Tàu du lịch di sản: Định nghĩa một hướng tăng trưởng mới
Tàu du lịch di sản là mô hình kinh tế du lịch đường sắt sử dụng chính tuyến ray hiện hữu để tạo ra những hành trình trải nghiệm gắn với lịch sử, văn hóa và cảnh quan, tích hợp trên cùng một chuyến tàu các dịch vụ lưu trú, ẩm thực, giải trí và kết nối vùng bằng tàu, qua đó biến hạ tầng vận tải cũ thành sản phẩm du lịch cao cấp mang lại nguồn thu đa tầng cho doanh nghiệp và cộng đồng địa phương. Đoàn tàu “Phong Nha – Cố đô Huế: Hành trình di sản thế giới” là minh chứng cụ thể cho bước ngoặt đó, khi được Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam khai trương tại ga Đồng Hới, phối hợp với Quảng Trị và Huế để tạo một tuyến tàu du lịch di sản liên vùng. Thay vì chỉ chở khách từ điểm A đến B, ngành đường sắt đang lựa chọn câu chuyện trải nghiệm làm trung tâm, đặt bản sắc vùng miền lên đường ray.
Phong Nha – Cố đô Huế: Hành lang di sản trên 190 km đường ray
Điểm đáng khen ở đoàn tàu di sản Phong Nha – Cố đô Huế là tư duy thiết kế lại toàn bộ hành trình như một sản phẩm du lịch trọn gói, không còn dạng “tàu chợ cao cấp” mà là tour trải nghiệm chạy trên đường ray. Tuyến dài khoảng 190 km, kết nối Huế với Thọ Lộc, đi qua Đông Hà, Mỹ Trạch, Đồng Hới và các điểm đến như Cố đô Huế, Thành cổ Quảng Trị, Địa đạo Vịnh Mốc, Hiền Lương – Bến Hải, Phong Nha – Kẻ Bàng. Chính sự liên kết này biến kết nối vùng bằng tàu thành một “hành lang di sản”, nơi mỗi ga tàu là một chương của ký ức và du lịch. Theo lãnh đạo doanh nghiệp, lịch sử, văn hóa, danh thắng và con người mỗi vùng là yếu tố tạo giá trị riêng cho hành trình, và đường sắt phải trở thành “mắt xích trong hệ sinh thái du lịch” chứ không chỉ là đơn vị vận chuyển.
Từ vé tàu đến hệ sinh thái dịch vụ: Kinh tế du lịch đường sắt cất cánh
Điểm quan trọng nhất của tàu du lịch di sản không nằm ở chiếc vé mà ở hệ sinh thái dịch vụ xoay quanh nó. Trên đoàn tàu Phong Nha – Cố đô Huế, toa VIP, toa cộng đồng, toa dịch vụ – giải trí, ghế xoay 180 độ, phòng chiếu phim, ghế massage, dịch vụ chụp ảnh, giới thiệu đặc sản địa phương cho thấy đường sắt đang chủ động tạo thêm giá trị gia tăng trên cùng khối hạ tầng. Hành khách có thể quét mã QR để mua dịch vụ trên tàu, đặt khách sạn, nhà hàng, phương tiện di chuyển và tìm hiểu các địa danh trên hành trình. "Với cách tiếp cận này, một hành khách không chỉ tạo ra doanh thu từ một tấm vé mà còn có thể tạo ra chi tiêu cho nhiều dịch vụ khác trong chuỗi". Đôi tàu HQ1/HQ2 được kỳ vọng mở chuỗi cung ứng dịch vụ lữ hành, lưu trú, nhà hàng giữa các địa phương, tạo thêm động lực cho kinh tế khu vực.
Hành lang Hồ Chí Minh nhánh Tây: Bài học kết nối vùng bằng đường sắt – đường bộ
Nếu đường ray di sản cho thấy tiềm năng kinh tế du lịch đường sắt, thì câu chuyện đường Hồ Chí Minh nhánh Tây lại chứng minh sức mạnh của hạ tầng giao thông dài hạn trong việc nâng đời sống vùng sâu. Tuyến từ ngã ba Khe Gát, xã Phong Nha đến Quốc lộ 9, Khe Sanh dài khoảng 250 km, đi xuyên qua rừng đại ngàn, kết nối những bản làng từng biệt lập bên dãy Trường Sơn. Trước đây, đồng bào Bru – Vân Kiều ở Trường Sơn phải mất gần một ngày vượt sông Long Đại bằng thuyền để ra khỏi bản, chủ yếu sống đốt nương, tự cung tự cấp. Khi cung đường được đầu tư mở rộng, nâng cấp, những bản Khe Cát, Rào Tràng, Đoàn Kết đổi hẳn diện mạo với nhà kiên cố, hàng quán, dịch vụ, nhịp sống sôi động. Đây là minh họa sống động cho luận điểm: kết nối vùng bằng tàu hay đường bộ, nếu gắn với du lịch và dịch vụ, đều có thể trở thành con đường ấm no.
Từ Trường Sơn đến ray di sản: Kịch bản phát triển cho đường sắt Đông Nam Á
Cung đường Hồ Chí Minh nhánh Tây ngày nay không chỉ là tuyến giao thông mà còn là cung đường trải nghiệm du lịch với trekking xuyên rừng, du lịch sinh thái, khám phá văn hóa Bru – Vân Kiều, Pa Kô, các điểm như U Bò, Làng Mô, Khu dự trữ thiên nhiên Động Châu – Khe Nước Trong, thác Tà Puồng, đèo Sa Mù, sân bay Tà Cơn, vườn cà phê Khe Sanh… thành điểm check-in hấp dẫn. Đó chính là công thức mà tàu du lịch di sản đang học theo: biến hạ tầng giao thông thành trục trải nghiệm. Câu hỏi còn lại là tốc độ nhân rộng mô hình. Nếu các hành lang ray di sản như Phong Nha – Huế phát huy hiệu quả, chúng có thể trở thành điểm tựa cho đường sắt Đông Nam Á chuyển mình từ kiểu vận tải thuần túy sang kinh tế du lịch đường sắt giàu trải nghiệm, đồng thời giữ vai trò hạ tầng kết nối vùng bằng tàu lẫn cầu nối văn hóa giữa các cộng đồng.
