Chính sách mới về thi học sinh giỏi: Dừng ở đâu, giữ gìn điều gì?
Chính sách tạm dừng một số cuộc thi học sinh giỏi là một quyết định điều chỉnh hệ thống thi đua trong nhà trường, nhằm cắt giảm các kỳ thi mang tính hình thức, giảm áp lực học tập cho học sinh và thầy cô, đồng thời tập trung nguồn lực cho những hoạt động dạy học và bồi dưỡng thực chất hơn.
Theo Công văn 5922/BGDĐT-GDPT, Bộ GD&ĐT yêu cầu các Sở GD&ĐT rà soát và cắt giảm những cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo trung gian không thực sự cần thiết trong cơ sở giáo dục. Không còn được tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã, trừ trường hợp thi để phát hiện, tuyển chọn đội tuyển dự kỳ thi do cấp trên tổ chức như cấp tỉnh hoặc cấp quốc gia. Nói cách khác, các kỳ thi mang tính sàng lọc thực chất vẫn tồn tại, nhưng những “cuộc thi cho có thành tích” đang bị chặn lại.
Quan trọng hơn, đây không phải một mệnh lệnh đơn lẻ mà nằm trong định hướng rộng hơn: siết lại các phong trào thi đua, cắt giảm những hoạt động hình thức, lặp lại, không trực tiếp nâng cao chất lượng giáo dục hoặc gây áp lực không cần thiết cho học sinh và giáo viên. Ở cấp độ chính sách giáo dục mới, việc siết thi học sinh giỏi là mảnh ghép rõ nét cho mục tiêu cải cách trường học theo hướng bớt thành tích, thêm thời gian cho dạy – học thật.
Cắt ít nhất 50% cuộc thi: Giảm hình thức để tăng chất lượng
Bộ GD&ĐT không chỉ chạm tới thi học sinh giỏi mà còn “chạm dao” vào toàn bộ hệ sinh thái phong trào trong trường học. Trước thềm năm học 2026–2027, Bộ đã yêu cầu các địa phương rà soát và giảm những cuộc thi, phong trào mang tính hình thức, lặp lại, không cải thiện chất lượng giáo dục hoặc tạo áp lực không cần thiết cho học sinh, giáo viên.
Một con số rất cụ thể đã được đưa ra: Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn yêu cầu cắt giảm tối thiểu 50% các hội thi, phong trào và danh hiệu mang tính hình thức, để tăng thời gian cho giáo viên nghiên cứu, xây dựng kế hoạch bài dạy, chăm lo và hỗ trợ từng học sinh. Đây là phát biểu có thể trích dẫn: “Giảm tối thiểu 50% các hội thi, phong trào, danh hiệu hình thức để dành thời gian cho dạy học và hỗ trợ học sinh”.
Mục tiêu bao trùm của chính sách này là giảm áp lực học tập và áp lực hành chính, chống bệnh thành tích, đồng thời tăng chất lượng, hiệu quả và tính thực chất trong quản lý, hoạt động giáo dục. Nói cách khác, Nhà nước chấp nhận “hy sinh” một phần bề nổi thi đua để “đổi” lấy chiều sâu chất lượng, từ việc giảm thi học sinh giỏi tràn lan cho đến tiết giảm sổ sách, cuộc họp, thủ tục.
Thi học sinh giỏi dừng ở đâu và còn lại những gì?
Điểm nhiều người quan tâm nhất là thi học sinh giỏi bị dừng ở cấp nào. Công văn nêu rõ: không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã; đây là thay đổi lớn trong thói quen thi đua tại nhiều địa phương. Tuy vậy, quy định không phải “đóng cửa” hoàn toàn. Trường vẫn có thể tổ chức thi học sinh giỏi để phát hiện, tuyển chọn đội tuyển tham dự kỳ thi do cấp trên tổ chức, như kỳ thi cấp tỉnh hoặc cấp quốc gia.
Điều kiện là việc tổ chức phải thiết thực, khách quan, phù hợp, không gây áp lực cho học sinh. Với các kỳ thi học sinh giỏi các môn văn hóa do Sở GD&ĐT tổ chức, Bộ yêu cầu đảm bảo thực chất, khách quan, công bằng, góp phần phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu; tránh mở rộng đối tượng, quy mô, số vòng thi hoặc nội dung không cần thiết. Tức là “thi ít nhưng chất”, thay vì lan rộng số lượng kỳ thi.
