Gia Bình – dự án sân bay tham vọng và áp lực tiến độ
Dự án sân bay Gia Bình là kế hoạch xây dựng một cảng hàng không quốc tế lưỡng dụng quy mô khoảng 1.960 ha tại thành phố Bắc Ninh, vừa phục vụ hành khách và hàng hóa dân dụng, vừa đáp ứng yêu cầu quốc phòng, an ninh và đối ngoại, đồng thời chia sẻ tải cho sân bay Nội Bài và mở không gian phát triển mới cho khu vực phía Đông và Đông Bắc Thủ đô. Điểm mấu chốt của câu chuyện Gia Bình không chỉ là một sân bay lớn nhất miền Bắc trên bản vẽ, mà là cách Bắc Ninh đang chấp nhận cuộc đua với thời gian và sự phức tạp của tái định cư để kịp tiến độ APEC 2027. Khi lãnh đạo UBND thành phố họp kiểm điểm tiến độ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng sáng 4/10, họ gửi đi thông điệp rõ ràng: tiến độ hạ tầng giao thông phải đi cùng sự ổn định xã hội.
600 ha đất nông nghiệp và bài toán giải phóng mặt bằng dứt điểm
Bắc Ninh đặt mục tiêu hoàn thành dứt điểm giải phóng mặt bằng khoảng 600 ha đất nông nghiệp thuộc giai đoạn trọng điểm ngay trong tháng 10. Đây là mốc then chốt: nếu khâu giải phóng mặt bằng bị trượt, cả tiến độ xây dựng sân bay Gia Bình và các tuyến kết nối sẽ bị kéo lùi, kéo theo nguy cơ lỡ nhịp APEC 2027. Thực tế, địa phương đã hoàn thành 100% giải phóng mặt bằng đất nông nghiệp phục vụ dự án sân bay tại phường Gia Bình, Nhân Thắng và Lương Tài, với hơn 1.195 ha. Tuy nhiên, phần đất ở và một số diện tích liên quan vẫn là điểm nghẽn: thiếu giấy tờ, nguồn gốc đất không rõ, giao đất không đúng thẩm quyền, chênh lệch diện tích, tranh chấp và kiến nghị của người dân. Việc ép tiến độ trong bối cảnh hồ sơ phức tạp đặt ra câu hỏi: thành phố có đủ năng lực xử lý từng trường hợp cụ thể mà không biến giải phóng mặt bằng thành áp lực tâm lý cho người dân?
Tái định cư Bắc Ninh: không chỉ là suất đất tối thiểu
Nếu sân bay Gia Bình là biểu tượng tham vọng hạ tầng, thì chính sách tái định cư Bắc Ninh là thước đo mức độ "phát triển có người dân". Thành phố thống nhất giữ nguyên hạn mức suất tái định cư tối thiểu theo chủ trương đã ban hành, đồng thời áp dụng giá đất bồi thường theo các nghị quyết chuyên biệt của HĐND. Quan trọng hơn, Bắc Ninh đồng ý bổ sung hạ tầng các khu tái định cư và nghĩa trang, phục vụ di chuyển nhà ở và phần mộ theo nhu cầu thực tế địa phương đề xuất. Đây là điểm đáng ghi nhận: thay vì coi tái định cư là bài toán phân lô, chính quyền chấp nhận đầu tư thêm hạ tầng để người dân không "bị rời khỏi cuộc sống" khi nhường đất cho sân bay. Quyết định cho phép phường Lương Tài phê duyệt phương án bồi thường, tái định cư cho 8 hộ dân, hay phường Gia Bình di chuyển 300 ngôi mộ trên cơ sở đồng thuận, cho thấy cách tiếp cận ưu tiên sự đồng thuận xã hội hơn là chỉ số tiến độ.
Hạ tầng giao thông kết nối: tham vọng đường lớn đi kèm rủi ro chậm tiến độ
Gia Bình không thể là sân bay lớn nếu không có mạng lưới hạ tầng giao thông kết nối tương xứng. Cùng với dự án sân bay, nhiều công trình hạ tầng liên quan như các dự án BT1, BT2, BT3, nắn kênh Ngụ, tuyến đường D1 và di chuyển đường điện 110/220/500kV đang được triển khai giải phóng mặt bằng nhưng vẫn còn diện tích chưa hoàn tất. Một tuyến kết nối quan trọng giữa Gia Bình và Hà Nội được quy hoạch với mặt cắt điển hình tới 120 m, gồm phần cao tốc 10 làn xe, đường gom song hành và quỹ đất cho các tuyến đường sắt chiến lược. Tham vọng này nếu thành hiện thực sẽ tái định hình bản đồ giao thông phía Đông Thủ đô. Nhưng chính nó cũng làm gia tăng mức độ rủi ro: mỗi dự án chậm GPMB là thêm một mảnh ghép chưa hoàn chỉnh trong bức tranh kết nối. Bắc Ninh đang buộc phải xử lý song song hồ sơ kỹ thuật, nguồn vốn chi trả và bài toán lòng tin người dân – một tổ hợp thách thức không dễ giải được chỉ bằng mốc thời gian hành chính.
Cuộc hẹn với APEC 2027: cơ hội vàng hay áp lực dài hạn?
Theo kế hoạch, giai đoạn 2025–2027 sân bay Gia Bình phải hoàn thành các công trình cần thiết để phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027. Phần còn lại của giai đoạn 1 tiếp tục triển khai tới 2030, hướng tới công suất 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Cuộc hẹn APEC khiến tiến độ không còn là lựa chọn, mà là nghĩa vụ chính trị – ngoại giao. Cơ hội là rõ ràng: nếu đúng tiến độ, Gia Bình sẽ trở thành cửa ngõ mới của miền Bắc, giảm tải cho Nội Bài, kéo theo chuỗi giá trị logistics, công nghiệp và dịch vụ. Nhưng nếu tiến độ bị hy sinh vì vướng mắc bồi thường, tái định cư, một dự án hạ tầng giao thông có thể để lại "vết hằn" lòng tin kéo dài. Câu kết cho Gia Bình vì thế khá đơn giản: đừng để sân bay lớn nhất miền Bắc được xây trên cảm giác thiệt thòi của những người phải rời đi để nhường chỗ cho đường băng mới.
