Thông điệp lớn của Luật Đầu tư sửa đổi: từ kiểm soát sang trao quyền
Luật Đầu tư sửa đổi là dự thảo luật nhằm cắt giảm mạnh các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, loại bỏ hàng trăm "giấy phép con" và chuyển trọng tâm quản lý từ kiểm soát trước sang hậu kiểm, qua đó mở rộng quyền tự do kinh doanh cho người dân và doanh nghiệp, giảm chi phí tuân thủ và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh trên nền tảng thể chế rõ ràng hơn. Ở góc độ chính sách, đây không chỉ là chỉnh sửa kỹ thuật điều luật, mà là một cuộc tái định nghĩa quan hệ giữa Nhà nước và doanh nghiệp: Nhà nước không còn giữ vai trò "gác cổng" mọi hoạt động kinh doanh, mà tập trung vào giám sát sau và xử lý vi phạm. Sáng 3/8, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Thủ tướng, đã trình Quốc hội dự thảo sửa đổi Điều 6 và Phụ lục IV của Luật Đầu tư tại kỳ họp không thường lệ khóa XVI. Việc đưa dự án luật ra Quốc hội cho thấy áp lực cải thiện môi trường đầu tư không còn là khẩu hiệu, mà đã bước vào giai đoạn buộc phải hành động.
Cắt giảm 58 ngành có điều kiện, loại bỏ 786 điều kiện: con số lớn nhưng ý nghĩa còn lớn hơn
Điểm nhấn của Luật Đầu tư sửa đổi là cắt giảm 58 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và thu hẹp phạm vi quản lý đối với 16 ngành, nghề khác. Từ mức 198 ngành nghề kinh doanh có điều kiện trong Phụ lục IV Luật Đầu tư 2025, danh mục mới dự kiến chỉ còn 141 ngành nghề. Đây là bước tiếp nối sau các nghị quyết của Chính phủ đã từng cắt giảm 56 ngành và sửa 14 ngành trước đó. Theo tính toán, việc cắt giảm này sẽ loại bỏ khoảng 786 điều kiện kinh doanh và 232 thủ tục hành chính, giúp giảm khoảng 175 tỷ đồng chi phí tuân thủ và tiết kiệm 7.500 giờ thực hiện thủ tục mỗi năm cho người dân, doanh nghiệp. Đây là một câu nói đáng trích dẫn: "Việc cắt giảm 58 ngành nghề và sửa đổi phạm vi 16 ngành nghề dự kiến loại bỏ khoảng 786 điều kiện kinh doanh và 232 thủ tục hành chính, giúp giảm khoảng 175 tỷ đồng chi phí tuân thủ". Những con số này không chỉ đẹp trên giấy, mà nếu được thực thi thực chất, sẽ trực tiếp chuyển hóa thành thời gian, tiền bạc và cơ hội thị trường cho khu vực tư nhân.
Chuyển mạnh sang hậu kiểm: doanh nghiệp được thở, Nhà nước phải thay đổi thói quen
Điểm tiến bộ nhất của Luật Đầu tư sửa đổi không phải ở số lượng ngành nghề bị bãi bỏ, mà ở triết lý quản lý: chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm". Khi ít điều kiện và ít giấy phép hơn, doanh nghiệp không bị chặn ngay từ cửa, quyền tự do kinh doanh được mở rộng rõ ràng. Tuy nhiên, hậu kiểm chỉ là cải cách thực sự nếu bộ máy quản lý chịu khó làm việc sau, thay vì dựng thêm rào cản trước. Các đại biểu Quốc hội đã nhấn mạnh, "cốt lõi là cắt giảm nhưng phải hậu kiểm thật tốt và xử phạt nghiêm minh đối với các trường hợp vi phạm". Nghĩa là Nhà nước phải đầu tư cho năng lực thanh tra, giám sát, ứng dụng công nghệ và công khai dữ liệu, thay vì chỉ quen với mô hình cấp phép. Nếu chỉ bỏ điều kiện trên luật nhưng tạo thêm quy trình, tiêu chuẩn trong văn bản dưới luật, cải cách sẽ bị vô hiệu hóa. Do đó, Luật Đầu tư sửa đổi là phép thử đối với ý chí thay đổi cách làm của cơ quan quản lý hơn là bài toán kỹ thuật pháp lý.
Tác động tới môi trường đầu tư: từ câu chuyện 175 tỷ đồng đến niềm tin thị trường
Mục tiêu xuyên suốt của dự thảo là thể chế hóa các nghị quyết của Đảng về cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, giảm rào cản gia nhập thị trường và chi phí cho doanh nghiệp. Con số 175 tỷ đồng tiết kiệm chi phí tuân thủ mỗi năm cùng 7.500 giờ thủ tục được cắt giảm không phải là chi tiết kỹ thuật, mà là thước đo niềm tin: doanh nghiệp có cảm nhận thấy Nhà nước thực sự muốn họ tập trung vào sản xuất kinh doanh, thay vì chạy vòng quanh vì giấy phép, hay không. Câu chuyện của một doanh nghiệp sách tại Hà Nội, được thông báo giấy phép "kinh doanh dịch vụ phát hành xuất bản phẩm" đã bãi bỏ, và có thể bổ sung ngành nghề kinh doanh trên Cổng Dịch vụ công chỉ trong vài phút, cho thấy cải cách đã có tác động cụ thể nếu được triển khai đồng bộ. Song để môi trường đầu tư thực sự thông thoáng, Chính phủ phải tiếp tục công khai, minh bạch danh mục điều kiện bị bãi bỏ, thủ tục nào không còn áp dụng, tránh tình trạng "luật mở" nhưng "thực thi đóng" tại từng cơ quan.
Kết luận: Luật Đầu tư sửa đổi là bước tiến, nhưng thành công hay không nằm ở thực thi
Việc trình Luật Đầu tư sửa đổi với trọng tâm cắt giảm ngành nghề kinh doanh có điều kiện, loại bỏ 786 điều kiện kinh doanh và chuyển mạnh sang hậu kiểm là một bước đi đúng hướng, phù hợp với định hướng coi năm 2026 là năm đột phá về thể chế và xử lý dứt điểm vướng mắc để môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh hơn. Tuy nhiên, luật chỉ là khung. Nếu sau khi ban hành, các bộ ngành chậm trễ trong việc rà soát, bỏ những giấy phép không còn cơ sở, hoặc tạo thêm thủ tục núp bóng tiêu chuẩn kỹ thuật, thì doanh nghiệp vẫn phải tự "đi dò" xem mình được hưởng cải cách ở đâu và bằng cách nào. Luật Đầu tư sửa đổi sẽ được thảo luận chi tiết tại tổ ngay sau phiên trình, kèm yêu cầu đánh giá tác động đầy đủ, chuẩn bị văn bản hướng dẫn và bảo đảm không tạo thêm điều kiện kinh doanh mới. Đó là những điều kiện tối thiểu để luật đi vào đời sống, biến con số 175 tỷ đồng tiết kiệm mỗi năm thành năng lực cạnh tranh thực sự của khu vực doanh nghiệp.
