Gia Bình – dự án sân bay đang chạy nước rút cho APEC
Sân bay Gia Bình là một cảng hàng không quốc tế mới tại Bắc Ninh, được quy hoạch như trung tâm kinh tế hàng không hiện đại với hạ tầng khu bay, nhà ga, công nghệ số và mô hình khai thác theo tiêu chuẩn quốc tế, nhằm vừa phục vụ các sự kiện đối ngoại lớn vừa tạo động lực tăng trưởng kinh tế vùng trong dài hạn.
Điểm quan trọng nhất lúc này là sân bay Gia Bình không còn là dự án trên giấy, mà đang ở giai đoạn nước rút với mục tiêu phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027. Hơn 94% diện tích hơn 1.900 ha đã được giải phóng, tương đương trên 1.800 ha mặt bằng sạch. Đây không chỉ là dấu mốc kỹ thuật, mà là tín hiệu cho thấy một dự án hạ tầng hàng không tư nhân quy mô lớn có thể tiến nhanh khi được “cài” mục tiêu chính trị – đối ngoại cụ thể. Nói thẳng, APEC đang trở thành “deadline cứng” buộc dự án phải bám tiến độ, nếu không muốn đánh mất uy tín quốc gia lẫn cơ hội hình thành một cửa ngõ hàng không chiến lược mới cho miền Bắc.
Tiến độ thi công: chạy đua từng hạng mục khu bay, VIP, tháp ATC
Nếu nhìn vào hiện trường, có thể thấy cuộc đua tiến độ ở sân bay Gia Bình đang diễn ra trên ba mặt trận: khu bay, nhà khách VIP và tháp kiểm soát không lưu. Khu bay đã có 100% mặt bằng sạch, các đơn vị thi công tập trung đào đắp nền, cấp phối đá dăm và triển khai các lớp kết cấu móng cho đường cất hạ cánh và hệ thống đường lăn. Điều này cho thấy dự án đã bước sang giai đoạn “xương sống” – nơi quyết định sân bay có kịp đón chuyên cơ APEC hay không.
Nhà khách VIP – hạng mục dành cho nguyên thủ và đoàn khách cấp cao – đã hoàn thành phần bê tông cốt thép tầng hầm, 100% cấu kiện cột thép chịu lực đã đưa về công trường, khoảng 80% đã lắp dựng. Một phát biểu có thể trích dẫn là: “Theo kế hoạch, Nhà khách VIP sẽ hoàn thành vào đầu năm 2027”. Tháp kiểm soát không lưu (ATC) cũng đã xong phần móng, vách ngoài bê tông đạt cao độ thiết kế, sàn thép tầng 19 được nghiệm thu. Tỉnh Bắc Ninh phần còn lại của công tác giải phóng mặt bằng dự kiến bàn giao nốt trong năm 2026. Nhìn tổng thể, tiến độ hiện nay là ấn tượng, nhưng biên độ an toàn thời gian không lớn, nghĩa là bất kỳ chậm trễ nào trong chuỗi cung ứng hoặc lắp đặt thiết bị cũng có thể gây áp lực lên giai đoạn chạy thử.
Hạ tầng hàng không thế hệ mới: từ ICAO 4F đến “digitally native”
Điểm khiến sân bay Gia Bình đáng chú ý không chỉ là chạy kịp APEC 2027, mà là cách dự án đặt tiêu chuẩn xuất phát ở mức rất cao. Cảng hàng không này được quy hoạch cấp 4F theo tiêu chuẩn của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO), cho phép tiếp nhận máy bay thân rộng. Đằng sau con số khô khan đó là tuyên bố tham vọng: Gia Bình không chấp nhận đứng ở phân khúc “vệ tinh hạng trung”, mà muốn sánh vai các cửa ngõ quốc tế trong khu vực.