Ở chiều ngang, các cuộc thi khác do Sở tổ chức hoặc phối hợp với tổ chức chính trị, xã hội, doanh nghiệp cũng phải được rà soát, chỉ giữ lại những cuộc thi thực sự cần thiết, nội dung phù hợp chương trình giáo dục, tâm lý lứa tuổi và điều kiện thực tế; không huy động kinh phí và không gây áp lực tham gia cho học sinh, cha mẹ. Đối với nhiều trường, đây là cú phanh mạnh: không thể tùy tiện biến mọi hoạt động thành cuộc thi và dùng thành tích ấy để tô điểm báo cáo.
Giảm áp lực học tập nhưng có lo “mất” sân chơi và nguồn tuyển?
Nếu nhìn từ phía học sinh và giáo viên, tác động đầu tiên của chính sách là giảm áp lực học tập và áp lực “chạy” thành tích. Bộ nêu rõ mục tiêu là giảm những cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp và thủ tục hành chính không cần thiết, để dành thời gian, nguồn lực cho hoạt động dạy học, chăm sóc, giáo dục học sinh và sinh hoạt chuyên môn. Đây là câu chuyện mà nhiều giáo viên mong đợi: bớt bị kéo vào phong trào, có thêm giờ cho bài giảng và từng em yếu, em mạnh.
Chính sách cũng hướng tới giảm áp lực, giảm hình thức, tăng chất lượng, hiệu quả và tính thực chất; đồng thời góp phần chống bệnh thành tích và xây dựng môi trường học tập, vui chơi lành mạnh, an toàn, phù hợp lứa tuổi. Tuy nhiên, nỗi lo không nhỏ là học sinh năng khiếu sẽ ít “đất diễn” hơn nếu trường bị bó trong số rất ít kỳ thi. Đây là thách thức thực tế mà các Sở và trường phải giải bằng cách thay thế thi cử bằng các hình thức bồi dưỡng, trải nghiệm và nghiên cứu chuyên sâu, thay vì chỉ là giấy khen.
Một điểm tích cực là Bộ khẳng định không cắt các hoạt động trải nghiệm, sáng tạo; thay vì chạy theo kỳ thi, ngành giáo dục tập trung tăng cường chia sẻ kinh nghiệm, sinh hoạt chuyên môn, nghiên cứu xây dựng bài dạy và ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy. Nói rộng hơn, đây là một bước cải cách trường học: chuyển từ văn hóa thi đua thành tích sang văn hóa học tập, nghiên cứu và phát triển năng lực toàn diện.
Tuyển chọn đội tuyển quốc gia và lộ trình sắp tới: Liệu có “hổng” nhân tài?
Một câu hỏi lớn là việc dừng thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã sẽ tác động thế nào tới kế hoạch tuyển chọn đội tuyển học sinh giỏi quốc gia. Công văn đã “chừa đường” khá rõ: nếu nhà trường tổ chức thi để phát hiện, tuyển chọn đội tuyển học sinh giỏi tham dự kỳ thi do cấp trên tổ chức, chẳng hạn kỳ thi cấp tỉnh hoặc cấp quốc gia, thì vẫn được thực hiện. Nghĩa là các vòng sàng lọc chuyên sâu cho đội tuyển quốc gia không bị phá vỡ; chúng chỉ bị yêu cầu gọn nhẹ, thiết thực hơn.
Ở tầng quản lý, Bộ GD&ĐT tiếp tục chỉ đạo các địa phương rà soát, giảm các kỳ thi và thủ tục không cần thiết để giảm áp lực cho học sinh, giáo viên, phụ huynh. Song song đó, ngành giáo dục sẽ triển khai hồ sơ, sổ sách điện tử theo lộ trình trong năm học 2026–2027, dần thay thế hồ sơ giấy. Điều này cho thấy cải cách thi học sinh giỏi không đứng riêng lẻ mà đi cùng cải cách số hóa quản lý, nhằm cắt bớt thời gian chết cho nhà trường.
Về dài hạn, câu hỏi không phải là “có thi học sinh giỏi nữa hay không”, mà là “chúng ta dùng thi học sinh giỏi để làm gì”. Nếu thi để báo cáo thành tích thì nên dừng; nếu thi để phát hiện và bồi dưỡng tài năng, cần giữ nhưng phải thực chất, ít vòng, ít phô trương và không biến thành gánh nặng tâm lý. Khi ấy, thi học sinh giỏi mới là một công cụ của cải cách trường học, chứ không phải là chiếc gông đeo lên thầy và trò.
