Rượu bia là chất gây ung thư chứ không chỉ là thú vui xã giao
Rượu bia là nhóm đồ uống chứa ethanol, một chất được khoa học xếp vào nhóm chất gây ung thư vì có khả năng làm tổn thương DNA, gây viêm mạn tính, thay đổi nội tiết tố và tác động trực tiếp tới nhiều cơ quan trong cơ thể, qua đó làm tăng nguy cơ mắc và tử vong ung thư ngay cả khi tiêu thụ với lượng thấp trong thời gian dài. Theo một nghiên cứu mới do các chuyên gia tại một trung tâm ung thư lớn ở Mỹ công bố, tỷ lệ tử vong ung thư liên quan đến rượu bia ở người từ 20 tuổi trở lên đã tăng hơn 58% trong 33 năm qua, dù tử vong ung thư nói chung có xu hướng giảm. Điều này buộc chúng ta phải nhìn lại toàn bộ văn hóa uống rượu bia, trong đó Việt Nam là một trong những nơi tiêu thụ nhiều nhưng hiểu biết về nguy cơ sức khỏe vẫn còn hạn chế. Nếu tiếp tục coi rượu bia là “gia vị bắt buộc” của cuộc sống, chúng ta đang chấp nhận đánh đổi bằng chính mạng sống của mình.
Tử vong ung thư do rượu bia: tăng gấp đôi, không còn là chuyện riêng của gan
Nghiên cứu đăng trên một tạp chí y khoa quốc tế cho thấy số ca tử vong ung thư liên quan đến rượu bia mỗi năm đã tăng hơn gấp đôi, từ khoảng 11.400 ca năm 1990 lên hơn 23.100 ca năm 2023. Ở nhóm người trên 55 tuổi, tỷ lệ tử vong ung thư do rượu bia lên tới 19/100.000, so với 2,4/100.000 ở nhóm 20–54 tuổi. Nói cách khác, rượu bia đang chiếm tỷ trọng lớn hơn trong gánh nặng tử vong ung thư, dù các biện pháp phòng ngừa ung thư khác đã giúp tử vong chung giảm mạnh. Các chuyên gia nhấn mạnh: “Nhìn chung tỉ lệ tử vong do ung thư đã giảm, nhưng chúng tôi phát hiện tỉ lệ tử vong do ung thư có liên quan đến rượu bia đã tăng hơn 58% ở những người từ 20 tuổi trở lên trong 33 năm qua”. Cú đảo chiều này cho thấy những chiến dịch về ung thư đang bỏ qua một mảnh ghép chiến lược: rượu bia ung thư không chỉ là ung thư gan. Dữ liệu ghi nhận nguy cơ tử vong tăng ở ung thư vú, tuyến tiền liệt, đại tràng, trực tràng, dạ dày, tụy, gan và cả ung thư vùng đầu – cổ. Trong bối cảnh Việt Nam có dân số đang già đi nhanh, nếu không siết lại rượu bia, chúng ta sẽ thấy tử vong ung thư tránh được tăng lên ngay trong vài thập niên tới.
Cơ chế nguy hiểm: từ acetaldehyde đến hormone và viêm mạn tính
Điều khiến nhiều người bất ngờ là rượu bia không chỉ “đánh” vào gan mà tấn công toàn cơ thể bằng nhiều cơ chế khác nhau. Ethanol trong rượu bia được chuyển hóa thành acetaldehyde, một chất gây ung thư có thể làm tổn thương DNA, tăng stress oxy hóa và cản trở quá trình sửa chữa DNA. Đây là nền tảng cho hàng loạt loại ung thư, chứ không riêng ung thư gan. Các mô ở miệng, họng, thực quản tiếp xúc trực tiếp với ethanol và acetaldehyde, khiến nguy cơ ung thư vùng đầu – cổ tăng lên rõ rệt. Viện Ung thư Quốc gia Mỹ cho biết rượu bia có thể thúc đẩy sự phát triển của ung thư bằng nhiều cách, trong đó có việc làm thay đổi nồng độ hormone như estrogen, giải thích một phần mối liên hệ giữa uống rượu bia và ung thư vú ở phụ nữ. Bên cạnh đó, rượu bia gây viêm mạn tính và rối loạn chuyển hóa, làm hệ miễn dịch suy yếu, tạo “môi trường thuận lợi” cho tế bào ác tính. Khi cộng thêm thói quen hút thuốc, ăn mặn, ít vận động – vốn rất phổ biến ở người Việt – nguy cơ sức khỏe cộng dồn trở nên đáng lo hơn nhiều so với những gì ta thường hình dung sau mỗi cuộc nhậu.
