Robotics Challenge: sân chơi STEM biến tư duy thành hành động
Hội giao lưu STEM Cần Thơ với nội dung trọng tâm là Robotics Challenge học sinh là một sân chơi giáo dục công nghệ, nơi các đội thi phải lập trình và điều khiển robot trên sa bàn mô phỏng, vận dụng kiến thức STEM để giải quyết những nhiệm vụ gắn với chủ đề môi trường xanh, qua đó rèn tư duy logic, kỹ năng nhóm và khả năng áp dụng kiến thức vào tình huống thực tế. Điểm đáng nói của cuộc thi STEM 2026 này là cách nó biến những khái niệm trừu tượng về lập trình, cảm biến, thuật toán thành trải nghiệm cụ thể, có áp lực thời gian và kết quả rõ ràng. Hội giao lưu do Công ty Cổ phần Giáo dục - Công nghệ Quốc tế Milestones tổ chức, với sự đồng hành của nhiều đơn vị giáo dục và doanh nghiệp, cho thấy một thông điệp rõ ràng: nếu muốn thế hệ trẻ yêu công nghệ, hãy để các em chạm tay vào robot, tự viết lệnh, tự sửa lỗi và tự ăn mừng từng điểm số trên sa bàn. Theo tôi, chính sự "thực chiến" này mới là thứ còn thiếu trong nhiều giờ học STEM trên lớp. Ở đây, học sinh không bị hỏi "em hiểu bài chưa?" mà được thử thách "robot của em có hoàn thành nhiệm vụ Khoanh vùng, Trung hòa, Phân tích hay không" – và câu trả lời đến từ hành vi của máy, không phải từ vở ghi chép.
89 đội, ba cấp độ: bức tranh rộng của giáo dục công nghệ phổ thông
Năm nay, Hội giao lưu STEM Cần Thơ ghi nhận 89 đội tham gia, được chia thành ba cấp độ: sơ cấp 38 đội, trung cấp 45 đội và cao cấp 6 đội. Con số này không chỉ là thống kê, mà là bằng chứng cho thấy giáo dục công nghệ đang len vào trường phổ thông một cách hệ thống, chứ không còn là vài câu lạc bộ tự phát. Ở cấp sơ cấp, học sinh tiểu học làm quen với khái niệm lập trình thông qua các thao tác trực quan, nhưng vẫn phải phối hợp nhóm và quan sát sa bàn để robot đi đúng đường. Ở trung cấp và cao cấp, yêu cầu kỹ thuật tăng lên, buộc các em phải hiểu sâu hơn về cấu trúc chương trình, cảm biến, chiến thuật thi đấu. Sự phân tầng này, theo tôi, là lựa chọn khôn ngoan: nó tạo lộ trình phát triển năng lực STEM dài hạn, thay vì một cuộc thi "một lần cho vui". Điều đáng chú ý là hội giao lưu được tổ chức năm thứ hai tại Cần Thơ, dưới sự chỉ đạo và định hướng của cơ quan quản lý giáo dục địa phương. Khi STEM không còn là phong trào nhất thời mà trở thành hoạt động được duy trì, chúng ta mới có thể nói nghiêm túc về việc chuẩn bị nguồn nhân lực công nghệ từ bậc phổ thông.
Từ sa bàn mô phỏng đến tư duy STEM trong đời sống
Robotics Challenge năm nay chọn chủ đề hướng đến môi trường xanh, với các nhiệm vụ Khoanh vùng, Trung hòa và Phân tích trên sa bàn mô phỏng. Nghe có vẻ là trò chơi, nhưng thực chất đây là cách thông minh để buộc học sinh kết nối kiến thức STEM với những vấn đề bền vững mà xã hội đang đối mặt. Để hoàn thành thử thách, các đội phải vận dụng kiến thức lập trình, tư duy logic, khả năng quan sát và phối hợp nhóm; qua quá trình thử nghiệm, điều chỉnh chương trình và điều khiển robot, học sinh có cơ hội tiếp cận công nghệ theo hướng thực hành, gắn kiến thức đã học với các tình huống cụ thể. Nói cách khác, mỗi lần robot lệch đường là một lần các em phải phân tích nguyên nhân, đặt giả thuyết, kiểm tra lại – đúng quy trình tư duy khoa học. Tôi cho rằng chính những thất bại nhỏ trên sa bàn mới là bài học lớn. Khi một lệnh sai khiến robot không thể "trung hòa" khu vực nguy cơ, học sinh cảm nhận rất rõ hậu quả của việc thiếu cẩn trọng trong thiết kế giải pháp. Đó là cách giáo dục công nghệ nên diễn ra: để lỗi trở thành chất liệu học tập, chứ không phải điều bị che giấu.
