Từ nền kinh tế nghèo đến top tăng trưởng thu nhập hàng đầu thế giới
Câu chuyện “Việt Nam vượt Indonesia” về thu nhập bình quân đầu người không chỉ là một cột mốc kinh tế, mà là kết quả của quá trình tăng trưởng bền bỉ, cải cách thể chế và hội nhập sâu vào kinh tế toàn cầu, giúp Việt Nam thoát nhóm thu nhập thấp, vươn lên nhóm trung bình và cải thiện rõ rệt vị thế trong khu vực Đông Nam Á. Trong giai đoạn 1990-2025, GDP bình quân đầu người theo sức mua tương đương (PPP) của Việt Nam tăng khoảng 526%, đưa nước ta đứng thứ 6 thế giới về tốc độ tăng thu nhập. Đây là mức tăng nằm trong nhóm cao nhất toàn cầu, phản ánh quá trình công nghiệp hóa, mở rộng thương mại, thu hút vốn đầu tư và tham gia chuỗi cung ứng quốc tế. Theo Ngân hàng Thế giới, các cải cách bắt đầu từ năm 1986 cùng hội nhập và toàn cầu hóa đã giúp Việt Nam chuyển mình từ một trong những quốc gia nghèo nhất thành nước thu nhập trung bình.
Việt Nam vượt Indonesia: 35 năm thu hẹp khoảng cách và đổi vai
Điểm then chốt của cuộc đua thu nhập khu vực Đông Nam Á là quỹ đạo bứt phá dài hạn, chứ không chỉ vài năm thăng hoa. Năm 1990, thu nhập bình quân đầu người theo PPP của Việt Nam chỉ bằng khoảng 1/3 Indonesia và chưa bằng một nửa Philippines. Nhưng qua hơn ba thập kỷ, bức tranh đảo chiều: đến năm 2018, Việt Nam đã vượt Philippines về thu nhập PPP, sau khoảng 26 năm bám đuổi. Với Indonesia, hành trình còn dài hơn: phải tới năm 2025, thu nhập bình quân (PPP) của Việt Nam mới nhỉnh hơn Indonesia và chính thức vượt lên sau 35 năm liên tục thu hẹp khoảng cách. Nói cách khác, Việt Nam không thắng nhờ “nước rút”, mà nhờ một quãng marathon cải cách bền bỉ, không ngắt quãng, bất chấp nhiều cú sốc khu vực và toàn cầu.
So sánh kinh tế Thái Lan: khoảng cách thu hẹp, áp lực tăng lên
Nếu Indonesia là đối thủ Việt Nam vừa vượt qua, thì Thái Lan là mục tiêu kế tiếp trong trật tự thu nhập khu vực. Về quy mô, GDP danh nghĩa của Thái Lan vẫn lớn hơn Việt Nam, và GDP bình quân đầu người cũng cao hơn. Tuy nhiên, trong nhiều năm gần đây, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam vượt xa Thái Lan, khiến khoảng cách không còn an toàn như trước. Trên mạng xã hội Thái Lan, một số người thẳng thắn thừa nhận Việt Nam đang tăng tốc đáng chú ý và khoảng cách kinh tế từng gấp gần bốn lần nay “về cơ bản đã không còn”. So sánh kinh tế Thái Lan với Việt Nam vì thế không còn là chuyện “ai giàu hơn hiện tại”, mà là câu hỏi khó hơn: ai duy trì được động lực tăng trưởng trong 20 năm tới, khi dư địa bắt kịp đang dần cạn.
Bản đồ thu nhập Đông Nam Á: các quỹ đạo phát triển phân hóa
Nếu nhìn rộng cả ASEAN, Việt Nam không phải trường hợp duy nhất tăng tốc, nhưng là nước đổi vị trí mạnh nhất trên thang bậc thu nhập. Năm 1993, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam chỉ cao hơn Myanmar, thấp hơn cả Campuchia; Philippines khi đó hơn Việt Nam khoảng 5 lần, còn Campuchia gần gấp đôi. Đến năm 1997, Việt Nam đã vượt Campuchia; đến năm 2020, tiếp tục vượt Philippines về thu nhập bình quân. Tính giai đoạn 1993-2024, Việt Nam leo từ vị trí thứ 10/11 lên thứ 6/11 trong Đông Nam Á, lần lượt vượt Philippines, Myanmar, Campuchia và Lào. Trong khi đó, mức tăng thu nhập PPP của các nước rất khác nhau: Việt Nam tăng hơn 15 lần, Myanmar hơn 13 lần, Lào gần 10 lần, Campuchia hơn 7 lần, Thái Lan gần 6 lần, Indonesia hơn 5,7 lần, Philippines hơn 5,5 lần, còn Brunei chỉ tăng 1,4 lần.
Vị thế mới, thách thức mới: Việt Nam sẽ đứng ở đâu trong 20 năm tới?
Đến năm 2025, Việt Nam đứng thứ 5/10 ASEAN về thu nhập bình quân (PPP), sau Singapore, Brunei, Malaysia và Thái Lan. Về thu nhập danh nghĩa, Việt Nam vẫn xếp sau một số nước, khi Singapore, Brunei, Malaysia, Thái Lan và Indonesia có mức thu nhập bình quân cao hơn Việt Nam từ khoảng 1,1 đến 16 lần. Điều đó nghĩa là thành tích “top 6 thế giới về tăng GDP bình quân đầu người theo PPP” mới chỉ là nửa chặng đường. Câu hỏi quan trọng không phải “Việt Nam vượt Indonesia hay chưa”, mà là Việt Nam có duy trì được tốc độ tăng trưởng mà không rơi vào bẫy thu nhập trung bình hay không. Bài học rút ra từ 35 năm qua rất rõ: cải cách thể chế, hội nhập kinh tế và kiên trì công nghiệp hóa là nền tảng duy nhất để giữ được đà leo hạng trong trật tự thu nhập khu vực Đông Nam Á.
