Kỷ lục xuất siêu phản ánh đà tăng, nhưng chưa đồng đều
Xuất siêu nông sản là phần chênh lệch dương giữa giá trị xuất khẩu và nhập khẩu của nhóm hàng nông, lâm, thủy sản trong một giai đoạn, cho thấy ngành tạo được nguồn thu xuất khẩu lớn hơn giá trị hàng nhập vào. Sau 10 tháng, thặng dư thương mại đạt 18,91 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay và tăng 6,4% so với cùng kỳ; tổng kim ngạch thương mại đạt 107,14 tỷ USD, tăng 8,3%. Đây là kết quả đáng kể, nhưng không nên đọc nó như dấu hiệu mọi ngành hàng đều đang thuận lợi: tăng trưởng tập trung rõ ở rau quả, thủy sản và sản phẩm chăn nuôi, trong khi một số mặt hàng lớn chịu sức ép giá. Nhóm tăng khá đã bù đắp phần nào khó khăn ở gạo, cà phê và cao su. Vì vậy, kỷ lục có ý nghĩa nhất khi được nhìn cùng cơ cấu tạo ra nó, chứ không chỉ qua con số thặng dư.
Bối cảnh sản xuất cũng góp phần giải thích đà đi lên. Sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản trong tháng 10 đạt kết quả tích cực nhờ điều kiện thời tiết thuận lợi. Trong 10 tháng, xuất khẩu toàn ngành ước đạt 63,02 tỷ USD, tăng 8% so với cùng kỳ. Tín hiệu này cho thấy nền sản xuất đang hỗ trợ thương mại, nhưng độ bền của thành quả vẫn phụ thuộc vào khả năng duy trì chất lượng, thị trường và giá trị thu về.
Thủy sản và rau quả tạo gần 18,7 tỷ USD kim ngạch
Hai nhóm hàng chủ lực đóng góp gần 18,7 tỷ USD trong 10 tháng, tương đương một phần đáng kể trong tổng xuất khẩu nông, lâm, thủy sản. Thủy sản đạt khoảng 10,4 tỷ USD, tăng 11,7% theo số liệu tổng hợp; rau quả đạt 8,32 tỷ USD, tăng 17,8%. Mức tăng của rau quả nhanh hơn, còn thủy sản có quy mô xuất khẩu lớn hơn. Sự kết hợp này giúp ngành có thêm hai trụ cột tăng trưởng thay vì lệ thuộc vào một mặt hàng duy nhất. Riêng tháng 10, thủy sản đạt khoảng 1,315 tỷ USD, tăng 13,5% so với cùng kỳ; rau quả vượt 1 tỷ USD, đánh dấu tháng thứ tư liên tiếp ở ngưỡng này.
Trong thủy sản, tôm tiếp tục dẫn đầu với 4,219 tỷ USD, kế đến là cá tra đạt 1,98 tỷ USD; cá các loại vượt 2 tỷ USD. Những con số này cho thấy tăng trưởng có nhiều phân khúc cùng tham gia, dù không đồng đều. Ở rau quả, động lực gần đây đến từ sầu riêng khi vùng Tây Nguyên bước vào vụ thu hoạch chính. Xu hướng tăng đáng mừng, nhưng việc duy trì sẽ đòi hỏi doanh nghiệp kiểm soát chất lượng từ vùng nguyên liệu, tuân thủ mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, đồng thời bảo đảm truy xuất nguồn gốc.
Tăng kim ngạch chưa đồng nghĩa mọi mặt hàng đều hưởng lợi
Bức tranh xuất khẩu cho thấy thặng dư lớn không xóa được sức ép từ biến động giá. Cà phê xuất khẩu 1,6 triệu tấn, tăng 18,7% về lượng, nhưng giá trị chỉ đạt 7,09 tỷ USD, giảm 5%; giá xuất khẩu bình quân giảm gần 20%. Gạo cũng giảm cả lượng lẫn giá trị: 6,8 triệu tấn, tương ứng 3,31 tỷ USD, giảm lần lượt 4,6% và 9,7%. Trái lại, tiêu đạt gần 1,6 tỷ USD, tăng 13,1%, còn hạt điều đạt 4,38 tỷ USD, tăng 2,2%. Sự chênh lệch này nhắc rằng kim ngạch nông sản không chỉ phụ thuộc vào sản lượng; giá bán và cơ cấu mặt hàng quyết định phần giá trị cuối cùng ngành giữ lại.
Về thị trường, Trung Quốc tiếp tục là điểm đến xuất khẩu lớn nhất của nông, lâm, thủy sản, theo sau là Hoa Kỳ và Nhật Bản; giá trị xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 19% so với cùng kỳ. Riêng rau quả, Trung Quốc chiếm 64,8% tổng giá trị xuất khẩu. Đây vừa là lợi thế về nhu cầu vừa là rủi ro tập trung: tăng trưởng bền hơn cần đi cùng mở rộng thị trường và đáp ứng yêu cầu kiểm dịch, tiêu chuẩn nhập khẩu. Với đà hiện tại, ngành có cơ sở hướng tới thặng dư cao hơn, nhưng kỷ lục chỉ thực sự vững nếu tăng trưởng sản lượng chuyển thành giá trị ổn định.
