Lens flare không phải lỗi: nó là chất liệu nghệ thuật
Lens flare nghệ thuật là hiện tượng ánh sáng mặt trời đi thẳng hoặc chéo vào ống kính, tạo ra các vệt, vòng sáng và vùng mờ có chủ ý để tăng chiều sâu, cảm xúc và điểm nhấn cho bố cục ảnh chân dung ngoài trời, miễn là người chụp kiểm soát được vị trí flare, cường độ và cách nó hỗ trợ chủ thể thay vì che khuất hoặc làm ảnh bị mất chi tiết. Điều quan trọng cần thừa nhận thẳng thắn: lens flare không phải lúc nào cũng là lỗi kỹ thuật cần loại bỏ. Các lớp coating hiện đại được thiết kế để chống hiệu ứng ánh sáng mặt trời, nhưng khi bạn biết cách chấp nhận và điều khiển nó, lens flare trở thành ngôn ngữ hình ảnh riêng, giống như vignette – dùng để làm ảnh “đã đẹp” trở nên giàu tính kể chuyện hơn, chứ không phải để khoe rằng bạn biết tạo vệt sáng. Vậy nên, nếu bạn vẫn xem flare là điều phải tránh, bạn đang tự tước đi một công cụ sáng tạo đáng giá.
Định vị ánh sáng mặt trời: chìa khóa tạo flare đẹp, không phá hỏng chân dung
Muốn có hiệu ứng ánh sáng mặt trời đẹp, hãy bắt đầu từ vị trí mặt trời: nó cần ở phía trên và phía sau chủ thể của bạn. Đây là nền tảng của hầu hết kỹ thuật chụp ngoài trời có flare tự nhiên, vì ánh sáng backlight giúp tách chủ thể khỏi nền, đồng thời cho phép các vệt flare xuất hiện ở mép khung hình. Tuy nhiên, backlight mạnh dễ khiến autofocus mất điểm tương phản, khó khóa nét. Cách xử lý thực tế là: đặt người mẫu đứng che trực tiếp mặt trời trong khung ngắm để lấy nét cho thuận lợi, sau đó khóa nét và recomposition – dịch máy nhẹ để mặt trời lộ ra một phần, flare bắt đầu xuất hiện nhưng gương mặt vẫn sắc nét. Nếu bạn không tin autofocus, hãy chuyển sang manual focus hoặc dùng LiveView để phóng to vùng mắt, lấy nét chính xác rồi mới tinh chỉnh góc flare. Đây là bước nhỏ nhưng quyết định để lens flare nghệ thuật hỗ trợ chủ thể thay vì biến họ thành bóng mờ vô nghĩa.
Khẩu độ và ống kính: kiểm soát hình dạng, cường độ flare thay vì phó mặc
Hình dạng lens flare không phải may rủi; nó phụ thuộc mạnh vào khẩu độ và chất lượng ống kính bạn dùng. Khi chụp khẩu độ mở lớn, flare có xu hướng tạo thành những vòng tròn mềm, mượt gần tâm mặt trời. Ngược lại, khi khép khẩu lên giá trị cao hơn, các vệt flare sẽ sắc hơn và mang hình sao, kéo tia sáng ra khỏi trung tâm. Quan trọng hơn, mỗi ống kính có “tính cách flare” riêng: những ống kính chất lượng cao như 50mm f/1.2 hay các prime cao cấp được ghi nhận là cho flare có cấu trúc đẹp, kiểm soát tốt, vừa chịu backlight tốt vừa giữ độ nét trên chủ thể. Một tuyên bố đáng trích dẫn là: "Đây là ống kính tạo ra một trong những kiểu flare đẹp nhất mà tôi từng thấy" – cho thấy việc đầu tư ống kính phù hợp không chỉ vì độ nét, mà còn vì cách nó tương tác với ánh sáng mặt trời. Nếu bạn muốn xây dựng phong cách riêng với lens flare nghệ thuật, hãy chọn một đến hai ống kính “chủ lực” rồi học thuộc cách chúng phản ứng với từng mức khẩu.
Thử nghiệm góc máy, dùng LiveView để kiểm soát flare như một nét vẽ
Sai lầm phổ biến nhất với lens flare là để flare tràn vào mặt chủ thể, che mắt, miệng hoặc phá hỏng cảm xúc biểu đạt. Nhiều nhiếp ảnh gia khoe ảnh có flare nhưng không hiểu nó xuất hiện từ đâu – kết quả là flare trở thành chủ đề chính của ảnh, chứ không phải người được chụp. Cách tiếp cận trưởng thành hơn là xem flare như nét vẽ phụ trợ, luôn đặt sau câu hỏi: "Nó có làm người xem chú ý đến chủ thể hơn không?" Khi dùng máy mirrorless hoặc DSLR, bật LiveView sẽ cho bạn xem thử hiệu ứng flare ngay trong lúc dịch chuyển máy. Bạn có thể xoay nhẹ thân máy, thay đổi góc nhìn vài độ để flare lùi khỏi gương mặt, trượt sang vùng nền hoặc viền khung – nơi nó tạo khung ánh sáng đẹp quanh chủ thể. Theo kinh nghiệm, chỉ nên dùng lens flare trong một số ít khung hình khi trời nắng chói; khách hàng có người mê, người không thích, nên đừng lạm dụng nó như một thủ thuật tạo khác biệt rẻ tiền.
Khi nào nên dùng lens flare – và khi nào nên tránh
Lens flare nghệ thuật là công cụ, không phải chữ ký bắt buộc phải có trong mọi tấm ảnh. Người chụp có trách nhiệm quyết định khi nào flare giúp tăng chiều sâu, khi nào nó làm ảnh rối và mất cảm xúc. Nguồn tư liệu chuyên nghiệp khẳng định rằng nhiều nhiếp ảnh gia hoặc ghét flare, hoặc tạo nó bằng phần mềm, hoặc khoe flare mà không hiểu cách nó xuất hiện. Đó là biểu hiện của việc dùng kỹ thuật trước khi hiểu tư duy hình ảnh. Quy tắc làm việc thực tế: khi nắng gắt, hãy chỉ đưa flare vào một vài khung hình chọn lọc, ưu tiên cảnh có bố cục đơn giản, cảm xúc rõ ràng. Khi chụp những khoảnh khắc quan trọng, hãy ưu tiên nét mặt, pose và story, không để flare che đi thứ người xem cần thấy. Nếu khách hàng không thích flare, hãy tôn trọng thẩm mỹ của họ; ngay cả khi họ giao cho bạn toàn quyền sáng tạo, bạn vẫn nên dùng flare có chừng mực để ảnh mang lại giá trị cảm xúc lâu dài, không bị đóng khung vào một xu hướng thị giác nhất thời.
