Bổ sung bác sĩ là bước đầu, không phải đích đến
Y tế cơ sở là mạng lưới dịch vụ gần cộng đồng nhất, nơi người dân được khám, phòng bệnh và theo dõi sức khỏe liên tục, đồng thời được kết nối với bệnh viện khi cần chuyên môn cao hơn. Ngày 28-10, Sở Y tế TPHCM triển khai đợt đầu chương trình luân phiên, đưa 79 bác sĩ đa khoa và chuyên khoa giàu kinh nghiệm từ các bệnh viện về 37 trạm y tế đang thiếu nhân lực trong thời hạn một năm, thuộc kế hoạch gắn kết giai đoạn 2026-2030. Đây là hướng đi đúng, nhưng hiệu quả không thể đo bằng số bác sĩ được điều động hay lễ ra quân. Thước đo phải là người dân có được khám gần nhà, phát hiện bệnh sớm và tiếp tục được theo dõi hay không. Thành phố hướng đến bảo đảm mỗi trạm có ít nhất 5 bác sĩ trực tiếp chăm sóc người dân.
Nhu cầu ấy ngày càng rõ khi bệnh mạn tính tăng, dân số già hóa và người dân mong muốn được chăm sóc thuận tiện ngay nơi sinh sống. Trong khi đó, tâm lý ưu tiên bệnh viện tuyến cuối vẫn phổ biến, một phần vì người dân chưa đủ tin tưởng trạm y tế khi cần khám chữa bệnh. Bởi vậy, bác sĩ trạm y tế không chỉ bổ sung người khám; họ còn phải giúp thay đổi trải nghiệm và niềm tin của cộng đồng. Nếu năng lực tại chỗ được nâng lên, những vấn đề sức khỏe thông thường có thể được xử trí sớm hơn, còn bệnh viện tuyến trên dành nguồn lực cho ca bệnh phức tạp.
Trạm y tế phải là nơi chăm sóc liên tục
Trong mô hình y tế nhiều tầng của thành phố, trạm y tế là nơi người dân gặp nhân viên y tế sớm và thường xuyên nhất, đồng thời là nền tảng của chăm sóc ban đầu xuyên suốt vòng đời. Vì thế, vai trò của bác sĩ luân phiên không nên dừng ở vài buổi khám. Họ trực tiếp khám chữa bệnh, quản lý bệnh không lây nhiễm, xử trí cấp cứu ban đầu và tham gia phòng chống dịch; song song đó, họ hướng dẫn đồng nghiệp tại trạm, chia sẻ kỹ năng và nâng năng lực chuyên môn.
Các chuyên khoa có thể tạo khác biệt thiết thực trong những nhu cầu cụ thể. Bác sĩ sản phụ khoa có thể hỗ trợ chăm sóc tiền sản, sức khỏe bà mẹ và trẻ em, cũng như tầm soát, theo dõi sức khỏe phụ nữ lớn tuổi. Bác sĩ cấp cứu, hồi sức có thể đánh giá tình trạng khẩn cấp, xử trí ban đầu và điều phối chuyển tuyến phù hợp. Đây là cách trạm y tế vừa giải quyết việc trong khả năng, vừa không giữ người bệnh ở lại khi họ cần bệnh viện. Muốn mô hình này có tác dụng lâu dài, hồ sơ theo dõi, lịch tái khám và đường dây hội chẩn giữa trạm với bệnh viện cần vận hành đều đặn, thay vì phụ thuộc vào thời gian có mặt của từng bác sĩ.
Kết nối ba bên để mô hình không dừng ở đợt luân phiên
Đưa bác sĩ xuống tuyến dưới chỉ giải quyết một phần bài toán; muốn y tế cơ sở phát triển, cần một cơ chế phối hợp rõ trách nhiệm. Sở Y tế phải điều phối bệnh viện hỗ trợ đúng nhu cầu từng địa bàn, từ luân phiên nhân lực đến đào tạo thực hành, chuyển giao kỹ thuật, hội chẩn và phối hợp chuyển viện. Chính quyền địa phương cần bảo đảm cơ sở vật chất, môi trường làm việc, tổ chức hoạt động và huy động người dân. Trạm y tế phải chủ động xác định năng lực còn thiếu, đổi mới cách chăm sóc và tổ chức khám, theo dõi sức khỏe. Đây là “kiềng ba chân” được lãnh đạo ngành y tế thành phố nêu ra: bệnh viện hỗ trợ chuyên môn, chính quyền bảo đảm điều kiện, còn trạm y tế trực tiếp chăm sóc cộng đồng.
Đợt đầu được kỳ vọng thành hình mẫu cho những lần triển khai tiếp theo và cho các trạm khác; nếu 79 bác sĩ làm tốt, niềm tin của người dân có thể tăng và việc công tác tại trạm trở thành nhiệm vụ được đội ngũ y tế coi trọng. Thành phố cũng dự kiến tiếp tục hoàn thiện kết nối, hội chẩn và hỗ trợ chuyên môn từ xa; 37 địa phương tiếp nhận bác sĩ được đề nghị khẩn trương lập đội chăm sóc sức khỏe liên tục tại địa bàn. Thành công nên được đánh giá bằng kết quả cụ thể: nguy cơ được phát hiện sớm hơn, bệnh mạn tính được quản lý tốt hơn, người cao tuổi được chăm sóc phù hợp và ca bệnh cần thiết được chuyển viện kịp thời.
Luân phiên 79 bác sĩ là cú hích đáng kể, nhưng không thể thay thế đầu tư bền vững cho nhân lực, trang thiết bị và liên kết chuyên môn. Nếu ba bên cùng chịu trách nhiệm và người dân thấy chất lượng dịch vụ cải thiện, trạm y tế mới thực sự trở thành lựa chọn đầu tiên đáng tin cậy—qua đó đưa chăm sóc ban đầu đến gần cộng đồng và giảm tải hợp lý cho bệnh viện tuyến trên.
