Từ ghế hiệu trưởng trở lại bục giảng: một lựa chọn mang tính tuyên ngôn
Hiện tượng hiệu trưởng làm giáo viên sau các đợt sắp xếp mạng lưới trường là việc nhiều cán bộ quản lý giáo dục chủ động rời vị trí lãnh đạo để trở lại trực tiếp giảng dạy, coi việc đứng lớp là con đường ý nghĩa hơn để thực hiện tình yêu nghề giáo dục, khẳng định sứ mệnh gắn bó với học sinh và chất lượng học đường. Trường hợp cô Đinh Thị Thanh Nhàn ở Điện Biên là một ví dụ điển hình: sau 30 năm công tác, trong đó hơn 11 năm làm hiệu trưởng, cô chủ động xin thôi chức để trở lại làm giáo viên khi tỉnh sắp xếp lại mạng lưới trường học. Đây không phải sự “thụt lùi” nghề nghiệp, mà là một tuyên ngôn: lãnh đạo giáo dục đích thực không bị định nghĩa bởi ghế ngồi, mà bởi khả năng chạm đến đời sống lớp học mỗi ngày.
Điện Biên và Phú Thọ: những con số phía sau quyết định rời ghế quản lý
Ở Điện Biên, việc sắp xếp mạng lưới trường học diễn ra với quy mô lớn: tổng số cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập trên địa bàn tỉnh giảm từ 466 xuống 194 đơn vị, tức giảm 272 đầu mối, tương đương 58,4%. Trường Tiểu học Bế Văn Đàn được sáp nhập cùng 4 đơn vị khác để thành lập Trường Tiểu học Điện Biên Phủ, với một trụ sở chính, 4 phân hiệu, 111 lớp và 3.894 học sinh. Điều này tạo áp lực tái bố trí cho 1.262 cán bộ quản lý giáo dục, với 517 vị trí phải sắp xếp lại, trong đó giảm 250 vị trí cấp trưởng và 267 cấp phó. Tại Phú Thọ, toàn tỉnh giảm số cơ sở giáo dục từ 1.861 xuống 655, tức cắt giảm 1.206 đơn vị, tương đương 64,8%. Những con số lạnh lùng ấy chính là bối cảnh khiến nhiều hiệu trưởng, phó hiệu trưởng phải đối diện lựa chọn: giữ ghế hay giữ nghề.
Tình yêu nghề giáo dục: động lực lớn hơn chức vụ
Điểm đáng chú ý là không ít hiệu trưởng làm giáo viên trở lại không phải vì bị “mất chỗ”, mà chủ động chọn rời vị trí quản lý. Cô Đinh Thị Thanh Nhàn thẳng thắn nhìn nhận sức khỏe không còn phù hợp với cường độ, áp lực ngày càng lớn của công tác quản lý, đồng thời muốn tạo cơ hội cho thế hệ cán bộ trẻ có năng lực, nhiệt huyết được cống hiến. Với cô, việc trở lại đứng lớp không có nghĩa là dừng cống hiến; kinh nghiệm quản lý vẫn được phát huy khi trực tiếp đồng hành với học sinh và đồng nghiệp. Ở Phú Thọ, nhiều cán bộ quản lý giáo dục sẵn sàng chuyển từ vai trò hiệu trưởng, phó hiệu trưởng về làm giáo viên, nhận nhiệm vụ mới vì lợi ích chung. Tình yêu nghề giáo dục ở đây không phải khẩu hiệu, mà là sự chấp nhận buông bỏ quyền lực tương đối để giữ lấy công việc mình coi là cốt lõi: dạy học.
Nhìn từ Phú Thọ: sự đánh giá lại vai trò lãnh đạo trường học
Tại hội nghị công bố quyết định sắp xếp các cơ sở giáo dục, lãnh đạo ngành giáo dục Phú Thọ ghi nhận và khen ngợi trách nhiệm, sự đồng thuận và quyết tâm của đội ngũ cán bộ quản lý ở nhiều cấp. Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Phú Thọ, việc nhiều hiệu trưởng, phó hiệu trưởng chấp nhận chuyển công tác, trong đó có việc trở lại làm giáo viên, không chỉ thể hiện bản lĩnh chính trị và sự trung thành với chủ trương, chính sách, mà còn chứng minh tình yêu nghề và sự gắn bó với ngành giáo dục đào tạo. Đây là cách nhìn đáng chú ý: lãnh đạo giáo dục được đánh giá không phải bằng số năm giữ chức, mà bằng thái độ sẵn sàng nhận nhiệm vụ khó – kể cả khi nhiệm vụ đó là quay lại lớp, giảng dạy như một giáo viên bình thường. Khi cán bộ quản lý giáo dục không coi bục giảng là "bước lùi", mà là phần tiếp nối sự nghiệp, hình ảnh lãnh đạo trường học trở nên gần gũi, đáng tin hơn với giáo viên và học sinh.
Sau sắp xếp mạng lưới trường: cơ hội tái định nghĩa quyền lực giáo dục
Điện Biên đã xác định phương án rõ ràng: cán bộ chưa được bố trí vị trí quản lý tương đương sẽ được xem xét làm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn, giáo viên hoặc đảm nhiệm vị trí việc làm khác phù hợp với năng lực, chuyên môn; người thôi giữ chức vụ hoặc được bổ nhiệm vào vị trí mới có mức phụ cấp thấp hơn sẽ được xem xét bảo lưu phụ cấp chức vụ lãnh đạo theo quy định. Ở Phú Thọ, đội ngũ giáo viên giữ nguyên như trước sắp xếp; giáo viên được phân công giảng dạy theo số lớp, ai chưa đủ định mức giờ dạy sẽ được bố trí tại trường chính hoặc phân hiệu để bảo đảm đủ giờ. Quan trọng hơn các chi tiết kỹ thuật, hiện tượng hiệu trưởng làm giáo viên cho thấy một sự dịch chuyển nhận thức: quyền lực giáo dục không nằm ở phòng hiệu trưởng, mà ở khả năng tổ chức lớp học tốt, truyền cảm hứng học tập và cùng đồng nghiệp xây dựng văn hóa trường. Khi những người từng giữ vị trí cao chấp nhận quay lại nơi bắt đầu, hệ thống có cơ hội tái định nghĩa lãnh đạo như một hành vi phục vụ, không phải đặc quyền.
