Chính sách sách giáo khoa miễn phí: bước đi táo bạo của Khánh Hòa
Chính sách sách giáo khoa miễn phí tại Khánh Hòa là chủ trương dùng ngân sách nhà nước để mua và cấp phát không thu tiền sách giáo khoa cho toàn bộ học sinh phổ thông và người học các chương trình giáo dục thường xuyên, xóa mù chữ trên địa bàn, theo lộ trình nhiều năm, nhằm giảm chi phí học tập cho gia đình và bảo đảm mọi học sinh đều có đủ sách ngay từ đầu năm học.
Điểm đáng chú ý nhất của Khánh Hòa chính sách giáo dục này là tính chủ động và đi trước một bước so với lộ trình chung cả nước: tỉnh chọn cách triển khai sách giáo khoa miễn phí từ năm học 2026-2027, sớm hơn khoảng 3 năm so với kế hoạch toàn quốc. Đây không chỉ là một hỗ trợ vật chất cho phụ huynh mà là tuyên bố chính trị về ưu tiên giáo dục, khẳng định sách không thể là rào cản đối với việc đến trường. Trong bối cảnh giá sách liên tục là nỗi lo của nhiều gia đình, đặc biệt ở nông thôn và vùng dân tộc thiểu số, quyết định này có thể xem là một bước ngoặt trong miễn phí sách học sinh, nếu được triển khai nghiêm túc và minh bạch.
Lộ trình 3 năm: ưu tiên vùng khó trước, mở rộng toàn tỉnh sau
Thay vì áp dụng đồng loạt, Khánh Hòa chọn lộ trình 3 giai đoạn cho sách giáo khoa miễn phí, thể hiện tư duy phân tầng ưu tiên khá rõ ràng. Năm học 2026-2027, chính sách sẽ bắt đầu ở các xã, phường, đặc khu thuộc vùng 3 – tức những địa bàn đặc biệt khó khăn. Từ năm học 2027-2028, phạm vi được mở rộng sang vùng 2, rồi đến năm học 2028-2029 mới phủ toàn tỉnh. Cách làm này thừa nhận một sự thật: không phải nơi nào cũng có nhu cầu cấp bách như nhau, và ngân sách cần được dồn trước cho những điểm nóng về thiếu thốn học liệu.
Tuy nhiên, lộ trình này cũng đặt ra một câu hỏi chính đáng: học sinh ở khu vực đô thị, không thuộc vùng khó, vẫn phải tiếp tục tự mua sách thêm vài năm, trong khi cùng sống trong một tỉnh có chính sách miễn phí sách học sinh. Từ góc nhìn công bằng, thứ tự ưu tiên cho vùng 3 là hợp lý, nhưng truyền thông chính sách phải đủ rõ để tránh cảm giác bị "phân cấp" quyền lợi giữa các nhóm học sinh. Điều tích cực là khi mốc 2028-2029 đến, học sinh ở cả 800 cơ sở giáo dục, gồm 728 trường công lập và 72 cơ sở ngoài công lập với hơn 440.000 học sinh, đều nằm trong diện được cấp sách.
78,6 tỷ đồng cho giáo dục: gánh nặng ngân sách hay đầu tư dài hạn?
Trong ba năm 2026-2028, Khánh Hòa dự kiến chi hơn 78,6 tỷ đồng để thực hiện chính sách phát miễn phí sách giáo khoa. Con số này không nhỏ với một địa phương, nhưng cách tỉnh phân bổ nguồn lực cho thấy họ xem đây là đầu tư, không phải chi tiêu mang tính tình thế. Kinh phí sẽ đến từ ngân sách địa phương theo phân cấp, ngân sách trung ương bổ sung có mục tiêu cùng với các nguồn tài trợ, viện trợ, xã hội hóa hợp pháp. "Kinh phí thực hiện chính sách giai đoạn 2026-2028 dự kiến hơn 78,6 tỷ đồng" là một phát biểu có thể được xem là cam kết tài chính rõ ràng, có thể kiểm chứng.
