Năng lực trên biển cần đi xa hơn tuần tra
Thực thi pháp luật biển là năng lực phối hợp quan sát tình hình, kiểm tra phương tiện, thu thập chứng cứ và xử lý vi phạm trên biển theo đúng quy trình. Đây không chỉ là nhiệm vụ tuần tra: hiệu quả còn phụ thuộc vào khả năng nhận diện nguy cơ và phối hợp giữa các lực lượng.
Ngày 29/10/2026, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn dự lễ giới thiệu giai đoạn III của Dự án tăng cường năng lực thực thi pháp luật trên biển tại Việt Nam, triển khai từ năm 2026 đến 2029. UNODC thực hiện dự án với tài trợ của Cục Phòng, chống ma túy và Thực thi pháp luật quốc tế thuộc Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ. Việc khởi động chặng mới sau hai giai đoạn hợp tác là dịp để chuyển kinh nghiệm đào tạo thành năng lực ứng phó thực tế trước tội phạm và vi phạm pháp luật trên biển.
Kết quả trước đó cho thấy đã có 30 khóa đào tạo, với 491 lượt cán bộ Hải quan, Cảnh sát biển, Kiểm ngư và cơ quan chức năng tham gia. Quy mô ấy đáng ghi nhận, nhưng thước đo quan trọng hơn là khả năng biến kiến thức về lên tàu, khám xét, bắt giữ và xử lý chứng cứ thành quy trình phối hợp hiệu quả.
Ba mặt trận nghiệp vụ được ưu tiên
Trong giai đoạn 2026–2029, dự án dự kiến tổ chức 18 khóa đào tạo, tập trung vào phòng, chống vận chuyển ma túy bằng đường biển; chống buôn lậu biển và vận chuyển trái phép hàng hóa; cùng chống khai thác IUU. Ba lĩnh vực này đòi hỏi các lực lượng không chỉ phát hiện vi phạm mà còn phải xác định đúng dấu hiệu, kiểm tra an toàn và xử lý chứng cứ đủ chặt chẽ.
Cách chia trọng tâm này có ý nghĩa vì các hành vi vi phạm khác nhau cần kỹ năng chuyên môn khác nhau, nhưng đều dựa vào năng lực kiểm soát và trao đổi thông tin. Với chống buôn lậu biển, nhận diện rủi ro và kiểm tra hàng hóa phải gắn với quyết định nghiệp vụ kịp thời. Với chống khai thác IUU, phối hợp giữa lực lượng thực thi giúp việc phát hiện và xử lý vi phạm không bị chia cắt.
Con số 18 khóa là kế hoạch, không phải kết quả đã hoàn tất. Vì vậy, giá trị của chương trình sẽ được quyết định bởi nội dung thực hành, khả năng áp dụng sau đào tạo và mức độ phối hợp liên ngành mà mỗi khóa tạo ra.
Công nghệ và hợp tác phải gắn với nghiệp vụ
Đề xuất dành cho UNODC không dừng ở đào tạo chuyên sâu về kiểm soát trên biển. Cục Hải quan cũng nhấn mạnh ứng dụng công nghệ trong phân tích thông tin, nhận diện rủi ro và phát triển đội ngũ giảng viên nguồn. Đây là hướng đi đúng: dữ liệu chỉ hữu ích khi cán bộ biết cách đọc dấu hiệu, đánh giá nguy cơ và chuyển nhận định thành hành động phù hợp.
Đào tạo UNODC vì thế cần được nhìn như một phần của năng lực vận hành, thay vì chuỗi lớp học riêng lẻ. Công nghệ hỗ trợ sàng lọc thông tin, còn kinh nghiệm thực địa giúp kiểm chứng nhận định; giảng viên nguồn có thể duy trì kiến thức trong nước sau khi hoạt động hợp tác kết thúc. Thiếu một trong các mắt xích này, khả năng phát hiện sớm sẽ khó chuyển thành kết quả xử lý.
Cục Hải quan khẳng định tiếp tục phối hợp với UNODC và các cơ quan liên quan, đồng thời tăng cường chia sẻ kinh nghiệm và phối hợp nghiệp vụ. Sự gắn kết này có ý nghĩa thiết thực với người đi biển và cộng đồng ven biển: kiểm soát tốt hơn góp phần hạn chế tội phạm xuyên quốc gia, bảo vệ an ninh và an toàn hàng hải.
Thành công nằm ở khả năng áp dụng
Giai đoạn mới đặt đúng trọng tâm khi kết hợp đào tạo chuyên sâu, công nghệ và hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, số khóa học tự thân không bảo đảm năng lực thực thi pháp luật biển được nâng lên. Điều cần theo dõi là cán bộ có vận dụng được kỹ năng phân tích, kiểm tra và xử lý chứng cứ trong tình huống thực tế hay không.
Nếu 18 khóa đào tạo giúp các lực lượng phối hợp nhanh hơn, nhận diện rủi ro chính xác hơn và xử lý nhất quán các vụ việc về ma túy, buôn lậu và IUU, dự án sẽ tạo ra giá trị vượt khỏi phạm vi đào tạo. Đó mới là kết quả cần hướng tới: năng lực kiểm soát trên biển được củng cố để góp phần ngăn chặn tội phạm xuyên quốc gia và giữ an toàn hàng hải.
