Từ tuần tra chân núi đến giám sát thời gian thực trên bầu trời
Flycam giám sát rừng là việc sử dụng thiết bị bay không người lái tích hợp camera, GPS, bản đồ số và các thuật toán phân tích để theo dõi hiện trạng rừng, phát hiện sớm nguy cơ xâm lấn, cháy rừng và các hành vi vi phạm, thay thế một phần hoạt động tuần tra thủ công trên địa hình núi cao hiểm trở. Với hơn 430.000ha rừng và đất lâm nghiệp nằm trên địa hình núi cao, chia cắt, Quảng Ninh buộc phải chuyển từ tư duy “bám rừng bằng đôi chân” sang “bám rừng bằng dữ liệu” nếu muốn bảo vệ rừng hiệu quả. Bên cạnh tuần tra trực tiếp, lực lượng kiểm lâm của thành phố đang ứng dụng thiết bị bay không người lái, bản đồ số, hệ thống cảnh báo cháy rừng để phát hiện sớm nguy cơ và xử lý kịp thời. Câu chuyện công nghệ ở đây không còn là thử nghiệm phụ trợ, mà đang trở thành phương thức quản trị rừng thông minh chủ đạo, đặt nền cho mô hình drone bảo vệ rừng Việt Nam trong tương lai.
“Mắt thần” trên không: flycam và camera quan trắc vào cuộc
Điểm đột phá của Quảng Ninh là biến flycam thành “mắt thần” có dữ liệu, chứ không chỉ là thiết bị bay chụp hình. Thành phố đã trang bị 18 thiết bị bay không người lái cho các phòng nghiệp vụ và đơn vị trực thuộc Chi cục Kiểm lâm, đi cùng là hệ thống bảy tháp quan trắc tại các địa bàn có nguy cơ cháy cao như An Sinh, Vàng Danh, Đông Mai, Kỳ Thượng, Đường Hoa, Quảng Tân và Hải Sơn. Chỉ trong 20-30 phút bay, flycam có thể ghi hình diện tích lớn, bao quát các vị trí khó tiếp cận, giúp kiểm lâm rút ngắn thời gian di chuyển và giảm rủi ro an toàn. Camera độ phân giải cao, khả năng phóng đại hình ảnh và camera ảnh nhiệt biến mọi bất thường trên mặt đất – từ lấn chiếm đất rừng, khai thác rừng trái phép đến sâu bệnh hay suy thoái rừng – thành tín hiệu dữ liệu có thể phân tích. Ở các xã Bình Liêu và Lục Hồn, flycam đã được dùng để kiểm tra gần 300ha rừng trồng thay thế, cung cấp cái nhìn toàn cảnh về ranh giới, mật độ và chất lượng cây trồng.
Quản trị rừng thông minh: dữ liệu số thay đổi cách ra quyết định
Điểm mạnh nhất của mô hình mới ở Quảng Ninh không nằm ở chiếc drone, mà ở cách dữ liệu được tổ chức và dùng để ra quyết định. Khi dữ liệu hiện trường gắn với tọa độ GPS và được đối chiếu trên bản đồ số, cán bộ kiểm lâm có thể khoanh vùng điểm nghi vấn, xác định phạm vi cần xác minh. Điều này biến các chuyến tuần tra từ “đi tìm” sang “đi thẳng vào điểm nóng”, giúp tiết kiệm thời gian trên địa bàn rộng và tăng khả năng phát hiện vi phạm bảo vệ rừng. Một phần khác của quản trị rừng thông minh nằm trong chiếc điện thoại của người đi tuần tra: ứng dụng SMART Mobile và phần mềm FRMS 4.0 cho phép ghi nhận, lưu trữ và phân tích dữ liệu ngay từ hiện trường. Từ những chuyến bay trên rừng Bình Liêu, Lục Hồn, đến việc sử dụng Smart Mobile, GPS, bản đồ số và hệ thống cảnh báo cháy, ngành lâm nghiệp Quảng Ninh đang từng bước đổi mới phương thức quản lý. Đây là sự kết hợp rõ ràng giữa công nghệ phát hiện vi phạm và trách nhiệm con người, nơi dữ liệu hỗ trợ – chứ không thay thế – vai trò kiểm lâm.
Ứng dụng thực tế: từ ngăn chặn khai thác trái phép đến cảnh báo cháy rừng
Nếu không có drone, kiểm tra một tiểu khu có địa hình phức tạp từng là hành trình nửa ngày đi bộ đầy rủi ro. Giờ đây, kiểm lâm có thể chọn điểm quan sát thuận lợi, điều khiển flycam ghi hình toàn bộ khu vực, đối chiếu với bản đồ quy hoạch và hồ sơ sử dụng rừng. Với rừng trồng đến kỳ khai thác, hình ảnh trên cao hỗ trợ rà soát ranh giới, diện tích, là căn cứ để lực lượng chức năng đối chiếu hồ sơ khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Đó là ứng dụng rất cụ thể của drone bảo vệ rừng Việt Nam trong phòng chống khai thác trái phép: mọi “đường biên” đều được nhìn thấy từ trên cao. Trong phòng cháy chữa cháy rừng, camera ảnh nhiệt trên flycam và tháp quan trắc giúp nhận diện các điểm phát nhiệt ở khu vực hiểm trở, hỗ trợ xác định vị trí điểm cháy, quy mô, hướng lan và tuyến tiếp cận phù hợp. Phát hiện sớm đặc biệt có ý nghĩa trong mùa khô, khi nguy cơ cháy rừng tăng cao.
Thách thức phía trước: công nghệ không thay thế được người giữ rừng
Điểm đáng ghi nhận là Quảng Ninh không ảo tưởng rằng vài chiếc drone có thể tự động “giữ rừng”. Công nghệ giúp mở rộng tầm quan sát, còn cán bộ kiểm lâm vẫn giữ vai trò quyết định trong xác minh thông tin, xử lý vi phạm và bảo vệ rừng tại hiện trường. “Mắt thần” giúp mở rộng tầm quan sát; việc xác minh, ngăn chặn vi phạm và xử lý nguy cơ cháy vẫn cần những người trực tiếp bám rừng, phối hợp với chủ rừng và chính quyền cơ sở. Chính vì vậy, địa phương đẩy mạnh tập huấn: tháng 6/2026, gần 100 cán bộ và nhân viên bảo vệ rừng đã được đào tạo về SMART Mobile và kỹ năng vận hành hệ thống cảnh báo. Khi dữ liệu được cập nhật thường xuyên, mỗi chuyến tuần tra sẽ bổ sung thông tin cho hệ thống giám sát, giúp việc quản lý rừng chủ động và chính xác hơn. Câu hỏi không còn là “có nên dùng công nghệ hay không”, mà là “làm thế nào để công nghệ và con người hỗ trợ nhau tốt nhất” trong cuộc chiến dài hơi chống xâm lấn và vi phạm rừng.
