Cuộc đua với thời gian xây dựng trường nội trú vùng biên

Hệ thống trường nội trú vùng biên: Cuộc chạy nước rút mang tính chiến lược

Cuộc đua với thời gian hoàn thiện hàng trăm trường nội trú vùng biên là chiến dịch xây dựng hạ tầng giáo dục biên giới quy mô lớn, nhằm tạo mạng lưới trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại các xã giáp ranh, vừa đáp ứng chỗ học, chỗ ở cho học sinh dân tộc thiểu số, vừa tăng sự hiện diện của Nhà nước trên dải biên cương, trong bối cảnh thời hạn bàn giao 30/8 đang tới rất gần. Điểm mấu chốt của cuộc chạy nước rút này là nó không chỉ đơn thuần là xây dựng trường học 2026 cho kịp tiến độ khai giảng, mà là phép thử về năng lực phối hợp của cả hệ thống: từ Trung ương đến tỉnh, từ lực lượng xây dựng đến quân đội, công an. Cả nước có 108 trường nội trú vùng biên giai đoạn 1 được khởi công tại 19 tỉnh, cho thấy mức độ ưu tiên của chính sách hạ tầng giáo dục biên giới. Câu hỏi không còn là “có xong đúng hạn hay không”, mà là “có giữ được lời hứa không đổi chất lượng lấy tiến độ trong áp lực đếm từng ngày”.

Lai Châu, Lào Cai, Nghệ An: Bức tranh huy động tổng lực ngày đêm

Từ Lai Châu, Lào Cai đến Nghệ An, không khí trên các công trường trường nội trú vùng biên giống một chiến dịch quân sự hơn là một dự án xây dựng dân dụng. Tại Pa Tần (Lai Châu), một trường phổ thông nội trú tiểu học và THCS đã hoàn thành sau 350 ngày thi công, về đích ngày 10/8, sớm hơn 20 ngày so với mục tiêu ban đầu. Đây không chỉ là thành tích tiến độ, mà là thông điệp chính trị: vùng biên không còn là nơi “chờ đợi” chính sách. Lào Cai huy động gần 1.700 cán bộ kỹ thuật, kỹ sư, công nhân để thi công ba ca giữa mùa mưa, đẩy 4 công trình A Mú Sung, Mường Khương, Y Tý, Pha Long lên mức 82–92% khối lượng. Nghệ An cũng không đứng ngoài cuộc khi 10 trường liên cấp vùng biên đạt khoảng 70% khối lượng, phấn đấu lên 85% vào ngày 30/8 để phần lớn học sinh có thể đón năm học mới ở cơ sở mới. Đằng sau các con số là hàng nghìn ca làm đêm, những ngày nghỉ biến thành ngày công, và sự tham gia trực tiếp của công an, quân đội, đoàn viên thanh niên.

Gia Lai, An Giang: Tăng tốc nhưng không cho phép “xây cho nhanh rồi tính sau”

Ở phía Tây Nguyên, Gia Lai là ví dụ điển hình của áp lực tiến độ kèm bài toán chất lượng. Dự án 7 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới Ia Mơ, Ia Púch, Ia Pnôn, Ia Nan, Ia Dom, Ia Chia và Ia O đã đạt khoảng 75% giá trị hợp đồng xây lắp, tương đương 971 tỷ đồng khối lượng thi công. “Chiến dịch cao điểm 90 ngày đêm” duy trì 2.539 nhân công trên 7 công trường, trong đó quân đội huy động 819 cán bộ, chiến sĩ tham gia hỗ trợ trực tiếp. Điều này cho thấy, để bảo đảm tiến độ khai giảng, lực lượng vũ trang đang trở thành một phần của năng lực xây dựng dân sự. Tuy nhiên, chính việc dùng “liều thuốc tốc độ” này dễ tạo cảm giác rằng chất lượng sẽ phải nhường bước. Thực tế, các điểm còn chậm như Ia Chia, Ia O lại đang được bổ sung nhân lực có tay nghề, ứng dụng công nghệ thi công tinh hơn để xử lý phần hoàn thiện – giai đoạn dễ bộc lộ lỗi nếu làm ẩu. Tại An Giang, 3 trường vùng biên giai đoạn 1 đã hoàn thành 100% khối lượng thi công, dự kiến bàn giao trước 20/8, nhưng 6 trường giai đoạn 2 được lên kế hoạch sử dụng cho năm học 2027–2028, cho thấy địa phương này chọn giải pháp phân kỳ thay vì ép tất cả về đích cùng lúc. Đây là lựa chọn thận trọng, tránh nguy cơ “xây xong nhưng chưa đủ điều kiện hoạt động” mà cơ quan chuyên môn đã cảnh báo.

