Ung thư đại trực tràng đang trẻ hóa: vì sao người trẻ không được phép chủ quan?
Ung thư đại trực tràng là bệnh ác tính xuất phát từ niêm mạc đại tràng và trực tràng, thường tiến triển âm thầm qua nhiều năm, liên quan chặt chẽ đến các yếu tố nguy cơ như tuổi tác, polyp, di truyền, chế độ ăn nhiều thịt đỏ, ít chất xơ và lối sống ít vận động, trong đó có thói quen ngồi lâu.
Điều đáng lo là ung thư đại trực tràng không còn là “bệnh của người già”. Các nghiên cứu cho thấy thói quen ngồi lâu, đặc biệt là xem tivi trên 2 giờ mỗi ngày, làm tăng khoảng 69% nguy cơ ung thư đại trực tràng khởi phát sớm ở phụ nữ trẻ. Nói cách khác, ung thư đại trực tràng trẻ hóa là thực tế, không phải lời cảnh báo suông. Nếu vẫn nghĩ “chưa 60 tuổi thì chưa đến lượt mình”, bạn đang bỏ lỡ cơ hội phòng bệnh từ sớm và có thể phát hiện khi bệnh đã muộn.
Năm nhóm yếu tố nguy cơ cao: bạn đang đứng ở đâu?
Ung thư không “từ trên trời rơi xuống”; nó tích tụ dần trên nền những yếu tố nguy cơ ung thư ruột rất cụ thể. Nhìn thẳng vào chúng là bước đầu để tự bảo vệ mình.
- Tuổi trên 60: nguy cơ tăng dần theo tuổi, nhưng bệnh vẫn có thể xuất hiện ở người trẻ nên không ai được phép chủ quan.
- Béo phì: mỡ dư thừa làm rối loạn chuyển hóa, tăng viêm và thay đổi hormone, tạo môi trường thuận lợi cho ung thư đại trực tràng.
- Tiền sử polyp đại trực tràng: đa số ung thư phát triển từ polyp tuyến, đặc biệt khi polyp lớn, nhiều hoặc chưa được cắt bỏ.
- Tiền sử gia đình: cha mẹ, anh chị em ruột hoặc con mắc ung thư ruột, hoặc có hội chứng đa polyp gia đình, làm nguy cơ tăng rõ rệt.
- Chế độ ăn nhiều thịt đỏ, ít chất xơ: thường xuyên ăn thịt đỏ, thịt chế biến, nhiều chất béo nhưng thiếu rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Nếu bạn thuộc một hay nhiều nhóm trên, việc trì hoãn tầm soát và thay đổi lối sống đồng nghĩa với việc chấp nhận sống chung với “quả bom nổ chậm” trong ruột.
Ngồi lâu: thói quen tưởng vô hại nhưng có thể tăng 69% nguy cơ
Trong thời đại làm việc máy tính, nhiều người ngồi hàng giờ liền mà không ý thức rằng đây là một yếu tố nguy cơ ung thư ruột đáng kể. Một nghiên cứu theo dõi gần 90.000 phụ nữ trẻ hơn 20 năm cho thấy nhóm ngồi xem tivi trên 2 giờ mỗi ngày có nguy cơ ung thư đại trực tràng khởi phát sớm cao hơn khoảng 69% so với nhóm ít ngồi xem tivi.
Khi cơ thể ít vận động, nhu động ruột chậm lại, chất thải lưu trong ruột lâu hơn, môi trường đường ruột mất cân bằng. Cùng lúc, đường huyết dễ dao động, độ nhạy insulin giảm, mỡ tích tụ và phản ứng viêm tăng dần. Đây là “combo” bất lợi cho sức khỏe đường ruột nếu kéo dài. Nguy hiểm hơn, việc tập thể dục dồn vào cuối tuần không xóa được hậu quả của việc ngồi liên tục quá lâu. Nếu bạn là dân văn phòng, game thủ hay nghiện phim, việc đứng dậy sau mỗi 30–60 phút và đi bộ ngắn sau bữa ăn nên được xem là “thuốc bắt buộc”, không phải lựa chọn tùy hứng.
Ăn gì để giảm nguy cơ: chỉnh lại chế độ ăn trước khi quá muộn
Chế độ ăn ung thư ruột không phải là một thực đơn thần kỳ, mà là cách ăn uống dài hạn giúp giảm nguy cơ ung thư đại tràng bằng cách hạn chế tác nhân có hại và tăng thực phẩm bảo vệ niêm mạc ruột.
Thịt đỏ như bò, heo, cừu cung cấp nhiều dưỡng chất nhưng khi ăn nhiều, đặc biệt là các loại thịt chế biến như xúc xích, thịt nguội, thịt xông khói, nguy cơ ung thư đại trực tràng tăng rõ. Cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế xếp thịt chế biến vào nhóm gây ung thư cho người, còn thịt đỏ vào nhóm có thể gây ung thư. Thay vì loại bỏ hoàn toàn thịt, hãy giảm tần suất, ưu tiên cá, đậu và đạm thực vật, đồng thời tránh các bữa ăn quá nhiều chất béo.
Ngược lại, rau, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt cung cấp chất xơ giúp tăng khối lượng phân, hỗ trợ nhu động ruột và duy trì hệ vi sinh khỏe mạnh. Mỗi người nên tăng dần lượng các thực phẩm này, uống đủ nước và kết hợp vận động thường xuyên để vừa kiểm soát cân nặng, vừa bảo vệ đường ruột.
Chiến lược phòng ngừa: tầm soát sớm và lối sống lành mạnh phải đi cùng nhau
Phòng ngừa ung thư đại tràng hiệu quả không thể chỉ trông chờ vào thuốc hay một loại thực phẩm “thần dược”. Hai trụ cột quan trọng nhất là tầm soát ung thư sớm và thay đổi lối sống lành mạnh.
Về tầm soát, nội soi đại tràng được khuyến nghị bắt đầu từ khoảng 45 tuổi ở người nguy cơ thông thường. Người có tiền sử polyp, thân nhân mắc ung thư đại trực tràng hoặc hội chứng di truyền cần trao đổi với bác sĩ để tầm soát sớm hơn và thường xuyên hơn. Nội soi không chỉ phát hiện ung thư mà còn cho phép cắt polyp – cắt đứt “mầm mống” trước khi chúng hóa ác tính.
Song song, mỗi người cần duy trì cân nặng phù hợp, vận động đều, tránh lối sống ít hoạt động, không hút thuốc, hạn chế rượu bia và điều chỉnh chế độ ăn như đã nêu. Khi ung thư đại trực tràng trẻ hóa, chiến lược khôn ngoan không phải là chờ đến lúc có triệu chứng, mà là chủ động kiểm soát yếu tố nguy cơ và tầm soát định kỳ để không bị bệnh “đi trước một bước”.
