Sách giáo khoa vùng biên: Từ món quà đầu năm đến mô hình hỗ trợ có hệ thống
Sách giáo khoa vùng biên là những bộ sách, tài liệu và đồ dùng học tập được thiết kế, cung cấp và trao tặng có chủ đích cho học sinh tại các trường nội trú vùng biên để bảo đảm các em có đủ hành trang kiến thức, giảm thiếu hụt tài liệu so với học sinh miền xuôi và tạo nền tảng cho công bằng giáo dục dài hạn. Trong ngày khai giảng năm học 2026-2027, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã trao tặng 1.000 bộ sách giáo khoa cho học sinh hai trường nội trú ở Tuyên Quang, đúng vào thời điểm các em bắt đầu hành trình học tập mới. Cùng lúc, một câu chuyện khác diễn ra ở Y Tý (Lào Cai), nơi Binh đoàn 12 tặng 980 chiếc cặp sách cho học sinh Trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS, ngay trước ngày khai giảng năm học mới. Hai sự kiện tưởng như riêng lẻ này đang gợi mở một mô hình hỗ trợ giáo dục vùng sâu có tính hệ thống hơn là những đợt thiện nguyện rời rạc.
Khi nhà xuất bản và trường nội trú vùng biên cùng xây cầu tri thức
Điểm đáng chú ý trong câu chuyện trao tặng sách học sinh ở Tuyên Quang không nằm ở con số 1.000 bộ sách giáo khoa, mà ở cách nguồn lực được đưa đến đúng nơi, đúng lúc và đúng mô hình trường học cần được ưu tiên. Trong lễ khai giảng, những bộ sách được bàn giao cho học sinh hai Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Thanh Thủy, Minh Tân, vào đúng ngày các em bước vào năm học mới, khiến món quà trở nên "gần gũi và thiết thực" với từng giờ học. NXBGDVN xác định việc bảo đảm nguồn sách và đồng hành cùng học sinh ở địa bàn khó khăn là hoạt động thiết thực cho giáo dục. Nói cách khác, đây không chỉ là trao tặng sách giáo khoa vùng biên, mà là một cam kết đứng cùng nhà trường: giúp mỗi học sinh có đủ sách để học, mỗi thầy cô có điều kiện tổ chức dạy học đồng bộ. Với trường nội trú vùng biên, đó là thêm một nguồn lực ổn định chứ không phải ân huệ nhất thời.
Binh đoàn 12 và ngôi trường Y Tý: Xây tường gạch, dệt thêm tường chữ
Y Tý là vùng cao, biên giới, nơi "sương giăng phủ lối" và đời sống học sinh còn nhiều thiếu thốn. Nhưng hình ảnh Binh đoàn 12 không chỉ là nhà thầu thi công Trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Y Tý, mà còn là người bạn đồng hành với học sinh. Trường được khởi công từ tháng 11/2025 với tổng mức đầu tư 260 tỷ đồng, gồm 28 phòng học, phòng bộ môn, nhà ăn, ký túc xá, nhà đa năng và các hạng mục phụ trợ. Đến nay, các hạng mục cơ bản đã hoàn thành, sẵn sàng đón gần 1.000 học sinh bước vào năm học mới. Trước ngày khai giảng, Binh đoàn 12 trao tặng 980 cặp sách mới cho toàn bộ học sinh 28 lớp, tổng trị giá khoảng 100 triệu đồng. Ở một nơi đường núi dốc đứng, thời tiết khắc nghiệt, việc quân đội vừa miệt mài thi công không kể ngày đêm, vừa móc từ "mệnh lệnh trái tim" những chiếc cặp cho các em ít nhất cho thấy: hỗ trợ giáo dục vùng sâu không thể tách rời hạ tầng và hành trang học tập, tường gạch và tường chữ phải đi cùng nhau.
Từ những bộ sách đến công bằng giáo dục: Cơ hội và giới hạn
Nhìn từ hai câu chuyện Tuyên Quang và Y Tý, có thể thấy một khung hỗ trợ giáo dục vùng sâu đang dần hình thành: trường nội trú vùng biên được đầu tư đồng bộ, rồi được bù đắp thêm bằng những bộ sách giáo khoa vùng biên, cặp sách, và sự hiện diện của các lực lượng công – tư khác nhau. Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Thanh Thủy là một trong 6 trường mới được tỉnh Tuyên Quang thành lập, với 33 lớp, 1.078 học sinh và hơn 80 cán bộ, giáo viên; trường được khởi công tháng 8/2025 và hoàn thành cuối tháng 8/2026 với mức đầu tư 211 tỷ đồng. Khi những công trình như vậy nhận thêm 1.000 bộ sách giáo khoa, mỗi cuốn sách "là một cánh cửa mở ra thế giới rộng lớn hơn" cho học sinh vùng biên, đồng thời tăng thêm điều kiện để thầy cô tổ chức dạy học và nhà trường xây dựng môi trường giáo dục đồng bộ. Tuy vậy, sách và cặp chỉ là bước khởi đầu; nếu không được duy trì đều đặn và gắn với các chính sách dài hạn, chúng dễ bị biến thành hoạt động tượng trưng, đẹp trong ngày khai giảng nhưng mờ dần trong cả năm học.
Kết luận: Hướng tới mô hình hỗ trợ dài hơi cho trường nội trú vùng biên
Các chương trình trao tặng sách học sinh cho trường nội trú vùng biên đang cho thấy một hướng đi đáng để tiếp tục phát triển: kết hợp nhà xuất bản, quân đội và chính quyền địa phương để bảo đảm học sinh không thiếu sách, thiếu cặp ngay từ ngày đầu năm học. Với học sinh vùng biên, mỗi bộ sách là hành trang, mỗi chiếc cặp là bước chân vững hơn trên con đường đến lớp; với hệ thống giáo dục, đây là minh chứng rằng hỗ trợ giáo dục vùng sâu phải được đặt trong một thiết kế tổng thể, nơi hạ tầng, tài liệu và con người được nhìn như một chỉnh thể. Đã đến lúc coi những sáng kiến này là hạt nhân của một mô hình chính sách – thay vì những điểm sáng đơn lẻ – để mọi đứa trẻ ở vùng biên khi bước vào trường nội trú vùng biên đều có đủ sách giáo khoa vùng biên trên bàn, đủ cặp sách trên vai, và đủ niềm tin rằng con đường học tập của mình không kém ai.