Không có mức uống an toàn: 1 ly mỗi ngày vẫn tăng nguy cơ tử vong ung thư
Một niềm tin ăn sâu trong xã hội Việt Nam là “uống điều độ thì không sao”, thậm chí còn “tốt cho tim mạch”. Nhưng dữ liệu mới cho thấy đó là ảo tưởng nguy hiểm. Bác sĩ Chinmay Jani nhấn mạnh không cần uống nhiều rượu bia để làm tăng nguy cơ tử vong; chỉ khoảng một đơn vị đồ uống tiêu chuẩn mỗi ngày, nếu duy trì đều đặn, đã đủ làm tăng tử vong ung thư liên quan đến rượu bia. Các chuyên gia ung thư khác khẳng định: “Về phòng ngừa ung thư, không có lượng rượu nào được xem là hoàn toàn không rủi ro. Nguy cơ ung thư nói chung tăng theo lượng tiêu thụ, nhưng với một số loại, đặc biệt là ung thư vú, sự gia tăng nguy cơ đã được ghi nhận ngay cả ở mức uống tương đối thấp”. Điều đó có nghĩa: mọi ly rượu – kể cả ly “cho vui” – đều góp thêm một chút vào tổng nguy cơ sức khỏe. Trong bối cảnh Việt Nam vẫn chấp nhận rượu bia như một phần của giao tiếp công việc và gia đình, việc tiếp tục ru ngủ nhau bằng khái niệm “uống vừa phải” đồng nghĩa với việc đẩy thêm nhiều người vào vòng xoáy tử vong ung thư hoàn toàn có thể phòng tránh.
Phòng ngừa ung thư từ hôm nay: cắt giảm rượu bia như một lựa chọn chủ động
Thông điệp từ các nghiên cứu là rõ ràng: nhiều ca tử vong ung thư liên quan đến rượu bia có thể phòng ngừa được. Ung thư có thời gian tiềm ẩn dài, nên những ca tử vong hôm nay phản ánh thói quen uống của hàng chục năm trước. Nhưng điều này cũng có nghĩa: thay đổi từ hôm nay vẫn còn giá trị, dù bạn đã ngoài 50 hay 60 tuổi. Về mặt phòng ngừa ung thư, ngừng uống hoàn toàn là mức rủi ro thấp nhất; nếu không thể, thì nguyên tắc là “càng ít càng tốt”. Với người uống thường xuyên, giảm số ly và tần suất là bước đi hợp lý và thực tế. Ở Việt Nam, nơi rượu bia gắn với lễ tết, ký hợp đồng, cưới hỏi, nếu chờ chính sách đi trước thì sẽ quá chậm. Mỗi cá nhân cần coi rượu bia như một yếu tố nguy cơ sức khỏe ngang tầm thuốc lá, chứ không phải “chất xúc tác giao tiếp”. Xã hội cũng cần ngừng cổ vũ văn hóa ép uống, thay bằng tôn trọng lựa chọn không uống. Về bản chất, vấn đề không phải là cấm đoán, mà là quyền được biết sự thật: rượu bia ung thư là mối nguy thực sự và phòng ngừa ung thư bắt đầu từ việc bạn dám nói “không” với ly rượu tiếp theo.
