8,1 g muối mỗi ngày vẫn là quá nhiều
Ăn mặn là thói quen tiêu thụ nhiều muối và natri từ muối ăn, gia vị hoặc thực phẩm chế biến, có thể làm tăng huyết áp và nguy cơ biến cố tim mạch, bao gồm đột quỵ. Điều đáng lo không chỉ nằm ở lượng muối rắc thêm vào món ăn, mà còn ở natri ẩn trong những thứ quen thuộc trên bàn ăn.
Theo Điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm năm 2021, người Việt tiêu thụ trung bình khoảng 8,1 g muối mỗi ngày; Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị người trưởng thành dùng dưới 5 g, tính tổng lượng từ mọi thực phẩm và gia vị. Như vậy, mức trung bình vẫn gần gấp đôi khuyến nghị muối WHO. Dù đã giảm so với mức 9,4 g ghi nhận năm 2015, khoảng cách còn lại cho thấy tiến bộ chưa đủ để xem nhẹ vấn đề.
“Người Việt Nam tiêu thụ trung bình khoảng 8,1 g muối/người/ngày, trong khi WHO khuyến nghị người trưởng thành sử dụng dưới 5 g muối mỗi ngày.” Con số này nên được nhìn như lời nhắc về lượng muối mỗi ngày thực sự đến từ cả bữa ăn, chứ không riêng lọ muối trên bàn.
Từ natri đến tăng huyết áp và đột quỵ
Mối liên hệ giữa ăn mặn đột quỵ không phải là một bước nhảy trực tiếp, mà thường đi qua những nguy cơ sức khỏe tích lũy. Ăn nhiều muối khiến cơ thể hấp thụ quá nhiều natri, làm tăng nguy cơ tăng huyết áp và bệnh tim mạch. Khi huyết áp cao kéo dài mà không được kiểm soát, mạch máu, tim, thận và não có thể bị tổn thương; nhồi máu cơ tim và đột quỵ là những biến chứng nghiêm trọng.
Tăng huyết áp đặc biệt đáng chú ý vì đây là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của đột quỵ. Điều tra năm 2021 ghi nhận 26,2% người trưởng thành tại Việt Nam mắc tăng huyết áp; trên thế giới, hơn một nửa số người bị đột quỵ có tình trạng này. Các con số cho thấy kiểm soát huyết áp không thể chỉ là việc riêng của người đã có chẩn đoán: giảm natri trong chế độ ăn là một phần thiết thực của dự phòng.
Muối không chỉ đến từ việc nêm trực tiếp. Nước mắm, nước tương, bột canh, bột nêm và thực phẩm chế biến sẵn đều có thể đóng góp đáng kể. Một bát phở được khảo sát có thể chứa tới 4,5 g muối, gần bằng ngưỡng WHO cho cả ngày. Vì vậy, người tưởng mình ăn nhạt vì không thêm muối vẫn có thể vượt mức nếu thường xuyên dùng gia vị mặn hoặc món nước đậm vị.
Giảm muối là lựa chọn phòng bệnh cần được hỗ trợ
Gánh nặng đột quỵ và bệnh không lây nhiễm không thể được giải quyết chỉ bằng lời khuyên cá nhân. Khi mức tiêu thụ muối phổ biến còn cao và tăng huyết áp đã ảnh hưởng đến hơn một phần tư người trưởng thành, dự phòng cần bắt đầu từ cả thói quen ăn uống lẫn môi trường thực phẩm. Các chuyên gia đề xuất cải thiện lựa chọn gia vị, thúc đẩy sản phẩm giảm natri và hoàn thiện ghi nhãn dinh dưỡng để người dân dễ nhận biết lượng natri hơn.
Muối giảm natri bổ sung kali được đề xuất như một lựa chọn cho những người phù hợp, nhưng không phải ai cũng nên dùng. Người suy giảm chức năng thận hoặc có tình trạng ảnh hưởng đến khả năng đào thải kali cần tránh lựa chọn này; người mắc bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc nên hỏi nhân viên y tế trước khi sử dụng. Đây không phải lý do để trì hoãn việc giảm muối thông thường: có thể bắt đầu bằng việc bớt nêm mặn và để ý natri trong gia vị, món ăn chế biến sẵn.
Ý nghĩa của khuyến nghị muối WHO rất rõ: dưới 5 g mỗi ngày là tổng lượng từ mọi nguồn, không phải chỉ phần muối tự tay thêm vào. Với mức tiêu thụ trung bình 8,1 g, giảm muối không phải một điều chỉnh nhỏ bên lề mà là bước phòng ngừa có cơ sở trước nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch và đột quỵ.
Kết luận: đừng chờ huyết áp lên tiếng
Số liệu 8,1 g muối mỗi ngày cho thấy thói quen ăn mặn vẫn cách xa mục tiêu bảo vệ sức khỏe. Natri dư thừa góp phần làm tăng huyết áp; huyết áp cao kéo dài lại làm tổn thương mạch máu và gia tăng nguy cơ đột quỵ. Trong bối cảnh đột quỵ được xác định là gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng, giảm muối cần được xem là việc phòng bệnh thường ngày, không phải giải pháp chỉ dành cho người đã mắc bệnh.
Kết luận quan trọng nhất không phải là kiêng mọi món ăn có vị mặn, mà là nhận ra tổng natri đến từ nhiều nguồn và chủ động đưa mức tiêu thụ về gần khuyến nghị. Thói quen nêm nhạt hơn, lựa chọn thực phẩm có thông tin dinh dưỡng rõ ràng và dùng sản phẩm thay thế phù hợp có thể hỗ trợ nỗ lực đó. Giảm muối là hành động thiết thực để hạn chế tăng huyết áp và góp phần giảm nguy cơ tim mạch, đột quỵ.
