Khởi nghiệp xanh bắt đầu từ lợi thế địa phương
Khởi nghiệp xanh là cách xây dựng hoạt động kinh doanh từ tài nguyên và tri thức bản địa, đồng thời dùng đổi mới để giảm chất thải, tăng giá trị sản phẩm và hướng đến phát triển bền vững. Vòng chung kết lần thứ 12 của cuộc thi Khởi nghiệp Xanh quy tụ 34 dự án, phản ánh một chuyển động đáng chú ý: tài nguyên địa phương không còn chỉ là đầu vào thô, mà có thể trở thành nền tảng cho sản phẩm và mô hình kinh doanh mới. Cuộc thi diễn ra trong hai ngày 31/10 và 1/11/2026 tại Hội trường Thống Nhất, Thành phố Hồ Chí Minh; ban tổ chức trao tổng cộng 23 giải. Khởi nghiệp Xanh do Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp (BSA), Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng Cao cùng các đơn vị phối hợp tổ chức.
Từ nông sản đến vật liệu và giải pháp giảm chất thải
Điểm mạnh của các dự án xanh năm nay nằm ở sự đa dạng của cách tiếp cận. Chế biến nông sản giúp gia tăng giá trị nguyên liệu, còn phụ phẩm được nhìn nhận như nguồn tài nguyên có thể tiếp tục khai thác. Một số nhóm biến vỏ sầu riêng thành than sinh học, giấm gỗ và phân bón hữu cơ; ý tưởng khác tận dụng bã cà phê để phát triển pin, tái sử dụng lưới đánh cá hoặc dùng bột vỏ dừa làm vật liệu. Những hướng này không chỉ nói về sản phẩm mới mà còn đặt câu hỏi thực tế hơn: làm sao giảm phần bị bỏ đi và tạo thêm giá trị từ chuỗi sản xuất hiện có? Các dự án về nông nghiệp thông minh, nền tảng số và rang cà phê phát thải thấp cho thấy công nghệ có thể hỗ trợ sản xuất, tiếp cận thị trường và xử lý nguyên liệu. Đây là hướng đi thuyết phục hơn việc gắn nhãn “xanh” mà không thay đổi cách làm.
Hai giải nhất, hai con đường chuyển hóa giá trị
Ở bảng A, giải nhất thuộc về dự án đường thốt nốt tươi đóng hộp của Võ Văn Thành, Huỳnh Quốc Hưng và Huỳnh Quốc Minh đến từ An Giang. Ý tưởng này đặt trọng tâm vào việc phát triển sản phẩm từ nguyên liệu đặc trưng địa phương và đưa nó đến người tiêu dùng dưới một hình thức tiện dụng hơn. Ở bảng B, giải nhất được trao cho nhóm Dương Nguyễn Hoàng Tú, Tiêu Quang Phú và Huỳnh Thị Thúy Loan từ Vĩnh Long, với dự án ứng dụng công nghệ DMCBiochar nhiệt phân gián tiếp tuần hoàn để chuyển phụ phẩm nông nghiệp thành Biochar, Bio Oil và sản phẩm xanh phục vụ nông nghiệp bền vững. Hai lựa chọn khác nhau nhưng cùng thể hiện một logic đáng chú ý: biến lợi thế sẵn có thành giá trị mới. Một dự án nâng tầm nông sản; dự án kia xử lý phụ phẩm bằng công nghệ, mở rộng khả năng tái sử dụng tài nguyên.
Ý tưởng xanh cần được chứng minh bằng hiệu quả
Sự phong phú về ý tưởng chưa bảo đảm một dự án có thể đứng vững trên thị trường. Nhận xét sau vòng chung kết chỉ ra rằng có dự án sản phẩm đơn giản nhưng tạo doanh thu và lợi nhuận ấn tượng, trong khi một số ý tưởng giàu ý nghĩa xã hội vẫn chưa chứng minh được hiệu quả bằng dữ liệu cụ thể. Quản lý tài chính và dòng tiền cũng là điểm yếu được nêu, bên cạnh tình trạng một số bài thuyết trình dùng hình ảnh đẹp nhưng có thông tin thiếu chính xác. Vì thế, các nhóm cần làm rõ mô hình kinh doanh, cách định giá phù hợp và khả năng sinh lời. Bài học này đặc biệt thiết thực với những người khởi nghiệp từ nguyên liệu bản địa: sản phẩm phải được hoàn thiện, sản xuất có tổ chức và thị trường cần được xây dựng từng bước. Công nghệ chỉ tạo tác động xanh lâu dài khi đi cùng năng lực vận hành và bằng chứng về hiệu quả.
Kết quả cuộc thi cho thấy khởi nghiệp xanh không phải một lối đi duy nhất. Từ đường thốt nốt đến công nghệ DMCBiochar, các dự án kết hợp nguyên liệu địa phương với chế biến, công nghệ và mục tiêu giảm chất thải theo những cách khác nhau. Giá trị lớn nhất của 34 dự án không chỉ nằm ở các giải thưởng, mà ở việc mở ra những hướng biến tài nguyên bản địa thành sinh kế và sản phẩm có ích. Để những hướng đi ấy phát triển bền vững, ý tưởng xanh phải đi cùng thị trường rõ ràng, quản trị chặt chẽ và kết quả có thể kiểm chứng.
