Thỏa thuận 65 tỷ thùng: định nghĩa lại địa chính trị dầu mỏ
Thỏa thuận dầu mỏ Venezuela giữa Mỹ và chính quyền lâm thời tại Caracas là một thỏa thuận năng lượng 25 năm cho phép Washington kiểm soát đa số 65 tỷ thùng dầu dự trữ, tương đương hơn 1/5 trữ lượng đã được chứng minh của Venezuela, với mục tiêu vừa gia tăng trữ lượng dầu của Mỹ vừa vực dậy ngành dầu khí Venezuela. Ngày 29-8, Tổng thống Donald Trump thông báo Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth đã đạt được thỏa thuận với chính quyền Tổng thống Venezuela Delcy Rodriguez và khu vực tư nhân, kèm tuyên bố người nộp thuế Mỹ không phải trả thêm chi phí. Hôm sau, bà Rodriguez xác nhận đây là thỏa thuận “lịch sử” và có thời hạn 25 năm. Nói cách khác, Washington vừa tìm được đường tắt để mở rộng kiểm soát dầu dự trữ, còn Caracas đổi chủ rủi ro từ lệnh trừng phạt sang phụ thuộc đối tác duy nhất.
Chiến lược năng lượng Mỹ: Từ SPR đến trận tuyến Hormuz
Cốt lõi của chiến lược năng lượng Mỹ trong thỏa thuận dầu mỏ Venezuela là biến nguồn dầu nặng của nước này thành phần mở rộng trữ lượng nội địa và lá chắn an ninh năng lượng. Phần dầu Mỹ nhận về sẽ được đưa vào Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) và cung cấp cho quân đội, tạo lớp dự phòng trong bối cảnh rủi ro xung đột gia tăng. Chính quyền Trump đồng thời thành lập liên doanh với North American Blue Energy Partners (NABEP), nơi Văn phòng Vốn Chiến lược thuộc Lầu Năm Góc nắm 35% cổ phần, với công suất khoảng 200.000 thùng/ngày. Liên doanh này được thiết kế như một “ống nối” trực tiếp giữa mỏ dầu Venezuela và các nhà máy lọc dầu Mỹ, đặc biệt khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz đã làm đảo lộn thị trường năng lượng thế giới và đẩy giá dầu Mỹ tăng cao. Thực chất, thỏa thuận là câu trả lời của Washington cho cuộc chiến năng lượng với Tehran, hơn là món quà dành cho người tiêu dùng Mỹ.
Venezuela: Tiền, chủ quyền và cái giá của phụ thuộc
Ở phía bên kia, Caracas nhìn thỏa thuận dầu mỏ Venezuela này như phao cứu sinh cho một nền kinh tế kiệt quệ. Bà Delcy Rodriguez khẳng định thỏa thuận có thể mang lại hơn 100 tỉ USD vốn đầu tư và khoảng 209 tỉ USD doanh thu cho nhà nước, đồng thời tạo hàng ngàn việc làm thu nhập cao. Nguồn thu đó, trên giấy tờ, là cơ hội hiếm hoi để khôi phục cơ sở hạ tầng dầu khí đã xuống cấp nghiêm trọng. Theo một quan chức Nhà Trắng, công ty mới sẽ đứng thứ hai thế giới về trữ lượng dầu nắm giữ, chỉ sau Saudi Aramco. Nhưng đổi lại, Venezuela chấp nhận để Mỹ kiểm soát đa số 65 tỷ thùng dầu dự trữ, trao quyền thăm dò và khai thác cho doanh nghiệp Mỹ trong ít nhất 17 mỏ chiến lược với mục tiêu hơn 1,5 triệu thùng/ngày. Câu hỏi không thể né tránh: bao nhiêu phần trong “hồi sinh đất nước” là bằng chứng, bao nhiêu là sự đánh cược chủ quyền tài nguyên vào một đối tác duy nhất.
Rừng rào cản pháp lý và bài toán giá xăng Mỹ
Dù được hai bên ca ngợi là “lịch sử”, thỏa thuận dầu mỏ Venezuela này đang đứng trên nền pháp lý mong manh. Một cựu cố vấn năng lượng cấp cao của Tổng thống Joe Biden nhấn mạnh đây là thỏa thuận “chưa từng có tiền lệ” cả về pháp lý lẫn ngoại giao, khi Hiến pháp và luật dầu khí Venezuela quy định vai trò kiểm soát của nhà nước đối với ngành này. Nếu đảng Dân chủ trở lại nắm quyền tại Washington hoặc một chính quyền mới lên thay ở Caracas, thỏa thuận hoàn toàn có thể bị thách thức. Về kinh tế, các chuyên gia cho rằng thỏa thuận khó kéo giá dầu và nhiên liệu Mỹ xuống trong ngắn hạn, bởi phải mất nhiều năm để khôi phục hạ tầng dầu khí Venezuela và biến trữ lượng khổng lồ dưới lòng đất thành sản lượng. Nói thẳng, chiến lược năng lượng Mỹ có thể hưởng lợi lâu dài, nhưng người mua xăng tại Mỹ chưa có lý do để kỳ vọng hóa đơn giảm sớm.
Cuộc chơi dài hơi: Mỹ–Iran, địa chính trị dầu mỏ và tương lai bất định
Thỏa thuận kiểm soát dầu dự trữ Venezuela không tồn tại trong chân không; nó là một quân cờ trong bàn cờ địa chính trị dầu mỏ rộng hơn. Mỹ đã tăng mạnh nhập khẩu từ Venezuela, hiện hơn 500.000 thùng/ngày, tương đương khoảng 40% sản lượng của nước này, như cách bù đắp phần thiếu hụt khi nguồn cung Trung Đông gián đoạn quanh eo biển Hormuz. Trong khi đó, Iran phong tỏa tuyến vận tải chiếm hơn 20% lượng dầu và khí đốt tự nhiên được vận chuyển trên toàn cầu, khiến giá WTI và Brent leo thang. Một chuyên gia nhận định: “Diễn biến giá dầu thế giới vẫn sẽ phụ thuộc rất lớn vào cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran, cũng như khả năng khơi thông eo biển Hormuz”. Nói cách khác, thỏa thuận Mỹ–Venezuela dù có tăng gấp đôi trữ lượng dầu trên sổ sách của Washington, vẫn chỉ là lớp đệm mỏng trước những cú sốc địa chính trị lớn hơn. Kết luận hợp lý nhất lúc này: đây là một thỏa thuận táo bạo, nhưng mức độ bền vững và công bằng của nó vẫn là ẩn số, và cả Mỹ lẫn Venezuela đều đang đánh cược tương lai năng lượng của mình vào một ván bài chưa lật hết quân.
