Rượu gây ung thư: con số tử vong tăng gấp đôi phơi bày sự thật khó chấp nhận
Ung thư liên quan rượu là nhóm bệnh ác tính phát triển ở nhiều cơ quan như gan, vú, thực quản, đại trực tràng, đầu cổ… mà nguy cơ tăng lên rõ rệt theo mức độ và thời gian sử dụng đồ uống có cồn, cho thấy rượu không chỉ là vấn đề xã hội mà là một yếu tố y học trực tiếp làm thay đổi nguy cơ mắc và tử vong vì ung thư của toàn cộng đồng. Trong hơn ba thập kỷ, số ca tử vong do ung thư liên quan rượu tại Mỹ đã tăng hơn gấp đôi, từ 11.361 ca năm 1990 lên 23.126 ca năm 2023. Con số này không đơn thuần là thống kê lạnh lùng mà là lời cảnh báo: nếu chúng ta tiếp tục xem rượu bia như thói quen “văn hóa” vô hại, hệ thống y tế và từng gia đình sẽ phải gánh thêm những mất mát không cần thiết.
Chất gây ung thư nhóm 1 nhưng vẫn được uống mỗi ngày
Dù đã được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế xếp rượu vào nhóm chất gây ung thư nhóm 1, ngang khói thuốc lá và amiăng, nhận thức cộng đồng vẫn tụt hậu. Người ta thường chỉ nghĩ đến ung thư gan khi nói rượu gây ung thư, trong khi bằng chứng khoa học cho thấy cồn liên quan đến ung thư vú, gan, thực quản, đại trực tràng và nhiều ung thư vùng đầu, cổ. Ở nam giới lớn tuổi, ung thư gan là nguyên nhân tử vong liên quan rượu hàng đầu, tiếp theo là ung thư thực quản và đại trực tràng. Với phụ nữ, ung thư vú lại chiếm vị trí đầu bảng trong các ca tử vong ung thư liên quan rượu. Điều đáng nói là vẫn chưa xác định được một mức uống hoàn toàn an toàn; mức tiêu thụ càng thấp, nguy cơ ung thư và gánh nặng sức khỏe tổng thể càng giảm.
Gen Z giảm rượu: tín hiệu tích cực nhưng không đủ để đảo chiều tử vong
Một nghịch lý đang diễn ra: trong khi tử vong ung thư liên quan rượu tăng, xu hướng tiêu thụ rượu bia lại bắt đầu giảm ở một số nhóm tuổi. Dữ liệu từ hơn 114.000 người tham gia Khảo sát phỏng vấn sức khỏe quốc gia cho thấy tỉ lệ người trưởng thành uống bất kỳ loại rượu bia nào trong 12 tháng qua giảm gần 2%, còn tỉ lệ uống ở mức độ cao giảm hơn 8% trong giai đoạn 2022-2024. Đáng chú ý, Gen Z (18-29 tuổi) dẫn đầu xu hướng này khi giảm hơn 5% tỉ lệ sử dụng rượu bia nói chung. Phong trào “sober curious”, lối sống tò mò với việc không dùng cồn, cùng nhận thức rõ hơn về rượu gây ung thư có thể là động lực xã hội thúc đẩy thay đổi. Tuy vậy, mức giảm hiện tại mới chỉ là bước khởi đầu, chưa đủ để kéo ngay đường cong tử vong đi xuống sau hàng chục năm tích lũy tổn thương.
Thế hệ lớn tuổi uống nhiều hơn sau đại dịch: quả bom hẹn giờ của ung thư liên quan rượu
Nếu Gen Z giảm rượu là tin vui thì thế hệ lớn tuổi lại là điểm tối. Đại dịch Covid-19 khiến mức tiêu thụ rượu bia tăng vọt năm 2020 và xu hướng này không nhanh chóng đảo chiều. Trong nhóm 50-64 tuổi – chủ yếu là Gen X và một phần Baby Boomers – tỉ lệ uống rượu bia ở mức độ cao tăng hơn 36%, trong khi tỉ lệ sử dụng nói chung tăng 4% từ 2018. Đây chính là nhóm đang gánh nguy cơ cao nhất về bệnh gan, ung thư và tim mạch liên quan rượu, đồng thời cũng là nhóm tuổi mà nghiên cứu ung thư cho thấy nam giới chịu gánh nặng tử vong lớn nhất. Nói thẳng: những ly rượu “giải khuây” sau dịch đang âm thầm biến thành ung thư gan, ung thư đại trực tràng và các bệnh mạn tính khác trong 10-20 năm tới, nếu không có sự can thiệp chủ động.
Phòng ngừa theo lứa tuổi: không còn chỗ cho quan niệm “uống cho vui”
Điểm quan trọng của các nghiên cứu là: rượu là yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được. Vì vậy, chiến lược phòng ngừa ung thư liên quan rượu phải gắn với kiểu uống của từng thế hệ. Với Gen Z và Millennials – nhóm đã có tín hiệu giảm uống, cần củng cố phong trào sống không cồn, nhấn mạnh rượu gây ung thư đại trực tràng ở nam 20-54 tuổi và ung thư vú, đại trực tràng ở nữ cùng độ tuổi. Với Gen X và Baby Boomers, ưu tiên không phải là “uống cho điều độ” mà là giảm tối đa, đặc biệt ở người có viêm gan B, C vì rượu làm xơ hóa gan tiến triển nhanh và tăng mạnh nguy cơ ung thư gan, suy gan cấp. Nếu tiếp tục xem rượu là phần bắt buộc của giao tiếp xã hội, chúng ta sẽ đi ngược xu hướng giảm tiêu thụ rượu đang chớm xuất hiện và bỏ lỡ cơ hội cắt giảm hàng chục nghìn ca tử vong mỗi năm.
