Tiêm vắc xin cúm hàng năm: lá chắn chủ động trong bối cảnh cúm lưu hành quanh năm
Tiêm vắc xin cúm hàng năm là việc sử dụng vắc xin cập nhật mỗi năm để tạo miễn dịch tạm thời chống lại các chủng virus cúm đang lưu hành, nhằm giảm nguy cơ mắc cúm mùa, giảm mức độ nặng của bệnh và hạn chế biến chứng nguy hiểm, đặc biệt ở các nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền. Trong bối cảnh bệnh cúm Việt Nam có thể xuất hiện quanh năm với các đợt bùng phát trái mùa, việc tiêm chủng hiệu quả không còn là lựa chọn tùy ý mà là trách nhiệm sức khỏe cá nhân và gia đình. Tiêm vắc xin cúm hàng năm giúp giảm nguy cơ nhập viện do viêm phổi, suy hô hấp hoặc bệnh nền trở nên khó kiểm soát, đồng thời giảm lây lan cho người thân dễ tổn thương. Bỏ qua mũi tiêm nghĩa là chấp nhận đánh cược với một bệnh tưởng nhẹ nhưng có thể đảo lộn cả hệ miễn dịch và cuộc sống.
Vì sao phải tiêm nhắc mỗi năm: virus cúm luôn thay đổi, miễn dịch không kéo dài
Nhiều người cho rằng đã tiêm một lần hoặc từng mắc cúm thì không cần tiêm lại, và đây chính là sai lầm khiến cúm mùa tiếp tục gây biến chứng nặng trong cộng đồng. Virus cúm liên tục biến đổi dưới dạng trôi kháng nguyên, nên thành phần vắc xin phải được cập nhật thường xuyên cho phù hợp với những chủng dự báo sẽ lưu hành trong mùa tiếp theo. Thêm vào đó, miễn dịch bảo vệ sau tiêm không tồn tại suốt đời; mức kháng thể giảm dần theo thời gian, khiến cơ thể lại trở nên dễ tổn thương. Bác sĩ chuyên khoa II Phạm Công Khắc khẳng định: việc trẻ đã từng tiêm vaccine hoặc đã từng mắc cúm trong năm trước không có nghĩa là trẻ được bảo vệ đầy đủ trong những năm tiếp theo. Trong môi trường sống giao mùa nóng ẩm, đông người, virus đường hô hấp lan nhanh, nên tiêm vắc xin cúm hàng năm chính là cách phòng ngừa cúm mùa mang tính hệ thống, chứ không phải giải pháp nhất thời.
Nhóm nguy cơ cao: ai bắt buộc phải ưu tiên tiêm vắc xin cúm hàng năm?
Nếu còn nghĩ cúm là bệnh nhẹ, bạn đang bỏ qua sự thật là không phải ai cũng có khả năng tự vượt qua cúm một cách an toàn. Trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, đặc biệt là dưới 2 tuổi, là nhóm nguy cơ cao vì hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, dễ lây và dễ biến chứng nặng như viêm thanh khí phế quản, viêm phổi, viêm cơ tim, viêm não; nguyên nhân tử vong chủ yếu là viêm phổi bội nhiễm vi khuẩn, suy tim. Trẻ mắc bệnh phổi mạn tính hoặc hen phế quản, bệnh tim bẩm sinh hay tim mạn, bệnh thần kinh – cơ, động kinh, chậm phát triển, bệnh thận, gan, bệnh máu, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa, suy giảm miễn dịch, ung thư, đang hóa trị hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch, hay phải dùng aspirin kéo dài đều có nguy cơ bệnh nặng và biến chứng cao. Người cao tuổi, người mắc hen, COPD, bệnh tim, đái tháo đường, bệnh thận, bệnh gan, rối loạn chuyển hóa, suy giảm miễn dịch, béo phì nặng hoặc tiền sử đột quỵ cũng nằm trong nhóm nguy cơ cao cần ưu tiên tiêm chủng hiệu quả để giảm nguy cơ nhập viện.
Không được chủ quan với cúm ở trẻ: vắc xin là hàng rào đầu tiên trước biến chứng
Thực tế lâm sàng cho thấy phần lớn trẻ mắc cúm mùa có thể hồi phục sau vài ngày đến khoảng một tuần nếu được chăm sóc và theo dõi phù hợp. Nhưng coi cúm mùa là bệnh hoàn toàn lành tính là thái độ chủ quan nguy hiểm. Trẻ có thể khởi phát đột ngột với sốt, ho, đau họng, nghẹt mũi, đau đầu, đau mỏi cơ, mệt nhiều; trẻ nhỏ dễ biểu hiện không điển hình như quấy khóc, bú kém, nôn, tiêu chảy hoặc li bì. Những biến chứng không thể xem nhẹ gồm viêm tai giữa, viêm xoang, mất nước, làm nặng thêm hen phế quản hoặc bệnh mạn tính; nặng hơn là viêm phổi do virus cúm, bội nhiễm vi khuẩn, suy hô hấp, viêm cơ tim, viêm não, co giật, sốc và suy đa cơ quan. Bác sĩ Phạm Công Khắc cảnh báo: trẻ hoàn toàn khỏe mạnh vẫn có thể mắc cúm nặng, nên phụ huynh phải đưa trẻ đi khám ngay khi có dấu hiệu thở nhanh, khó thở, rút lõm lồng ngực, tím môi, li bì, khó đánh thức, bỏ bú, nôn nhiều, tiểu ít, sốt cao kéo dài, hoặc bệnh nền đột ngột xấu đi. Trong bối cảnh đó, vắc xin cúm hàng năm không chỉ giảm nguy cơ mắc mà còn đóng vai trò hàng rào đầu tiên chống lại biến chứng nặng.
Thời điểm tiêm tối ưu trong bối cảnh cúm lưu hành quanh năm ở Việt Nam
Không ít người chần chừ “đợi có dịch” mới đi tiêm, và đó là cách phản ứng bị động với một bệnh có khả năng lây lan nhanh. Sau khi tiêm vắc xin cúm, cơ thể cần khoảng hai tuần để hình thành mức kháng thể bảo vệ, nên lý tưởng nhất là tiêm trước thời điểm cúm lưu hành tăng khoảng hai tuần, thay vì chờ thấy nhiều người xung quanh mắc bệnh mới đi tiêm. Tại các quốc gia khí hậu nhiệt đới như Việt Nam, virus cúm có thể lưu hành quanh năm, tăng vào mùa mưa hoặc khi thời tiết thay đổi, khiến các đợt bùng phát trái mùa khó dự đoán. Vì thế, phụ huynh và người thuộc nhóm nguy cơ cao nên chọn một thời điểm tương đối cố định mỗi năm, phù hợp lịch sinh hoạt và khi vắc xin cúm cập nhật sẵn có, để duy trì tiêm nhắc đều đặn. Với trẻ phải tiêm 2 mũi, nên tiêm mũi đầu sớm để đủ thời gian tiêm mũi thứ hai cách ít nhất 4 tuần, hoàn thành miễn dịch trước giai đoạn cúm lưu hành mạnh. Và nếu lỡ lịch nhưng cúm vẫn đang lưu hành, tiêm muộn vẫn có lợi hơn không tiêm.
