Thức ăn đường phố: tiện lợi nhưng rủi ro đã thành lời cảnh báo rõ ràng
An toàn thực phẩm đường phố là mức độ bảo đảm vệ sinh, nguồn gốc và điều kiện chế biến đối với các món ăn được bán tại vỉa hè, xe đẩy, cửa hàng nhỏ và cả các hình thức bán trực tuyến, nhằm giảm nguy cơ ngộ độc thực phẩm và bệnh truyền qua thực phẩm cho cộng đồng. Từ sự tiện lợi của ổ bánh mì buổi sáng đến ly trà sữa gọi qua ứng dụng, người Việt đang sống giữa một hệ sinh thái đồ ăn nhanh nhưng rủi ro lại tăng nhanh hơn tốc độ thèm ăn. Lâm Đồng phải triển khai hàng loạt biện pháp khẩn cấp với hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố sau các vụ ngộ độc liên tiếp liên quan đến bánh mì. Đây không là sự cố cá biệt, mà là lời nhắc rằng mỗi ổ bánh mì, mỗi suất ăn online đều có thể trở thành nguồn bệnh nếu chúng ta phó mặc an toàn thực phẩm cho may rủi.
Hai vụ ngộ độc bánh mì ở Lâm Đồng: dấu hiệu hệ thống đang có vấn đề
Khi trong chưa đầy một năm, một địa phương ghi nhận hai vụ ngộ độc thực phẩm quy mô lớn đều liên quan đến bánh mì bán tại cơ sở đường phố, đó là tín hiệu đỏ cho toàn hệ thống an toàn thực phẩm. Ngày 28/7, ngành y tế Lâm Đồng ghi nhận 84 trường hợp nghi ngờ ngộ độc sau khi dùng bánh mì tại cơ sở thịt nướng – pa tê Minh Trung ở xã Nam Ban, Lâm Hà. Trước đó, ngày 15/12/2025, phường Phan Thiết có vụ ngộ độc khiến 97 người mắc, cũng gắn với bánh mì đường phố. Các triệu chứng đau bụng, nôn ói, tiêu chảy cho thấy nguy cơ nhiễm khuẩn từ nguyên liệu, pa tê, nước sốt, rau sống – những thành phần có rủi ro cao nhưng thường bị xem nhẹ. Việc tỉnh phải yêu cầu rà soát toàn bộ cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố, đặc biệt là các hộ và xe bánh mì lưu động, chứng minh mô hình này đã vượt xa khả năng kiểm soát truyền thống.
“Bếp ăn trên mây”: ngon miệng trên app, khó kiểm soát chất lượng thực phẩm
Nếu thức ăn đường phố là rủi ro thấy được, thì thực phẩm bán online qua mạng xã hội và ứng dụng giao đồ ăn là rủi ro ẩn sau màn hình. Hoạt động kinh doanh thực phẩm đang dịch chuyển mạnh lên môi trường trực tuyến, nhiều cơ sở chỉ bán qua Facebook, Zalo, TikTok hoặc app giao đồ ăn. Nhiều điểm nấu nướng nhỏ lẻ, không địa chỉ rõ ràng, hoạt động gần như ẩn danh. “Thị trường bếp ăn trên mây” khiến cơ quan chức năng khó kiểm tra, lấy mẫu và truy xuất khi xảy ra sự cố. Khi website, tài khoản liên tục đổi tên, đóng mở, việc kiểm soát chất lượng thực phẩm gần như chạy theo sau tai nạn. Cùng lúc, quy định pháp lý chưa theo kịp, nhân lực kiểm nghiệm và hạ tầng chợ truyền thống còn yếu. Trong bối cảnh từ 1/7/2025 đến 30/6/2026 TP HCM xảy ra 19 vụ ngộ độc thực phẩm với 1.389 nạn nhân, so với chỉ 5 vụ và 43 người bị ngộ độc của cả năm 2024, thái độ “5 ăn 5 thua” khi đặt đồ ăn online là tự đẩy gia đình mình vào vùng nguy hiểm.
Nhà nước siết, nhưng người tiêu dùng mới là hàng rào an toàn đầu tiên
Cơ quan quản lý không ngồi yên trước làn sóng ngộ độc thực phẩm, nhưng không cơ chế nào thay thế được sự chủ động của người dân trong việc kiểm soát chất lượng thực phẩm mình ăn hằng ngày. Ở Lâm Đồng, Sở Y tế được giao khẩn trương điều tra vụ nghi ngờ ngộ độc tại cơ sở Minh Trung, tăng cường giám sát nguy cơ ô nhiễm, bảo đảm cấp cứu và điều trị kịp thời cho người mắc, đồng thời đẩy mạnh truyền thông, hướng dẫn người dân lựa chọn thực phẩm an toàn. Các sở nông nghiệp và công thương phải kiểm soát nguồn gốc, chất lượng nguyên liệu, truy xuất và xử lý sự cố an toàn thực phẩm. Trong môi trường số, Sở An toàn thực phẩm phối hợp với các nền tảng giao đồ ăn, yêu cầu bếp ăn được thẩm định, cấp phép và các cửa hàng liên kết đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm. Những nỗ lực này đáng ghi nhận, nhưng nếu người tiêu dùng vẫn mua “chọn đại”, chấp nhận kiểu “5 ăn 5 thua” thì mọi biện pháp vẫn bị vô hiệu hóa ở ngay cửa nhà bạn.
Làm gì để bảo vệ gia đình trước rủi ro ngộ độc từ đường phố và online?
Bảo vệ sức khỏe gia đình trước rủi ro ngộ độc thực phẩm bắt đầu từ những quyết định nhỏ: chọn một xe bánh mì sạch sẽ, một quán online minh bạch thông tin, nói không với món ăn có dấu hiệu nghi ngờ. Người tiêu dùng được khuyến cáo ưu tiên cơ sở có địa chỉ rõ ràng, điều kiện vệ sinh nhìn thấy được: dụng cụ sạch, người bán dùng găng tay, thực phẩm bảo quản kín, hạn chế pa tê, thịt nguội, chả lụa, thịt xá xíu, nước sốt và rau sống không rõ nguồn gốc – những nhóm sản phẩm được cảnh báo rủi ro cao. Khi đặt đồ ăn trên mạng, hãy tránh tâm lý “chọn đại”, kiểm tra đánh giá người dùng, xem cơ sở có công bố sản phẩm, hình ảnh bếp có đáng tin hay không. Quan trọng hơn, hãy lắng nghe cơ thể: nếu cả nhà xuất hiện đau bụng, nôn ói, tiêu chảy sau bữa ăn, đừng chờ đợi; cần đi khám và báo ngay cho y tế địa phương để được can thiệp sớm và giúp cơ quan chức năng truy nguồn gây ngộ độc. An toàn thực phẩm đường phố và online sẽ chỉ cải thiện khi mỗi gia đình coi quyền được ăn sạch là trách nhiệm phải tự mình giành lấy.
