Bảo mật đề thi: “điểm mù” nguy hiểm của nhiều trường phổ thông
Bảo mật đề thi là toàn bộ các quy định, quy trình và giải pháp kỹ thuật nhằm bảo đảm đề kiểm tra, đề thi không bị lộ lọt, sửa đổi trái phép hoặc sử dụng sai mục đích trước và trong thời gian tổ chức kiểm tra; đây là điều kiện tối thiểu để kỳ đánh giá học sinh diễn ra công bằng, khách quan và có giá trị. Trường học có thể thiếu phòng chức năng, máy tính hư vẫn tạm chấp nhận, nhưng nếu bảo mật đề thi bị coi nhẹ thì lòng tin vào cả hệ thống đánh giá lung lay. Kết luận thanh tra của tỉnh Gia Lai công bố ngày 11.9 cho thấy 45 trường mầm non, tiểu học và THCS công lập trên địa bàn tồn tại nhiều lỗ hổng trong công tác ra đề, dạy học và đánh giá học sinh. Thay vì chỉ là vài “sai sót kỹ thuật”, bức tranh lộ ra là một văn hóa xem nhẹ an toàn kỳ thi ngay từ khâu tổ chức.
Photocopy đề kiểm tra ngoài trường: tiện lợi nhất thời, rủi ro lâu dài
Việc photocopy đề kiểm tra định kỳ bên ngoài nhà trường là biểu hiện rõ nhất của lỗ hổng trường học về bảo mật đề thi. Khi giáo viên mang đề ra tiệm phô tô, họ mặc nhiên trao quyền tiếp cận nội dung đánh giá cho bên thứ ba không chịu bất kỳ ràng buộc chuyên môn hay pháp lý nào. Thanh tra giáo dục ghi nhận một số trường tổ chức photocopy đề kiểm tra bên ngoài, không bảo đảm yêu cầu về tính bảo mật. Đây không phải lỗi cá nhân đơn lẻ mà là thất bại của cả hệ thống quản lý, bởi không có quy trình, không có giám sát, cũng không có chế tài đủ sức răn đe. "Cụ thể, một số trường tổ chức photocopy đề kiểm tra định kỳ bên ngoài nhà trường, không đảm bảo yêu cầu về tính bảo mật". Khi bảo mật bị đánh đổi để lấy sự tiện lợi, an toàn kỳ thi chỉ còn là khẩu hiệu.
Gửi đề qua Zalo: thói quen liên lạc biến thành kênh rò rỉ dữ liệu
Một lỗ hổng khác được phát hiện là việc gửi đề kiểm tra qua các ứng dụng nhắn tin phổ biến. Tại Trường tiểu học số 1 Bồng Sơn, giáo viên gửi đề cho tổ trưởng tổ chuyên môn, sau đó tổ chuyên môn gửi tiếp cho phó hiệu trưởng qua Zalo, hoàn toàn không bảo đảm an toàn bảo mật thông tin. Zalo và các ứng dụng tương tự được thiết kế cho giao tiếp cá nhân, không phải để lưu chuyển dữ liệu nhạy cảm như đề thi. Khi đề được chuyển qua nhiều tài khoản, thiết bị, nguy cơ bị chụp màn hình, chuyển tiếp hoặc truy cập trái phép tăng lên theo cấp số nhân. Vấn đề không chỉ nằm ở công cụ, mà ở tư duy quản trị: lãnh đạo trường chấp nhận sử dụng kênh không an toàn cho tài liệu đặc biệt nhạy cảm. Đó là dấu hiệu cho thấy bảo mật đề thi chưa bao giờ được đặt đúng vị trí trong văn hóa làm việc hàng ngày của nhiều nhà trường.
Sai đáp án, bỏ qua thẩm định: khi chất lượng đề thi cũng bị coi nhẹ
Bảo mật yếu đã đáng lo, nhưng chuyện thẩm định đề thi bị bỏ qua càng cho thấy hệ thống kiểm tra – đánh giá đang vận hành thiếu trách nhiệm. Ở Trường tiểu học số 2 Hoài Đức, đề kiểm tra học kỳ I năm học 2025–2026 chưa được tổ chức phản biện, thống nhất ma trận đề giữa các thành viên tổ chuyên môn. Tại Trường THCS Huỳnh Thúc Kháng, đề kiểm tra cuối kỳ II môn Toán lớp 9 năm học 2022–2023 có đáp án sai. Những sai sót này không thể đổ cho “nhầm lẫn nhỏ”, bởi chúng tác động trực tiếp đến kết quả học tập và tâm lý học sinh. Khi giáo viên ra đề không phải ký cam kết về tính khách quan, bảo mật và chính xác, trách nhiệm cá nhân trở nên mờ nhạt. Bảo mật đề thi và chất lượng đề lẽ ra là hai trụ cột của an toàn kỳ thi, nhưng trong nhiều trường, cả hai đều bị xem là thủ tục có cũng được.
Thanh tra giáo dục đã vào cuộc, nhưng trách nhiệm không thể dừng ở kiểm điểm
Thanh tra tỉnh Gia Lai đã công bố hai kết luận thanh tra về việc tổ chức kiểm tra, đánh giá định kỳ tại 45 trường trong giai đoạn 2021–2025, chỉ ra nhiều lỗ hổng nghiêm trọng về tính bảo mật và tính chính xác. Từ kết quả này, thanh tra yêu cầu các trường tổ chức kiểm điểm trách nhiệm tập thể, cá nhân có liên quan và khẩn trương khắc phục. Chủ tịch UBND tỉnh cũng ban hành quyết định thống nhất với kết luận, chỉ đạo các địa phương và nhà trường thực hiện kiểm điểm và sửa chữa triệt để hạn chế. "Sau khi khắc phục, các trường phải báo cáo kết quả thực hiện kết luận thanh tra cho Thanh tra tỉnh Gia Lai và UBND phường, xã". Tuy nhiên, nếu xử lý chỉ dừng ở phê bình và báo cáo, các lỗ hổng trường học về bảo mật đề thi sẽ sớm quay lại. Điều cần thiết là chuẩn hóa quy trình ra đề – in sao – lưu trữ, cấm tuyệt đối photocopy đề kiểm tra ngoài trường, siết chặt việc gửi đề qua kênh cá nhân, kèm theo chế tài rõ ràng để bảo mật không còn là “khuyến nghị mềm” mà trở thành kỷ luật cứng.
