Cải cách quy định: Tuyên ngôn mới về tự do kinh doanh có trách nhiệm
Cải cách quy định nhằm cắt giảm chi phí tuân thủ là việc rà soát và loại bỏ các điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính không cần thiết, đồng thời tiêu chuẩn hóa những quy định còn lại để bảo đảm minh bạch, dễ dự liệu và tương xứng với mục tiêu quản lý, qua đó vừa mở rộng quyền tự do kinh doanh, vừa giữ vững định hướng phát triển bền vững của nền kinh tế. Phần nổi của cuộc cải cách lần này là các con số rất cụ thể: 367 trên 658 điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương đã được cắt giảm, tương đương 55,7% tổng số rà soát. Cùng với đó, 111 thủ tục hành chính bị bãi bỏ và 177 thủ tục được đơn giản hóa, tổng cộng 288 thủ tục đổi trạng thái chỉ trong sáu tháng. Đây không phải là một chiến dịch kỹ thuật khô khan, mà là bước điều chỉnh vai trò của Nhà nước từ "giám sát nặng nề" sang "định hướng thông minh" trong đời sống kinh doanh.
491,3 tỷ đồng chi phí tuân thủ được giải phóng: Ý nghĩa thật sự là gì?
Theo dự thảo báo cáo của Đảng ủy Bộ Công Thương, việc cắt giảm điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục đã giúp giảm chi phí tuân thủ hơn 491,3 tỷ đồng, tương đương 32,02% so với năm 2024. Đây là con số có thể trích dẫn nhưng không nên nhìn nhận chỉ như khoản tiền tiết kiệm, mà là năng lực mới được giải phóng cho doanh nghiệp: thời gian, nguồn lực quản trị và dư địa sáng tạo. Cùng báo cáo đó cho thấy thời gian giải quyết thủ tục giảm 3.236 ngày quy đổi, đạt 69,46% so với năm 2025, kèm 55,34% thủ tục hành chính được cắt giảm và 95,5% thủ tục được phân cấp. Câu hỏi quan trọng không phải "giảm được bao nhiêu" mà là "giảm cái gì". Nếu cắt bỏ được những ràng buộc hồ sơ, con dấu, trình tự chồng chéo, nhưng vẫn giữ nguyên các tiêu chuẩn về môi trường, an toàn và minh bạch, thì đây là cải cách nâng chất cạnh tranh chứ không phải nới lỏng vô trách nhiệm.
Đơn giản hóa thủ tục nhưng không đánh đổi phát triển bền vững
Điểm đáng chú ý là cải cách quy định không xảy ra trong khoảng trống chính sách. Pháp luật về đánh giá tác động môi trường đã được nhận diện rõ chi phí tuân thủ như một tiêu chí, yêu cầu phải "giảm chi phí tuân thủ, bảo đảm quyền tự do kinh doanh và mục tiêu phát triển bền vững". Đánh giá tác động môi trường được mô tả như công cụ cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, giúp bảo đảm các dự án không gây tác động tiêu cực đáng kể đồng thời tuân thủ nguyên tắc phát triển bền vững. Trên thực tế, Luật Bảo vệ môi trường từng được hoàn thiện theo hướng phân loại dự án và đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Điều này cho thấy mục tiêu không phải loại bỏ kiểm soát, mà là khiến các yêu cầu về môi trường trở nên minh bạch, tương xứng hơn, tránh biến nghĩa vụ môi trường thành gánh nặng hành chính vô lý. Tự do kinh doanh chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu nó được đặt trong khuôn khổ phát triển bền vững, và cải cách quy định đang đi đúng hướng khi nhấn mạnh tính tương xứng giữa chi phí tuân thủ và mục tiêu bảo vệ môi trường.
Một cuộc cải cách thể chế toàn diện, không chỉ là cắt giảm trên giấy
Cắt giảm điều kiện kinh doanh và sửa luật đang được xem là hai mặt của cùng một cuộc cải cách thể chế. Ngay trong nửa đầu năm, Bộ Công Thương đã trình cấp có thẩm quyền 39 trên 54 văn bản quy phạm pháp luật được giao chủ trì, gồm 1 luật, 31 nghị định, 2 nghị quyết của Chính phủ và 5 quyết định, trong đó 13 văn bản đã được ban hành. Tại một phiên họp chuyên đề xây dựng pháp luật, chỉ đạo của lãnh đạo cấp cao được nhắc lại nguyên văn: phải coi việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh bất hợp lý là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, không chỉ thực hiện trong các chiến dịch ngắn hạn. Điều đó cho thấy cải cách hiện nay được neo vào chiến lược dài hạn, chứ không phải động tác "dọn đường" nhất thời cho một vài dự án. Quyền tự do kinh doanh vì thế được bảo vệ không chỉ bằng khẩu hiệu mà bằng cả việc tái cấu trúc luật chuyên ngành, từ dầu khí đến thương mại, điện lực và giao dịch hàng hóa phái sinh. Đây là tiền đề quan trọng để doanh nghiệp tin rằng quy định sẽ ổn định và có thể dự liệu, thay vì thay đổi bất ngờ.
Tự do kinh doanh trong kỷ nguyên quản trị hiện đại
Nếu chỉ nhìn vào số lượng điều kiện bị bãi bỏ, ta sẽ bỏ lỡ điểm mấu chốt: tư duy quản lý đang được chuyển sang quản trị hiện đại, đo hiệu quả bằng chất lượng sản phẩm chính sách và khả năng tối ưu hóa nguồn lực. Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo về khoa học công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh được giao xây dựng bộ tiêu chí đo lường mới, gắn với ba bài toán lớn về an ninh năng lượng, tự chủ công nghiệp và hiện đại hóa thương mại bằng dữ liệu, logistics thông minh, cùng 6 công nghệ và 16 sản phẩm công nghệ chiến lược. Điều này báo hiệu một giai đoạn mà doanh nghiệp được trao nhiều quyền tự chủ hơn trong lựa chọn phương án đầu tư, còn Nhà nước giữ vai trò thiết kế sân chơi bằng các tiêu chuẩn môi trường, an toàn và minh bạch rõ ràng. Tự do kinh doanh không còn là quyền được "làm mọi thứ", mà là quyền được sáng tạo trong một khung pháp lý có khả năng dự liệu, chi phí tuân thủ hợp lý và được thiết kế để khuyến khích đổi mới gắn với phát triển bền vững. Kết luận cần rút ra là: cắt giảm chi phí tuân thủ chỉ có ý nghĩa khi đi cùng chiến lược pháp luật dài hạn, và Việt Nam đang xây dựng chiến lược đó thông qua các nghị quyết, dự án luật và lộ trình hoàn thiện pháp luật đến tận 2045.
