Giáo dục toàn diện không chỉ điểm: thông điệp rõ ràng của lãnh đạo ngành
Giáo dục toàn diện không chỉ điểm là cách tiếp cận đặt sự tiến bộ, nhân cách và kỹ năng của từng học sinh lên trên bảng xếp hạng điểm số, xem điểm chỉ là một trong nhiều chỉ báo chứ không phải mục tiêu cuối cùng, nhằm giảm áp lực thành tích và giúp trẻ học sâu, biết nghĩ, biết làm và biết sống cùng người khác trong một xã hội biến đổi nhanh.
Trong cuộc phỏng vấn trước thềm năm học 2026-2027, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn thừa nhận ám ảnh thành tích, nhất là khi gia đình và xã hội đặt quá nhiều kỳ vọng vào điểm số, đang là trở ngại lớn cho giáo dục. Ông nhấn mạnh giáo dục phải mang lại tiến bộ thực chất cho người học, chứ không chỉ được đo bằng điểm thi hay giấy khen. Tuyên bố này cho thấy ngành đang chủ động xoay trục khỏi mô hình “luyện điểm” sang phát triển con người. Đây không phải lời kêu gọi mềm mỏng, mà là sự thừa nhận rằng nếu tiếp tục đo giá trị của trẻ bằng vài con số trên học bạ, chúng ta sẽ đánh mất động lực học hỏi tự thân và niềm vui học tập của cả một thế hệ.
Từ bỏ cuộc đua thành tích: chính sách giáo dục mới đang nhắm tới điều gì?
Bước ngoặt chính sách giáo dục mới không chỉ nằm ở khẩu hiệu, mà thể hiện bằng cách tổ chức lại toàn bộ hệ thống theo hướng giảm áp lực thi cử và thành tích. Năm học 2026-2027 là năm thứ hai triển khai Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, với trọng tâm là mở rộng cơ hội học tập, bảo đảm công bằng chất lượng giữa các vùng, giữ kỷ cương, an toàn trường học và chuẩn bị nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế – xã hội. Một chương trình thống nhất và một bộ sách giáo khoa dùng chung trên toàn quốc được xem là bước đi để giảm bớt “cuộc đua” giữa các địa phương, trường lớp, trả chương trình học về đúng nghĩa nền tảng kiến thức chung. Đồng thời, Bộ đang xây dựng bộ chỉ số phát triển giáo dục cho từng địa phương và từng trường đại học, tránh đánh giá bằng vài con số thi cử bề nổi.
Chính sách không chỉ nằm trên giấy. 108 trường ở các xã biên giới được đưa vào sử dụng trong năm học này, giúp học sinh vùng khó có điều kiện học tập tốt hơn. Ở bậc đại học, hơn 40.000 sinh viên ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật mũi nhọn và công nghệ chiến lược trong giai đoạn tuyển sinh 2025–2026 sẽ được hưởng các chương trình học bổng và hỗ trợ tài chính. Cùng với các chính sách miễn học phí, hỗ trợ ăn trưa, học 2 buổi/ngày và sách giáo khoa miễn phí ở nhiều địa phương, bức tranh này cho thấy một hệ thống đang chuyển từ “lấy kết quả thi làm thước đo” sang bảo đảm điều kiện học tập dài hơi. Khi gánh nặng chi phí được giảm, học sinh có thêm cơ hội tập trung vào phát triển kỹ năng học sinh thay vì chỉ lo giữ điểm số.
Thời đại AI: học giỏi chưa đủ, phải nuôi dưỡng tư duy phê phán và năng lực sống
Nếu điểm số không còn là trung tâm, câu hỏi quan trọng hơn là: con cần giỏi điều gì để không bị tụt lại trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo? Thứ trưởng Nguyễn Thị Quyên Thanh khẳng định học sinh lớn lên trong thời đại mà khoa học, công nghệ và AI đang thay đổi cách con người học, làm việc và sáng tạo. Kiến thức hôm nay có thể nhanh chóng bị bổ sung hoặc thay thế, nên điều quan trọng không còn là “biết bao nhiêu”, mà là khả năng tự học, nuôi dưỡng tư duy phê phán, thích ứng, sáng tạo và làm chủ công nghệ. Đó chính là cốt lõi của giáo dục toàn diện không chỉ điểm: phát triển trí tuệ, cảm xúc, đạo đức và trách nhiệm xã hội, chứ không đào tạo “cỗ máy làm bài thi”.
Thông điệp của Thứ trưởng cũng đi xa hơn yêu cầu kỹ năng: xã hội càng hiện đại càng cần giữ gìn trung thực, lòng tốt, trách nhiệm, sự kiên trì và tình yêu gia đình, quê hương. Bà nhấn mạnh thành tích, giải thưởng chỉ nên là dấu mốc đẹp trên hành trình học tập, chứ không phải đích đến cuối cùng, và kỳ vọng học sinh biết dùng tri thức để tạo giá trị tích cực cho cộng đồng. Cùng hướng này, ngành giáo dục khuyến khích các cơ sở đào tạo đa dạng hóa phương pháp dạy, đẩy mạnh chuyển đổi số, hướng dẫn học sinh tự học, học nhóm, thường xuyên cập nhật nội dung và đổi mới kỹ thuật dạy học. Nếu không nuôi dưỡng tư duy phê phán và năng lực đóng góp, mọi bảng điểm xuất sắc cũng khó bảo đảm một tương lai bền vững cho người trẻ.
Từ chính sách tới lớp học: chuyển trọng tâm sang tiến bộ của từng học sinh
Một hệ thống giáo dục không thể “học thật, thi thật, nhân tài thật” nếu vẫn bị trói bởi bệnh thành tích và thói quen chỉ chăm chăm nhìn vào bảng điểm. Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn khẳng định muốn chống gian lận trong dạy và thi thì phải bắt đầu từ đổi mới đánh giá, từ cách kiểm tra trong lớp tới những kỳ thi quan trọng, đồng thời điều chỉnh tiêu chí đánh giá hoạt động của nhà trường và địa phương. Ông đề nghị giáo viên không đặt nặng thành tích của lớp, của trường hay mặt bằng điểm số, mà tập trung quan sát tiến bộ của từng học sinh. Chủ đề năm học “Tư duy đổi mới – Chuyển đổi mạnh mẽ – Kết quả thực chất” cho thấy ngành chấp nhận từ bỏ vẻ ngoài hào nhoáng để hướng đến chất lượng bên trong.
Điều đó sẽ không dễ khi thói quen “so điểm” đã ăn sâu trong nhiều gia đình. Nhưng các sắp xếp lại mạng lưới trường lớp, chăm lo đội ngũ giáo viên, cùng định hướng tiếp tục chú trọng giáo dục toàn diện, phát triển tài năng, đẩy mạnh chuyển đổi số và tăng cường ngoại ngữ, hội nhập cho học sinh ở những nơi tiên phong như TP.HCM, cho thấy hệ thống đang dịch chuyển từng bước. Các thay đổi tổ chức chỉ có ý nghĩa khi mỗi học sinh vẫn được quan tâm và mỗi lớp học vẫn là không gian an toàn, nhân văn để các em được dạy dỗ, tôn trọng và phát triển. Từ đó, phát triển kỹ năng học sinh trở thành mục tiêu xuyên suốt, để người học không bị giới hạn trong chiếc “khung” điểm số, mà trở thành những công dân có năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm.