Giải thưởng và cánh cửa bước ra sân chơi AIROC
Sau buổi tranh tài sôi nổi, Ban tổ chức trao các hạng mục gồm Nhất, Nhì, Ba, Khuyến khích và Giải Tài năng cho các đội ở từng cấp độ. Ở cấp sơ cấp, Giải Nhất thuộc về Trường Tiểu học Bình Thủy phân hiệu 2; ở trung cấp là Trường Tiểu học Ninh Kiều phân hiệu Ngô Quyền; còn cấp cao cấp ghi nhận nỗ lực của liên đội Trường THCS Lương Thế Vinh, THCS Ninh Kiều và THPT chuyên Lý Tự Trọng. Điểm quan trọng là giải thưởng không dừng lại ở giấy khen. Các đội đạt giải Nhất, Nhì, Ba và Khuyến khích tại hội giao lưu sẽ được tham gia vòng chung kết toàn quốc Cuộc thi AIROC 2026 tại TP Hồ Chí Minh, và những đội xuất sắc nhất có cơ hội góp mặt tại vòng chung kết quốc tế AIROC 2026 tại Phú Thọ. Đây là chuỗi liên thông hiếm hoi giữa sân chơi địa phương và đấu trường quốc gia, quốc tế trong lĩnh vực robot và AI. Theo tôi, chính lộ trình này khiến nỗ lực của học sinh được nhìn nhận nghiêm túc hơn. Khi một đội ở Cần Thơ biết rằng chiến thuật hôm nay có thể là bước đệm để ra thi quốc tế, các em sẽ đầu tư bài bản hơn vào kỹ thuật, nghiên cứu và tinh thần đồng đội.
Giáo dục STEM: từ thông điệp của người lớn đến lựa chọn của học sinh
Tại hội giao lưu, đại diện cơ quan quản lý giáo dục nhấn mạnh vai trò của giáo dục STEM trong việc khơi dậy niềm đam mê khoa học, công nghệ, thúc đẩy sáng tạo và chuẩn bị nguồn nhân lực cho đất nước trong kỷ nguyên số. Theo ông Lê Thắng Lợi, những hoạt động trải nghiệm như STEM Talent Cần Thơ 2026 giúp học sinh rèn tư duy lập trình, tư duy thiết kế, năng lực giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng với những thay đổi của thế giới. Những phát biểu này rất đúng, nhưng nếu chỉ dừng ở diễn đàn thì sẽ khó chạm đến học sinh. Điều đáng mừng là hội giao lưu đã biến thông điệp thành trải nghiệm: chương trình hướng đến việc giúp học sinh tiếp cận công nghệ một cách chủ động, đồng thời khuyến khích các em thể hiện góc nhìn, trách nhiệm và ý tưởng sáng tạo đối với việc bảo vệ môi trường, phát triển bền vững. Tôi tin rằng sau cuộc thi STEM 2026 này, điều còn lại không chỉ là danh sách đội đạt giải, mà là cảm giác "mình làm được" trong mỗi em. Khi một học sinh tiểu học ở Bình Thủy có thể lập trình robot hoàn thành nhiệm vụ, giáo dục công nghệ đã bước thêm một bước: từ khẩu hiệu của người lớn trở thành lựa chọn nghề nghiệp tiềm năng của chính các em.
