Từ nâng chất lượng giáo dục Quảng Trị đến mục tiêu công bằng vùng miền
Chiến lược nâng cao chất lượng giáo dục Quảng Trị là cách tiếp cận nhiều trụ cột nhằm đồng thời cải thiện kết quả học tập, hiện đại hóa quản trị nhà trường và thu hẹp khoảng cách vùng miền, thông qua sắp xếp mạng lưới trường lớp, bổ sung giáo viên, đầu tư cơ sở vật chất và đẩy mạnh chuyển đổi số giáo dục gắn với yêu cầu phát triển mới. Điểm đáng chú ý là tỉnh không xem cải thiện chất lượng dạy học như câu chuyện thi đua thành tích, mà gắn nó với bài toán công bằng cơ hội. Bước vào năm học 2026-2027, Quảng Trị đặt trọng tâm đổi mới tư duy giáo dục, nâng cao chất lượng toàn diện và xây dựng môi trường học tập phù hợp với yêu cầu phát triển mới. Theo một đánh giá, “chất lượng giáo dục được duy trì ổn định” với tỷ lệ huy động trẻ 6 tuổi vào lớp Một đạt 99,9% và 100% lớp tiểu học học 2 buổi/ngày. Những con số này tạo nền nhưng cũng đặt câu hỏi: liệu chất lượng đang được chia đều cho mọi vùng, hay vẫn tồn tại những khoảng trống khó thấy?
Sắp xếp trường lớp và đội ngũ: Quyết định táo bạo nhưng không thể chỉ nhìn ở góc độ tinh gọn
Một trong những động thái mạnh nhất của Quảng Trị là sắp xếp lại mạng lưới trường lớp sau khi hợp nhất đơn vị hành chính và chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Theo kế hoạch, năm học 2026-2027, toàn tỉnh dự kiến còn 440 trường công lập, giảm rất sâu so với 913 trường của năm học 2025-2026. Đây là quyết định gây chú ý, bởi nó đụng trực tiếp đến thói quen, tâm lý phụ huynh và giáo viên. Về lý, sắp xếp trường lớp đi kèm ghép lớp, thu hẹp điểm trường lẻ và bố trí giáo viên dạy liên trường được kỳ vọng giúp sử dụng hiệu quả đội ngũ, cơ sở vật chất, đồng thời xử lý tình trạng thừa, thiếu cục bộ. Nhưng nếu chỉ dừng ở việc "tinh gọn đầu mối" thì nguy cơ mở rộng khoảng cách vùng miền là rất rõ. Chính vì vậy, định hướng được nhấn mạnh là phải gắn sắp xếp với bảo đảm quyền học tập, giảm chênh lệch điều kiện giáo dục giữa khu vực thuận lợi với miền núi, biên giới. Nói cách khác, đây không chỉ là bài toán tổ chức, mà là kiểm định xem ai được hưởng lợi, ai có nguy cơ bị bỏ lại.
Đầu tư cơ sở vật chất và bài toán giáo viên vùng biên giới: rủi ro nếu chỉ lo xây trường mà quên giữ người
Khi nói đến thu hẹp khoảng cách vùng miền, đầu tư cơ sở vật chất ở vùng khó khăn và vùng biên giới là trụ cột không thể thiếu. Quảng Trị thừa nhận hệ thống phòng học vẫn thiếu lớn: để bảo đảm một phòng học/lớp trong năm học 2026-2027, mầm non còn thiếu 560 phòng, tiểu học thiếu 512 phòng, THCS thiếu 547 phòng và THPT thiếu 104 phòng. Song song với đó là thiếu thiết bị dạy học tối thiểu ở cả 4 cấp học. Đáng chú ý hơn, sau sáp nhập, tỉnh có 15 xã biên giới với 65 trường phổ thông và đề xuất xây dựng 15 trường phổ thông nội trú liên cấp, chia làm hai giai đoạn. Đây là bước đi đúng hướng để bảo đảm học sinh vùng biên giới không phải đi xa mới được học. Tuy nhiên, nếu không giải quyết tốt bài toán giáo viên vùng biên giới thì trường nội trú dễ biến thành "vỏ rỗng". Việc bố trí, điều động sau sáp nhập vẫn gặp khó khăn, chất lượng đội ngũ giữa các địa phương chưa đồng đều, trong khi chính sách thu hút, giữ chân giáo viên chất lượng cao tại miền núi, biên giới chưa đủ mạnh. Ngắn gọn: đầu tư cơ sở vật chất mà không đầu tư chính sách con người sẽ chỉ tạo ra khoảng cách mới.
