Chiến dịch tổng kiểm tra: Hà Nội tuyên bố không còn “vùng trống” trong quản lý xây dựng
Chiến dịch tổng kiểm tra xây dựng trái phép Hà Nội là kế hoạch rà soát, thống kê và xử lý các công trình vi phạm đất đai, trật tự xây dựng và phòng cháy, chữa cháy trên địa bàn thành phố, được thực hiện theo hai giai đoạn, nhằm vừa nhận diện đầy đủ hiện trạng, vừa xóa bỏ dứt điểm những công trình vượt tầng, sai mục đích sử dụng đất đã và đang gây bức xúc xã hội. Điểm đáng chú ý là kế hoạch không dừng ở khẩu hiệu. Phó Chủ tịch UBND thành phố Đỗ Anh Tuấn đã ký Kế hoạch 363/KH-UBND để tổng kiểm tra toàn bộ nhà xưởng, kho bãi, cơ sở sản xuất, kinh doanh vi phạm đất đai và trật tự xây dựng. Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành thống kê trước ngày 30/9/2026 và xử lý triệt để các công trình vi phạm trong quý II/2027. Nếu thực hiện đúng, đây là bước chuyển từ tình trạng xử lý nhỏ lẻ sang một chiến dịch quy mô, có lộ trình rõ ràng.
Hai giai đoạn kiểm tra – xử lý: tham vọng lớn, rủi ro ở khâu thực thi
Kế hoạch của Hà Nội được thiết kế như một chiến dịch hành chính có thời hạn, với hai giai đoạn tương đối rõ ràng. Giai đoạn 1 tập trung tổng rà soát và thống kê toàn bộ đối tượng vi phạm tại từng xã, phường, yêu cầu hoàn thành trước ngày 30/9/2026. Giai đoạn 2 là lúc các quận, huyện phải phân loại, xác định cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và biện pháp xử lý cho từng trường hợp, bảo đảm xử lý dứt điểm trong quý II/2027. Một câu nói dễ trích dẫn trong kế hoạch là: "Thành phố yêu cầu xử lý dứt điểm, triệt để các công trình, cơ sở thuộc diện phải xử lý trong quý II/2027". Đáng chú ý, Sở Xây dựng được giao chỉ đạo các đơn vị cung cấp nước sạch rà soát hợp đồng dịch vụ với 100% công trình vi phạm, để thực hiện ngay việc giảm hoặc ngừng cung cấp nước khi hợp đồng không đúng quy định. Đây là biện pháp mạnh, cho thấy Hà Nội muốn dùng cả công cụ hành chính lẫn hạ tầng kỹ thuật để siết vi phạm đất đai và quản lý xây dựng. Tuy vậy, mọi tham vọng trên giấy sẽ vô nghĩa nếu khâu cưỡng chế, buộc khắc phục hậu quả vẫn lỏng lẻo như trước.
Hạ Bằng: bức tranh thu nhỏ của vi phạm đất đai và công trình vượt tầng
Để thấy rõ thách thức, chỉ cần nhìn vào xã Hạ Bằng – nơi tình trạng xây dựng trái phép Hà Nội đang hiện lên rất cụ thể. Tại thôn Tân Xã 1, trên nền đất vốn là đất nông nghiệp, các công trình cao tầng, bãi tập kết vật liệu, lối đi bê tông xuất hiện xen giữa ruộng canh tác. Một công trình trên thửa đất số 805 được cấp phép đến tầng 4, nhưng chủ đầu tư xây tầng 5, tum và một tầng bán hầm, đồng thời sử dụng thêm 96,4m² đất trồng cây lâu năm trái phép. UBND xã Hạ Bằng đã xử phạt tổng cộng 47,5 triệu đồng và buộc tháo dỡ phần công trình vi phạm, khôi phục hiện trạng đất. Một trường hợp khác xây vượt tầng trên thửa đất số 593 cũng bị xử phạt và yêu cầu tháo dỡ. Nhưng vấn đề không nằm ở biên bản – mà ở thực tế là sau khi bị xử phạt, việc thi công vẫn tiếp diễn, công nhân vẫn làm việc trên giàn giáo ngày 24-9-2026. Hạ Bằng trở thành minh chứng sống cho kiểu vi phạm đất đai, công trình vượt tầng coi thường pháp luật, biến xử phạt hành chính thành chi phí chấp nhận được.
Vì sao vi phạm tái diễn dù đã có nghị quyết, kết luận và xử phạt?
Nhìn vào chuỗi sự kiện ở Hạ Bằng, có thể thấy Hà Nội không thiếu văn bản, nhưng thiếu sức nặng thực thi. Đảng ủy xã từng ban hành nghị quyết cuối tháng 9-2025, thẳng thắn thừa nhận việc phát hiện và xử lý vi phạm có lúc chưa kịp thời, chưa triệt để. Đến tháng 5-2026, xã báo cáo đã có 31/35 hộ tự giác tháo dỡ công trình vi phạm, các trường hợp còn lại sẽ bị xử lý nếu không chấp hành. Thế nhưng đến tháng 7-2026, lãnh đạo xã vẫn phải thừa nhận tình trạng vi phạm đất đai, trật tự xây dựng tiếp tục phát sinh và yêu cầu tăng cường quản lý. Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội sau đó ban hành Kết luận số 114-KL/TU ngày 26-8-2026, yêu cầu tập trung xử lý dứt điểm các công trình vi phạm, đồng thời phòng ngừa phát sinh mới. Tuy nhiên, việc chủ đầu tư vẫn ngang nhiên xây dựng sau quyết định xử phạt cho thấy ba lỗ hổng: mức phạt chưa đủ sức răn đe, cơ chế cưỡng chế chưa hiệu quả, và trách nhiệm cán bộ trực tiếp quản lý địa bàn chưa gắn với kết quả thực tế. Khi hệ quả của vi phạm không rõ ràng, lợi ích từ việc xây dựng trái phép sẽ luôn thắng thế.
Chiến dịch có thành công hay không phụ thuộc vào việc Hà Nội dám làm tới cùng
Kế hoạch tổng kiểm tra, xử lý công trình vi phạm của Hà Nội là bước tiến cần thiết để siết lại quản lý xây dựng, nhưng nó mới là khung, chưa phải là giải pháp trọn vẹn. Nếu gốc rễ vấn đề – từ quy hoạch lạc hậu, lợi ích kinh tế của xây dựng trái phép, đến trách nhiệm người đứng đầu địa phương – không được xử lý song song, vi phạm sẽ tiếp tục tái diễn như câu chuyện Hạ Bằng. Thành phố đã yêu cầu lập danh mục đầy đủ công trình vi phạm, phân loại hành vi, mức độ nguy hiểm và tình trạng pháp lý để có biện pháp xử lý phù hợp. Đó là nền tảng tốt, nhưng điều công chúng chờ đợi không phải là thêm danh sách, mà là những công trình vượt tầng bị tháo dỡ, những khu đất bị trả lại đúng mục đích sử dụng, và những trường hợp cố tình chây ỳ bị xử lý đến nơi đến chốn. Chiến dịch này sẽ là thước đo cho quyết tâm "không để phát sinh vi phạm mới" mà Thành ủy đã đặt ra, và hơn hết, là bài kiểm tra về năng lực thực sự của bộ máy quản lý xây dựng tại từng xã, phường.
