Y tế vùng biên: không chỉ là khám bệnh mà là xây niềm tin
Y tế vùng biên là hệ thống chăm sóc sức khỏe nông thôn được tổ chức ngay tại những khu vực xa trung tâm, vùng sâu, vùng xa và xã đảo, nhằm đưa dịch vụ khám chữa bệnh, tư vấn, phòng bệnh đến gần người dân, giảm phụ thuộc vào bệnh viện tuyến trên, đồng thời vun đắp niềm tin và sự gắn kết của cộng đồng nơi biên giới với hệ thống y tế quốc gia. Khi nói về y tế vùng biên, chúng ta thường nghĩ đến thiếu thốn cơ sở vật chất, đường sá khó khăn, nhưng trọng tâm lại nằm ở con người: những bác sĩ gắn bó lâu năm, chấp nhận làm việc trong điều kiện hạn chế để đổi lấy lợi ích rất cụ thể cho bệnh nhân. Những mô hình đang hình thành tại Vân Đồn và Tây Ninh cho thấy, nếu chỉ xây thêm nhà, mua thêm máy thì chưa đủ; phải thay đổi cách tổ chức, đào tạo và giữ chân nhân lực y tế tại chỗ mới có thể đưa chăm sóc sức khỏe đến sát đời sống người dân.
Nguyễn Huy Tiến: Ba thập kỷ giữ lửa y tế nơi đầu sóng
Nhìn vào hành trình gần 30 năm của bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Huy Tiến, dễ thấy một quan điểm xuyên suốt: ở vùng biển đảo, không có đội ngũ tại chỗ thì mọi đầu tư đều mong manh. Từ những ngày còn công tác tại bệnh viện tỉnh, ông chứng kiến cảnh người bệnh phải chuyển viện trong đêm ra Hải Phòng, Hà Nội chỉ vì địa phương chưa làm được kỹ thuật khó, gia đình thấp thỏm không biết chặng đường phía trước ra sao. Thay vì chấp nhận thực trạng đó, ông chọn cách tự mình học thêm và triển khai hàng loạt kỹ thuật can thiệp, phẫu thuật ít xâm lấn tại Quảng Ninh, để bệnh nhân có thêm lựa chọn điều trị ngay trong tỉnh. Quan trọng hơn, khi chuyển sang vai trò quản lý, ông không giữ chuyên môn cho riêng mình mà coi đào tạo nhân lực là nhiệm vụ trung tâm: tạo điều kiện cho bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên tham gia các chương trình đào tạo, cập nhật kiến thức, tiếp cận kỹ thuật mới và đi học chuyên sâu tại trường y.
Vân Đồn: đưa bệnh viện đến với dân, không bắt dân đi tìm bệnh viện
Cách bác sĩ Nguyễn Huy Tiến tổ chức y tế vùng biên tại Vân Đồn cho thấy một thực tế: khi dân cư phân tán, có xã đảo, nghề biển, dịch vụ khiến người dân thường xuyên di chuyển, thì chờ họ đến bệnh viện là điều phi thực tế. Những ngày đầu tháng 9, gần 20 tổ khám lưu động của Bệnh viện Đa khoa Khu vực Vân Đồn mỗi ngày mang máy móc, hồ sơ đến từng khu dân cư ven biển để thăm khám, rà soát và cập nhật dữ liệu sức khỏe cho người dân. Con số hơn 60.000 lượt khám ngoại trú, hơn 12.000 bệnh nhân nội trú, 620 ca phẫu thuật, trong đó có 250 ca nội soi và hơn 100.000 lượt thủ thuật cho thấy mô hình này không phải phong trào bề nổi mà là hoạt động chuyên môn thực sự. "Điều tôi mong muốn nhất là người dân Vân Đồn, Cô Tô được hưởng dịch vụ y tế ngày càng tốt hơn, không phải đi xa khi những kỹ thuật có thể làm được ngay tại địa phương" – chia sẻ đó cho thấy trọng tâm là giảm khoảng cách địa lý bằng cách tăng năng lực kỹ thuật tại chỗ.
Tây Ninh: chăm sóc sức khỏe nông thôn từ nhu cầu rất cụ thể
Ở vùng biên giới Tây Ninh, đường biên dài gần 369 km với 19 xã biên giới đặt ra bài toán khác: đời sống người dân được nâng lên nhưng tiếp cận dịch vụ thiết yếu, trong đó có chăm sóc sức khỏe, vẫn còn khoảng cách so với đô thị. Giao thông vùng sâu, vùng xa khó khăn, nhiều lao động làm việc theo ca tại khu công nghiệp hoặc đi làm ăn xa, khiến việc khám theo giờ hành chính khó khả thi. Thay vì yêu cầu người dân tự điều chỉnh, ngành y lựa chọn thích ứng: tổ chức khám, tư vấn sức khỏe ngay tại xã như Ninh Điền, Bến Cầu, đặc biệt cho người cao tuổi và người bị thương tật. Với họ, được khám gần nhà nghĩa là bớt một lần thuê xe, bớt một chặng đường gập ghềnh, bớt nỗi lo khi sức khỏe không cho phép đi xa. Theo Sở Y tế Tây Ninh, từ đầu năm đến giữa tháng 8, tỉnh đã khám sức khỏe cho hơn 1,21 triệu người, chiếm 37,9% dân số; lập 3.014.916 hồ sơ sức khỏe điện tử, đạt 94,85% trên tổng số nhân khẩu thường trú. Những con số này phản ánh một ưu tiên rõ rệt: chăm sóc sức khỏe ban đầu và phòng bệnh ở ngay nơi người dân sinh sống, thay vì ghim mọi nguồn lực vào bệnh viện tuyến trên.
Giải pháp hệ thống: đào tạo, thu hút và giữ chân bác sĩ vùng sâu
Điểm chung giữa Vân Đồn và Tây Ninh là quan điểm coi nhân lực y tế là nền tảng của mọi cải thiện dịch vụ vùng sâu. Tại Vân Đồn, bác sĩ Nguyễn Huy Tiến kiên trì vừa đào tạo đội ngũ đang có, vừa tìm cách bổ sung nhân lực trẻ được đào tạo từ các trường y ở Thái Nguyên, Hà Nội, Hải Phòng, mời chuyên gia về từng lĩnh vực chuyên môn để vừa hội chẩn ca khó, vừa hướng dẫn trực tiếp cho bác sĩ tại chỗ. Cách làm này gắn đào tạo với ca bệnh cụ thể, giúp bác sĩ trẻ học ngay từ công việc hàng ngày, còn người có kinh nghiệm thì cập nhật phương pháp mới. Tại Tây Ninh, mục tiêu nâng số bác sĩ lên 4–5 người mỗi trạm y tế vào năm 2027, thu hút nhân lực chất lượng cao và đào tạo bác sĩ theo địa chỉ sử dụng cho thấy một chiến lược dài hơi với y tế vùng biên và chăm sóc sức khỏe nông thôn. Điểm đáng nói là những kế hoạch này gắn chặt với Nghị quyết 72-NQ/TW về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, không phải các dự án đơn lẻ. Nếu có điều gì cần phê bình, thì đó là tốc độ: mục tiêu tốt nhưng áp lực thu hút bác sĩ đến vùng khó vẫn rất lớn. Tuy vậy, hành trình của những người như Nguyễn Huy Tiến cho thấy một điều giản dị: khi có người sẵn sàng ở lại, hệ thống phải đi theo họ bằng chính sách đào tạo, đãi ngộ và hỗ trợ thực chất.