Chuyển đổi số giáo dục: từ hạ tầng quản lý đến thay đổi cách dạy và học
Quảng Trị coi chuyển đổi số giáo dục là phần quan trọng trong đổi mới tư duy và phương thức quản trị. Sau một năm triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, ngành giáo dục tỉnh đang chuyển từ đổi mới nhận thức sang đổi mới cách quản trị, dạy học và kiểm tra, đánh giá với phương châm lấy chất lượng, hiệu quả và người học làm trung tâm. 100% người học và nhà giáo được quản lý bằng hồ sơ số; 100% trường sử dụng hệ thống quản trị nhà trường và các nền tảng số phục vụ quản lý, điều hành, tỷ lệ đồng bộ học bạ số đạt khoảng 98%. Việc thí điểm ứng dụng trí tuệ nhân tạo tại 142 cơ sở giáo dục cùng với hơn 21.000 tiết STEM/STEAM cho thấy tỉnh không muốn chuyển đổi số chỉ là câu chuyện phần mềm quản lý, mà là thay đổi nội dung dạy học. Tuy vậy, nếu chuyển đổi số chỉ mạnh ở nội thành, nơi hạ tầng mạng ổn định, còn vùng núi, biên giới vẫn dạy trên giấy thì khoảng cách vùng miền sẽ bị số hóa theo cách tiêu cực. "Bình dân học vụ số" và mô hình "đại sứ số" được nhắc tới như lời nhắc rằng công nghệ phải đến được với mọi học sinh, không chỉ những em có điều kiện.
Kết luận: Thu hẹp khoảng cách vùng miền cần được coi là thước đo của mọi thành tựu giáo dục
Nhìn vào các chỉ số tốt nghiệp THPT đạt 98,07%, điểm thi trung bình xếp thứ 13/34 tỉnh, thành phố và tỷ lệ hoàn thành chương trình tiểu học gần 100%, có thể nói chất lượng giáo dục Quảng Trị đang ở nhóm khá. Nhưng trong bối cảnh tái sắp xếp hệ thống trường lớp, thiếu phòng học, thiếu thiết bị và nhu cầu bổ sung giáo viên lớn ở mầm non, tiểu học, THCS, chất lượng không còn là câu chuyện điểm số mà là khả năng bảo vệ quyền học cho mọi học sinh. Chiến lược hiện nay – sắp xếp mạng lưới trường lớp gắn nhân lực, đầu tư cơ sở vật chất cho vùng khó khăn, xây dựng trường nội trú, đẩy mạnh chuyển đổi số giáo dục – là hướng đi đúng và dám chấp nhận thay đổi. Vấn đề là cách thực thi phải được đo bằng tiêu chí thu hẹp khoảng cách vùng miền: quãng đường đến trường có ngắn hơn không, lớp có đủ giáo viên không, học sinh vùng biên giới có được hưởng môi trường giáo dục an toàn, hạnh phúc như yêu cầu tỉnh đặt ra hay chưa. Nếu coi đó là thước đo chính, mọi quyết sách về giáo dục sẽ tránh được nguy cơ "đẹp trên báo cáo, rộng trên bản đồ nhưng rỗng trong lớp học".
