Thức khuya lướt điện thoại: Từ thói quen vô hại đến teo não sớm
Thức khuya lướt điện thoại là thói quen nhiều người trẻ và trung niên xem như vô hại, nhưng trên thực tế đây là hành vi phá vỡ nhịp sinh học và giấc ngủ, làm rối loạn tuần hoàn máu não, gia tăng nguy cơ teo não sớm, suy giảm trí tuệ và đột quỵ ở độ tuổi tưởng như còn rất xa bệnh tật.
Một người đàn ông 49 tuổi thường xuyên thức đến 1-2h sáng để dùng điện thoại đã bất ngờ bị yếu tay, được chẩn đoán teo não tương đương người 80 tuổi do sa sút trí tuệ mạch máu. Đây không phải câu chuyện giật gân mà là lời cảnh báo rõ ràng: não bộ không chịu nổi kiểu sống ngược đồng hồ thêm nữa. Câu hỏi không còn là “liệu” mà là “khi nào” thói quen thức khuya lướt điện thoại sẽ trình hóa đơn sức khỏe. Và đáng lo hơn, bệnh mạch máu não không còn là chuyện của riêng người cao tuổi.
Ca bệnh của ông Zhang/Trương: Não 49 tuổi nhưng lão hóa như 80
Hôm 20/9, ông Zhang (Trương), 49 tuổi, nhập viện lúc rạng sáng trong tình trạng mất lực tay phải. Thói quen của ông là nằm lướt màn hình điện thoại tới 1-2h sáng mỗi ngày. Ngay trong lúc đang dùng điện thoại, tay phải ông đột ngột mất sức, ông lập tức gọi cấp cứu. Kết quả chẩn đoán hình ảnh cho thấy não bộ đã thoái hóa với mức độ tương đương người 80 tuổi, do sa sút trí tuệ mạch máu.
Các bác sĩ dùng thuốc tiêu sợi huyết để làm tan cục máu đông, khôi phục dòng máu nuôi nhu mô não, giúp ông qua cơn nguy kịch. Tuy vậy, di chứng thần kinh rất rõ: ông phản ứng chậm, giảm khả năng phối hợp động tác, trí nhớ suy giảm nghiêm trọng. Nói cách khác, dù đã cứu được mạng, chất lượng sống của người đàn ông 49 tuổi này bị hạ xuống mức của một cụ già sa sút trí tuệ. Đây là câu nói đáng trích dẫn: “Mức độ teo não của người đàn ông 49 tuổi này vượt xa người cùng tuổi, tương đương người khoảng 80 tuổi”.
Tín hiệu cảnh báo: Khi cơ thể nói ‘đủ rồi’ với thiếu máu não
Teo não sớm trong trường hợp này gắn với sa sút trí tuệ mạch máu, tức là tổn thương hệ thống vi mạch nuôi dưỡng tế bào thần kinh, thể hiện bằng nhiều mảng trắng trên mô não khi chụp cắt lớp và cộng hưởng từ. Về triệu chứng, câu chuyện thường bắt đầu rất “nhỏ”: yếu tay, mất lực đột ngột như ông Zhang, loạng choạng, mất thăng bằng, vụng về khi làm việc nhà, đi lạc ở nơi quen thuộc hoặc hay quên những việc vừa diễn ra.
Gia đình thường cho rằng “già thì phải hay quên”, nhưng trong sa sút trí tuệ mạch máu, sự suy giảm tư duy và trí nhớ diễn ra theo từng nấc, có khi đột ngột sau một cơn đột quỵ. Bệnh nhân có thể lặp đi lặp lại một câu hỏi, gọi sai tên đồ vật, thay đổi tính khí, trở nên cáu gắt hoặc thờ ơ. Đáng chú ý, các thương tổn thành mạch một khi đã xuất hiện sẽ để lại di chứng vĩnh viễn, không thể phục hồi nguyên vẹn. Nghĩa là, chờ tới lúc “quên sạch” mới đi khám là quá muộn để cứu những gì đã mất.
Nhịp sinh học, giấc ngủ và chiếc điện thoại: Liên minh phá hủy mạch máu não
Thức khuya, ngủ ít không chỉ là mệt mỏi ngày hôm sau mà còn là kẻ phá hoại sức khỏe mạch máu. Khi bạn ngủ, não loại bỏ các chất chuyển hóa như beta-amyloid; thiếu ngủ khiến các chất này tích tụ, gây tổn thương tế bào thần kinh và cản trở quá trình củng cố trí nhớ. Thêm vào đó, ánh sáng xanh và kích thích từ việc thức khuya lướt điện thoại kéo dài làm rối loạn nhịp sinh học, tăng nguy cơ cao huyết áp, rối loạn mỡ máu, từ đó phá hủy thành mạch não.
Thói quen thức đêm triền miên, kết hợp lối sống ít vận động, chế độ ăn nhiều đường, chất béo, muối, cùng các bệnh nền như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia tạo thành “cơn bão hoàn hảo” tấn công não. Thiếu ngủ kéo dài còn làm tăng nguy cơ cao huyết áp và mất trí nhớ. Nói cách khác, bạn không chỉ đánh đổi vài nếp nhăn hay quầng mắt, mà là đánh cược cả cấu trúc và chức năng của não bộ để lấy vài giờ lướt mạng mỗi đêm.
Chiến lược phòng ngừa: Cắt ‘cơn nghiện’ điện thoại đêm trước khi quá muộn
Bác sĩ nhấn mạnh rằng bệnh mạch máu não không còn giới hạn ở người cao tuổi; nghĩa là bất kỳ ai thức khuya lướt điện thoại, lại có thêm các yếu tố nguy cơ, đều nằm trong vùng cảnh báo. Vì vậy, phòng ngừa không phải là lời khuyên chung chung, mà là nhiệm vụ sống còn. Các chuyên gia khuyến nghị nên ngủ trước 23h và đảm bảo 7-8 giờ mỗi đêm để bảo vệ não. Đây là câu nói đáng ghi nhớ: “Thiếu ngủ kéo dài có thể làm tăng nguy cơ cao huyết áp và mất trí nhớ”.
Cách thiết thực nhất là đặt giới hạn sử dụng điện thoại trước khi ngủ: tắt thiết bị hoặc rời màn hình ít nhất 30-60 phút trước giờ lên giường, tắt thông báo, không mang điện thoại lên giường. Song song, cần điều chỉnh lối sống: ăn giảm đường, chất béo, muối; tăng vận động; tránh hút thuốc và rượu bia; duy trì giao tiếp xã hội và hoạt động trí tuệ như đọc sách, học tập, chơi cờ để tạo thêm kết nối thần kinh. Quan trọng hơn cả, khi xuất hiện các dấu hiệu yếu tay, méo miệng, nói khó, mất thăng bằng hoặc quên nhiều bất thường, hãy coi đó là cấp cứu, không phải chuyện “rồi sẽ qua”.
