt là người trẻ – yêu thích trên mạng xã hội. Nhiều bạn sinh năm 2005, 2007 dùng ca khúc làm nhạc nền cho video du lịch Huế, biến một sáng tác đậm chất ca Huế truyền thống thành âm thanh quen thuộc trong đời sống số hôm nay. Đó là hình ảnh rất cụ thể cho thấy: khi di sản được kể bằng ngôn ngữ hiện đại, nó có thể sống trong playlist của thế hệ mới, chứ không chỉ trong giáo trình.
Huế trong khung hình: khi MV trở thành “bản đồ” di sản sống
Điều khiến “Thuyền Chèo Lơ Lửng Bên Bờ Cố Kinh” khác với nhiều sản phẩm ca Huế trước đó là cách dùng hình ảnh như một lớp nghĩa mở rộng. Dưới góc nhìn của đạo diễn, MV không kể chuyện tình yêu kịch tính mà tập trung vào cuộc gặp gỡ giữa nhạc sĩ Trúc Đồng – người khách đến Huế – và cô gái chơi đàn nguyệt, cất tiếng hát bên dòng sông. Đó là cuộc gặp của hai tâm hồn đồng điệu qua âm nhạc, đủ để lại dư âm mà không cần đoạn kết rõ ràng.
Hành trình hình ảnh đưa người xem đi qua chùa Linh Mụ, Phu Văn Lâu, cầu Trường Tiền, sông Ngự Hà và cầu Ngói Thanh Toàn, khép lại bằng hình ảnh thả hoa đăng. Những danh thắng cố đô Huế xuất hiện không phải như phông nền du lịch, mà như không gian tự nhiên của ca Huế truyền thống: nơi tiếng đàn nguyệt, tiếng hò hòa vào gió sông, ánh đèn, nhịp sống. Khi người trẻ dùng chính ca khúc này làm nhạc nền cho video đến Huế, MV đã hoàn thành vai trò: trở thành cầu nối giữa ký ức cá nhân, trải nghiệm du lịch và ý thức bảo tồn di sản văn hóa.
Ở đây, Mai Chung cho thấy một lựa chọn đáng ủng hộ: thay vì than phiền người trẻ xa rời âm nhạc dân gian Việt, cô chủ động bước vào không gian số, chấp nhận luật chơi của nền tảng video ngắn, nhưng mang theo chất liệu dân ca, ca Huế, cảnh sắc cố đô. Di sản không bị “đóng khung” trong nghi lễ, mà đi cùng những cú vuốt màn hình hàng ngày.
Bảo tồn di sản bằng sáng tạo: bài học từ hành trình của Mai Chung
Thông điệp xuyên suốt trong cách làm của Mai Chung là: làm mới di sản không có nghĩa là thay đổi bằng mọi giá; điều quan trọng là hiểu giá trị chất liệu truyền thống, rồi tìm cách thể hiện phù hợp với công chúng hôm nay mà vẫn giữ bản sắc riêng. Đó là thái độ tỉnh táo mà nhiều dự án “đương đại hóa” âm nhạc dân gian Việt còn thiếu: họ hoặc rụt rè, hoặc phá bỏ quá đà.
Chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” kêu gọi mỗi người ghi lại, chia sẻ thanh âm gắn với ký ức, quê hương và bản sắc dân tộc. Ở nghĩa đó, hành trình của Mai Chung là câu trả lời cụ thể: cô chọn tiếng hò Huế, lời ru của mẹ, rồi kiên trì đưa chúng vào 170 MV, vào những bản phối có yếu tố điện tử, vào một ca khúc mất ba năm sáng tác như “Thuyền Chèo Lơ Lửng Bên Bờ Cố Kinh”. Khi những thanh âm ấy tiếp tục được lắng nghe và lan tỏa trong đời sống đương đại, di sản có thêm cơ hội được gìn giữ và trao truyền.
Kết lại, câu chuyện của Mai Chung ca sĩ không chỉ là một hồ sơ nghệ sĩ, mà là gợi ý cho bất kỳ ai quan tâm đến bảo tồn di sản văn hóa: hãy bắt đầu từ thanh âm gắn bó sâu sắc nhất với ký ức và tâm hồn quê hương mình, rồi tìm cho nó một hình thức kể chuyện mới. Nếu ca Huế truyền thống có thể sống trong một MV tân nhạc, thì mọi di sản khác cũng có cơ hội, miễn là người kể chuyện đủ hiểu, đủ yêu và dám thử nghiệm.
