Đầu tư cho ký ức lịch sử
Dự án cải tạo Khu lưu niệm Thủ tướng Phạm Văn Đồng là kế hoạch sửa chữa, nâng cấp các không gian trưng bày và Nhà lưu niệm tại xã Mộ Đức, Quảng Ngãi, nhằm gìn giữ di vật và những giá trị gắn với cuộc đời, sự nghiệp của ông. Ngày 22/10, UBND tỉnh Quảng Ngãi được ghi nhận đã phê duyệt dự án với tổng mức đầu tư 50 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh, dự kiến hoàn thành trong năm 2027. Đây là khoản đầu tư công đáng chú ý, nhưng giá trị của công trình không nên chỉ được đánh giá bằng diện mạo sau sửa chữa. Điều quan trọng hơn là những tư liệu, hiện vật và câu chuyện lịch sử được bảo vệ, giới thiệu ra sao. Với di tích Phạm Văn Đồng, cải tạo chỉ có ý nghĩa khi giúp công chúng tiếp cận di sản tốt hơn mà vẫn giữ được tính xác thực của nơi lưu niệm.
Hai giai đoạn, từ hạ tầng đến Nhà lưu niệm
Kế hoạch chia công việc thành hai giai đoạn, một cách tiếp cận hợp lý nếu được triển khai đồng bộ và có kiểm soát chất lượng. Giai đoạn đầu tập trung sửa chữa nhà trưng bày, nhà tưởng niệm, khu làm việc, chiếu phim, thư viện cùng các hạng mục phụ trợ, hạ tầng kỹ thuật, cây xanh và sân vườn. Giai đoạn hai dành cho Nhà lưu niệm — nơi Phạm Văn Đồng sinh ra và trải qua thời niên thiếu — cùng thiết bị trưng bày. Phạm vi còn bao gồm các tiện ích phục vụ vận hành như đường đi, điện, cấp thoát nước và phòng cháy chữa cháy. Trình tự này cần bảo đảm không gian phục vụ khách được cải thiện mà không làm lu mờ giá trị nguyên gốc. Đó là thước đo quan trọng của một dự án cải tạo di tích, chứ không chỉ là số lượng hạng mục hoàn thành.
Bảo tồn phải đi cùng trải nghiệm công chúng
Mục tiêu của dự án vượt ra ngoài việc sửa chữa công trình: tỉnh đặt trọng tâm vào bảo tồn kỷ vật, gìn giữ giá trị lịch sử, văn hóa, xã hội và truyền lại tinh thần yêu nước. Khu lưu niệm được kỳ vọng phục vụ tham quan, nghiên cứu lịch sử và góp phần phát triển du lịch địa phương. Vì vậy, hiệu quả bảo tồn di tích lịch sử cần được nhìn từ trải nghiệm thực tế của người dân, học sinh, nhà nghiên cứu và du khách: hiện vật có được bảo quản phù hợp, nội dung trưng bày có dễ hiểu, và các không gian có giúp người xem hình dung rõ hơn về cuộc đời nhân vật hay không. Dự án được dự kiến khởi công ngày 18/11, trong khuôn khổ các hoạt động văn hóa của tỉnh năm 2026. Mốc khởi công tạo thời điểm khởi đầu, nhưng chất lượng thực hiện mới quyết định di tích có được phát huy lâu dài.
Thước đo thành công là giá trị được giữ lại
Với kế hoạch hoàn thành năm 2027, chặng đường phía trước đòi hỏi tiến độ đi cùng sự cẩn trọng trong bảo quản hiện vật và xử lý các hạng mục gắn với di tích. Khu lưu niệm không chỉ là điểm đến; đây còn là nơi kết nối ký ức cá nhân với lịch sử rộng lớn hơn, đồng thời hỗ trợ giáo dục truyền thống và nghiên cứu. Bởi vậy, ngân sách 50 tỷ đồng cần được chuyển hóa thành không gian an toàn, thông tin trưng bày có chiều sâu và điều kiện tiếp cận thuận tiện. Thành công của dự án không nằm ở việc công trình trông mới đến đâu, mà ở việc các giá trị cũ được bảo vệ và truyền đạt tốt hơn thế nào. Nếu làm được điều đó, cải tạo khu lưu niệm sẽ vừa bảo tồn di sản, vừa giúp công chúng hiểu rõ hơn ý nghĩa của di tích Phạm Văn Đồng.
