Đào tạo nghề phải dẫn tới đầu ra cụ thể
Đào tạo nghề nông thôn là quá trình trang bị và nâng cao kỹ năng cho người lao động ở địa phương, dựa trên nhu cầu học nghề, điều kiện sản xuất và cơ hội việc làm để tạo sinh kế bền vững. Hà Tĩnh đang chuyển trọng tâm từ tổ chức lớp học sang thiết kế chương trình có khả năng đáp ứng thị trường lao động và định hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. UBND tỉnh đã ban hành kế hoạch thực hiện chương trình đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề nông thôn đến năm 2030. Đây là lựa chọn đúng: đào tạo chỉ có giá trị khi người học tìm được việc, tự tạo việc làm hoặc cải thiện năng suất và thu nhập sau khóa học. Nếu thiếu đầu ra, số lớp và chứng chỉ khó nói lên điều gì về việc làm lao động nông thôn.
Giai đoạn 2026–2030, tỉnh đặt mục tiêu đào tạo, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng nghề cho hơn 10.000 người. Trong đó, 30% thuộc nhóm nghề nông nghiệp, 70% là nghề phi nông nghiệp và lao động nữ chiếm 60% số người tham gia. Cơ cấu này cho thấy Hà Tĩnh không xem nông nghiệp là lựa chọn duy nhất; dịch vụ và nghề ngoài nông nghiệp cũng cần được mở rộng để người dân có thêm đường vào thị trường việc làm.
Chương trình linh hoạt, nghề học bám kinh tế địa phương
Điểm đổi mới đáng chú ý là nội dung, phương pháp và cách tổ chức đào tạo được định hướng mở, linh hoạt, hiện đại hơn, thay vì áp dụng một khuôn chung cho mọi nhóm lao động. Việc chọn nghề cần xuất phát từ nhu cầu của người học nhưng đồng thời tính đến nhân lực mà doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất, kinh doanh đang cần. Cách làm này giúp giảm nguy cơ đào tạo xong mới phát hiện kỹ năng không phù hợp với công việc.
Danh mục ưu tiên được gắn với hướng phát triển của địa phương: nông nghiệp công nghệ cao, chế biến nông sản, dịch vụ nông thôn, du lịch cộng đồng, nghề truyền thống và những lĩnh vực có thể tạo việc làm lâu dài. Đây là bước chuyển cần thiết bởi sinh kế nông thôn đang đa dạng hơn, còn nhu cầu lao động thay đổi theo từng địa bàn. Một chương trình tốt không chỉ dạy thao tác nghề; chương trình phải giúp người học nhìn thấy nơi có thể sử dụng kỹ năng ấy, dù là tại doanh nghiệp, hợp tác xã hay mô hình tự làm ăn.
Kết nối doanh nghiệp để lớp học không kết thúc ở chứng chỉ
Hà Tĩnh xác định tăng cường liên kết giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp và hợp tác xã trong tổ chức giảng dạy, tuyển dụng và bố trí việc làm. Đây là mắt xích quyết định: đơn vị sử dụng lao động có thể giúp chương trình sát công việc hơn, còn cơ sở đào tạo có thêm căn cứ để điều chỉnh kỹ năng và nội dung thực hành. Kết nối doanh nghiệp vì thế không nên dừng ở ký kết hay giới thiệu tuyển dụng, mà cần góp mặt từ khâu xác định nghề đến hỗ trợ đầu ra.
Tỉnh cũng đặt mục tiêu mở rộng hợp tác quốc tế trong đào tạo nghề. Trước đó, giai đoạn 2021–2024, Hà Tĩnh tổ chức 41 lớp cho gần 1.100 lao động thuộc hộ nghèo, cận nghèo và hộ mới thoát nghèo. Kinh nghiệm này cho thấy đào tạo có thể tiếp cận nhóm cần hỗ trợ, nhưng kết quả lâu dài phải được đo bằng khả năng có việc, tự tạo sinh kế và tăng thu nhập. Muốn vậy, doanh nghiệp và hợp tác xã cần tham gia thực chất, thay vì chỉ xuất hiện ở cuối khóa.
Đưa tư vấn nghề đến khu vực miền núi
Ở địa bàn miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đào tạo nghề miền núi cần gắn với điều kiện sản xuất tại chỗ, tập trung vào kỹ năng thực hành và sinh kế địa phương. Tại Hương Khê, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên triển khai các lớp ngắn hạn, tư vấn nghề và phối hợp với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp để mở rộng lựa chọn học nghề cho người lao động. Cách tiếp cận này hợp lý hơn việc đưa một danh mục nghề giống nhau tới mọi nơi: nghề học phải có cơ hội áp dụng trong bối cảnh sống của người dân.
Năm học 2026–2027, trung tâm dự kiến có 15 lớp với 558 học sinh, trong đó 297 học sinh lớp 10. Tháng 9 năm 2026, trung tâm phối hợp với Trường Cao đẳng nghề Hà Tĩnh, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Việt-Đức Hà Tĩnh và Trung tâm Ngoại ngữ JAVIKO tổ chức tư vấn nghề nghiệp, ngoại ngữ cho học sinh và phụ huynh. Người tham gia được cung cấp thông tin về nghề, chính sách hỗ trợ và cơ hội việc làm để chọn hướng phù hợp với năng lực lẫn nhu cầu thị trường. Đây là bước thiết thực, nhưng hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc tư vấn được nối tiếp bằng đào tạo phù hợp và cơ hội việc làm ổn định.
Thành công phải được tính bằng sinh kế
Hà Tĩnh đang đi đúng hướng khi đặt nhu cầu thị trường, liên kết cơ sở đào tạo với nơi sử dụng lao động và mở rộng tư vấn nghề tới miền núi làm trọng tâm. Tuy nhiên, mục tiêu hơn 10.000 lượt đào tạo trong giai đoạn 2026–2030 chỉ có ý nghĩa nếu người học ứng dụng được kỹ năng, tìm được việc hoặc nâng thu nhập sau khóa học. Với lao động nông thôn, chất lượng đào tạo không thể chỉ nằm ở giáo trình mới hay số lớp được mở. Thước đo thuyết phục nhất là một con đường rõ ràng từ chọn nghề, học nghề đến việc làm và sinh kế bền vững.