Tiến độ khai giảng gắn với bài toán vận hành: Xây trường mới, phải nghĩ như xây hệ thống

Điểm đáng chú ý là tiến độ khai giảng không chỉ phụ thuộc vào tường, mái, mà phụ thuộc vào khả năng vận hành ngay khi hạ tầng giáo dục biên giới vừa hoàn thành. Lào Cai đã đi trước một bước khi bốn trường nội trú vùng biên được thành lập, tuyển 4.102 học sinh (4.084 em nội trú), đồng thời bố trí 279 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, xây dựng phương án tổ chức bếp ăn, quản lý học sinh, bảo đảm an ninh trường học ngay khi công trình còn thi công. Đây là cách nghĩ hệ thống, tránh kịch bản trường mới đẹp nhưng thiếu giáo viên, thiếu người quản lý. Ngày 11/8, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu 22 tỉnh xây dựng đề án tổ chức, vận hành các trường phổ thông nội trú, đồng thời nhấn mạnh không để xảy ra tình trạng công trình hoàn thành nhưng chưa đủ điều kiện hoạt động, chậm đưa vào sử dụng hoặc sử dụng không hiệu quả. Đây là một trong những phát biểu then chốt, bởi nó đặt ra chuẩn mực cho toàn chiến dịch xây dựng trường học 2026: tiến độ chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng khả năng vận hành an toàn, hiệu quả. Khi Phó Thủ tướng yêu cầu không lùi tiến độ nhưng ưu tiên hoàn thành phòng học, khu nội trú, nhà ăn, nước sạch để bảo đảm điều kiện đón học sinh, đó là lời nhắc rằng chất lượng phải được định nghĩa từ góc độ người học chứ không phải từ báo cáo khối lượng.

Không đổi chất lượng lấy tiến độ: Tiêu chuẩn phải đo bằng đời sống học sinh

Cam kết không đổi chất lượng lấy tiến độ chỉ có ý nghĩa khi được cụ thể hóa thành những yêu cầu rất chi tiết: từ nghiệm thu đến đâu, thanh toán đến đó, đến việc tổ chức trực 24/24 giờ tại khu nội trú, kiểm tra hệ thống điện, nước, phòng cháy chữa cháy, camera, nhà ăn và các khu vực có nguy cơ tai nạn. Nếu coi mốc 30/8 chỉ là đích hoàn thành công trình, chúng ta sẽ bỏ qua thực tế rằng một trường nội trú vùng biên chỉ thực sự “hoàn thành” khi người học có thể sống, học, ăn ở an toàn bên trong. Quy mô hạ tầng giáo dục biên giới lần này lớn chưa từng có: riêng 7 trường nội trú vùng biên tại Gia Lai đã có 212 lớp học, đáp ứng nhu cầu cho khoảng 7.108 học sinh trên diện tích 51,9 ha; một trường ở Pa Tần có 30 lớp, đủ chỗ cho gần 1.000 học sinh. Nếu chất lượng bị hy sinh, cái giá phải trả sẽ là cả một thế hệ vùng biên bị kẹt trong những ngôi trường xuống cấp sớm. Cuộc đua với thời gian vì thế cần được nhìn lại: đích không phải là ngày 30/8, mà là nhiều năm học an toàn, bình đẳng cho trẻ em Lao, Mông, Khơ Mú, Êđê… Họ xứng đáng được bảo vệ khỏi mọi thứ “làm nhanh cho xong” ngay từ bây giờ.