Song song hạ tầng cứng, hệ thống thiết bị và công nghệ hàng không đang được triển khai đồng bộ: đèn hiệu đường băng, đài dẫn đường, radar giám sát, thông tin liên lạc và điều hành bay. Ông Thomas Romig cho biết sân bay Gia Bình được định hướng theo mô hình “digitally native”, đưa nền tảng số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu thời gian thực vào hoạt động ngay từ đầu. Điều này phù hợp với định hướng nhà đầu tư: phát triển hệ sinh thái dịch vụ đồng bộ, lấy trải nghiệm người dùng làm trung tâm và cam kết theo đuổi các tiêu chuẩn quốc tế về thiết kế, công nghệ và vận hành. Nói cách khác, hạ tầng hàng không ở đây không chỉ là đường băng và nhà ga, mà là một “cỗ máy dữ liệu” nhằm tối ưu cả hiệu quả khai thác lẫn trải nghiệm hành khách.
APEC như chất xúc tác, tư nhân như động cơ của dự án
APEC 2027 là lý do trực tiếp khiến dự án sân bay Gia Bình phải tăng tốc, nhưng sâu hơn, đây là phép thử cho mô hình huy động nguồn lực tư nhân tham gia hạ tầng hàng không chiến lược. Trong bối cảnh quy hoạch điều chỉnh hệ thống cảng hàng không toàn quốc, nhu cầu vốn đầu tư đến năm 2030 ước khoảng 577.572 tỉ đồng. Số liệu này cho thấy ngân sách Nhà nước không thể “gánh” một mình, và sân bay Gia Bình là một ví dụ rõ ràng cho xu hướng hợp tác mới giữa Nhà nước và tư nhân trong hạ tầng lớn.
Nhiều nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân và kinh tế nhà nước đã và đang mở hành lang pháp lý thuận lợi hơn để doanh nghiệp tư nhân tham gia các dự án chiến lược. Nhà đầu tư dự án – Công ty Cổ phần Hàng không Masterise – được định hướng trở thành doanh nghiệp tiên phong trong hạ tầng hàng không chất lượng cao, với mô hình Trung tâm Kinh tế Hàng không thế hệ mới 2.0. Điều đó nghĩa là sân bay không chỉ là nơi cất hạ cánh, mà là hạt nhân cho logistics, thương mại, dịch vụ và các hoạt động kinh tế liên quan. Quan điểm cần nhấn mạnh ở đây: nếu mô hình hợp tác công – tư này thành công, Gia Bình có thể trở thành “case study” để nhiều dự án hạ tầng khác noi theo, giảm phụ thuộc vào vốn công, tăng chất lượng vận hành và quản trị.
Cửa ngõ mới cho miền Bắc và tham vọng hội nhập khu vực
Đặt tại Bắc Ninh – cửa ngõ Thủ đô Hà Nội – sân bay Gia Bình được kỳ vọng đáp ứng nhu cầu hạ tầng của một vùng kinh tế năng động, tạo động lực cho công nghiệp, logistics, đô thị và các ngành dịch vụ mới. Đến năm 2030, sân bay được quy hoạch công suất khoảng 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, với 83 vị trí đỗ máy bay; tầm nhìn 2050 là 50 triệu hành khách, 2,5 triệu tấn hàng và khoảng 123 vị trí đỗ. Những con số này cho thấy tham vọng đưa Gia Bình trở thành một trong các trung tâm hàng không lớn của khu vực.
Dự án cũng được định hướng là cửa ngõ để miền Bắc tham gia sâu hơn vào mạng lưới vận tải hành khách, hàng hóa quốc tế, trong bối cảnh vùng này tập trung nhiều trung tâm sản xuất và xuất khẩu lớn. Một đánh giá đáng chú ý là: “Giá trị lớn nhất của Gia Bình là khả năng tạo thêm một cửa ngõ đưa những sản phẩm giá trị cao của hệ sinh thái công nghiệp phía Bắc vào chuỗi cung ứng toàn cầu nhanh và tin cậy hơn”. Xa hơn cột mốc APEC, sân bay Gia Bình hướng tới trở thành trung tâm hàng không quốc tế hàng đầu, góp phần tăng trưởng kinh tế và phát triển hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế. Kết luận công bằng là: nếu giữ được tiến độ và chất lượng theo đúng tiêu chuẩn quốc tế, Gia Bình có cơ hội thực sự trở thành một mảnh ghép quan trọng trong bản đồ cạnh tranh hàng không khu vực Đông Nam Á.
