Từ hạ tầng đơn lẻ đến kết nối cả hệ sinh thái
Kết nối xuyên biên giới là sự liên thông giữa các quốc gia về giao thông, năng lượng, dữ liệu, thương mại và thanh toán, giúp hàng hóa, dịch vụ và con người lưu chuyển thuận lợi hơn trong khu vực. Ngày 4/11, tại Hội nghị Hợp tác và Hội nhập Khu vực ở Manila, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) công bố phương pháp hoạt động mới, hướng tới dành 30% tổng hoạt động hỗ trợ cho các sáng kiến xuyên biên giới vào năm 2030. Đây là một thay đổi đáng chú ý: thay vì xem từng tuyến đường, hệ thống điện hay nền tảng số như dự án riêng, sáng kiến ADB đặt chúng trong cùng một bài toán hội nhập. Hướng tiếp cận này phù hợp với lúc thương mại điện tử, dịch vụ số và giao dịch quốc tế tăng lên, khiến sự khác biệt giữa các hệ thống quốc gia trở thành trở ngại trực tiếp. Kết nối tốt vì thế không chỉ là xây thêm hạ tầng, mà còn phải giúp giao dịch qua biên giới thực sự vận hành.
Hạ tầng chỉ phát huy khi hàng hóa qua biên giới thuận hơn
Danh mục ưu tiên của ADB gồm kết nối giao thông, năng lượng, hạ tầng số, tạo thuận lợi thương mại, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phối hợp ứng phó thiên tai. Điểm đáng giá là các hạng mục này có thể bổ trợ lẫn nhau: hành lang vận tải và logistics tốt hơn sẽ ít tạo lợi ích nếu thủ tục cửa khẩu vẫn chậm; còn thương mại thuận lợi cũng khó bền vững nếu nguồn năng lượng và dữ liệu thiếu liên thông. Với Việt Nam, vị trí trong ASEAN và sự tham gia Chương trình Hợp tác Tiểu vùng sông Mekong mở rộng tạo cơ sở để gắn kết các hành lang kinh tế, hiện đại hóa cửa khẩu và giảm thời gian lưu thông hàng hóa. ADB cũng đang hỗ trợ sáng kiến Lưới điện ASEAN; dự án điện gió Monsoon tại Lào, công suất 600 MW, xuất điện sang Việt Nam theo hợp đồng dài hạn với EVN là ví dụ cụ thể về kết nối thị trường năng lượng. Nhưng lợi ích sẽ phụ thuộc vào phối hợp chính sách và khả năng đưa kết nối vật lý thành lưu chuyển thương mại thực tế.
QR có thể nối trải nghiệm du lịch với doanh thu bán lẻ
Thanh toán QR xuyên biên giới là phần gần người dùng nhất của chương trình: du khách có thể dùng phương thức quen thuộc khi mua sắm, còn doanh nghiệp có thêm cơ hội phục vụ khách quốc tế. Tác động tiềm năng không dừng ở quầy thanh toán mà lan sang lưu trú, du lịch, bán lẻ và dịch vụ. QR có thể giảm thao tác nhận tiền mặt, đổi tiền và đối soát thủ công; tuy vậy, mã quét thuận tiện chưa tự động đồng nghĩa với giao dịch kinh doanh hiệu quả. Người bán cần kết nối thanh toán với đơn hàng, quản lý bán hàng và hệ thống đối soát để tránh nhập sai số tiền hoặc xử lý giao dịch rời rạc. Mạng VietQRGlobal hiện kết nối Việt Nam với sáu thị trường: Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Singapore và Hàn Quốc, đồng thời tiếp tục mở rộng. Mạng kết nối đang phát triển, nhưng mức độ phổ cập tại điểm bán mới là thước đo quyết định trải nghiệm của khách.
Cơ hội có thật, nhưng mạng lưới và độ tin cậy còn là phép thử
Việt Nam có nền tảng đáng kể để tham gia sâu hơn: VietQRPay có 45 ngân hàng và tổ chức trung gian thanh toán tham gia, còn kết nối VietQRGlobal đã vươn tới sáu quốc gia. Tuy nhiên, khoảng cách giữa khả năng kết nối quốc tế và độ phủ trong nước vẫn lớn: cả nước có hơn 2,5 triệu đơn vị chấp nhận thanh toán nội địa, nhưng chỉ khoảng 154.000 điểm chấp nhận VietQRGlobal. Con số này cho thấy rào cản không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở việc thuyết phục người bán tham gia, hướng dẫn vận hành và tích hợp với quản trị kinh doanh. Thanh toán qua nhiều quốc gia cũng đòi hỏi kết nối hệ thống, tuân thủ pháp lý và bảo vệ dữ liệu; mở rộng nhanh mà xem nhẹ an toàn có thể làm suy giảm niềm tin. Theo lộ trình, ADB đặt mốc 30% vào năm 2030, trong khi mạng VietQRGlobal tiếp tục mở rộng sang các thị trường khác.
Kết luận, sáng kiến ADB mở ra cơ hội để Việt Nam nối hạ tầng khu vực với thương mại và thanh toán trong một chuỗi thống nhất. Nhưng tỷ trọng hỗ trợ hay số quốc gia được kết nối không tự bảo đảm thành công. Giá trị sẽ đến khi hàng hóa qua biên giới nhanh hơn, doanh nghiệp nhỏ có thể chấp nhận thanh toán thuận tiện và người dùng tin rằng giao dịch được xử lý an toàn. Việt Nam nên xem độ phủ điểm chấp nhận, khả năng liên thông và chất lượng bảo vệ dữ liệu là những thước đo song hành với tiến độ xây dựng hạ tầng.