Từ góc nhìn phụ huynh, đây là tin mừng: nỗi lo mỗi năm học phải dành vài triệu đồng cho bộ sách mới – đặc biệt với gia đình có nhiều con – sẽ được giảm đáng kể. Đối với hộ nghèo, cận nghèo, gia đình vùng dân tộc thiểu số, miền núi, vùng đặc biệt khó khăn, đây còn là tấm vé giúp con cái không bị tụt lại chỉ vì thiếu sách. Câu chuyện ngân sách vì thế cần được nhìn rộng hơn: 78,6 tỷ đồng cho sách nếu giúp tăng tỉ lệ đi học, hạn chế bỏ học, nâng chất lượng học tập, thì đó là khoản đầu tư sinh lợi về mặt xã hội, chứ không phải "chi thêm" đơn thuần.
Tác động đến phụ huynh, học sinh và các trường công – tư
Một điểm rất đáng đáng giá của Khánh Hòa chính sách giáo dục mới là phạm vi áp dụng rộng: miễn phí sách giáo khoa không chỉ dành cho học sinh trường công, mà cho mọi người học ở các cơ sở giáo dục trên địa bàn theo chương trình do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Điều này nghĩa là cả hệ thống từ giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên cấp THCS, THPT đến chương trình xóa mù chữ đều được hưởng lợi. Tư duy "không phân biệt công – tư" là lựa chọn đúng, vì quyền có sách để học phải gắn với tư cách người học, không với loại hình trường.
Với phụ huynh, chính sách này trực tiếp giảm gánh nặng tài chính, nhất là nhóm yếu thế. Nhưng tác động tích cực không dừng ở tiền: khi biết con mình chắc chắn có đủ sách vào năm học 2026-2027 ở vùng 3, rồi sau đó ở các vùng khác, niềm tin vào hệ thống giáo dục địa phương có thể tăng lên. Về phía nhà trường, việc đồng loạt dùng sách cấp phát cũng giúp chuẩn hóa hơn công tác dạy học, hạn chế tình trạng thiếu sách, lệch sách giữa lớp này lớp kia. Vấn đề còn lại là khâu đấu thầu, cung ứng và phân phối; nếu làm chậm hoặc thiếu minh bạch, lợi ích chính sách có thể bị giảm sút đáng kể, và đó là điểm cần giám sát kỹ trong các năm đầu triển khai.
Khả năng tạo chuyển biến bền vững trong tiếp cận giáo dục
Nhìn rộng hơn câu chuyện sách giáo khoa miễn phí, có thể thấy Khánh Hòa đã chọn một hướng tiếp cận rất cơ bản: đảm bảo công cụ học tập tối thiểu cho mọi học sinh rồi mới nói đến nâng cao chất lượng. Chính sách này được kỳ vọng tạo điều kiện để tất cả học sinh được tiếp cận đầy đủ sách ngay từ đầu năm học, góp phần thực hiện mục tiêu công bằng trong tiếp cận giáo dục. Đối với chương trình xóa mù chữ và giáo dục thường xuyên, sách không chỉ là tài liệu mà còn là biểu tượng của việc học trở thành quyền bình thường, không còn là nỗ lực đơn độc của người học.
Tuy vậy, sách miễn phí không tự động biến thành chất lượng học tập tốt hơn; nó chỉ gỡ bỏ một rào cản. Để chính sách miễn phí sách học sinh thực sự tạo chuyển biến bền vững, Khánh Hòa cần song hành cải thiện đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, và cơ chế kiểm tra việc sử dụng sách – tránh lãng phí hoặc dùng sai mục đích. Xét toàn cục, nếu tỉnh duy trì được cam kết tài chính, triển khai đúng lộ trình, lắng nghe phản hồi phụ huynh và học sinh, thì từ năm học 2026-2027 trở đi, câu chuyện "thiếu sách" ở Khánh Hòa có thể trở thành chuyện của quá khứ – và đó là thước đo rõ ràng nhất cho thành công của chính sách.
