Không chỉ nói về cơ thể, mà phải dạy cách tự bảo vệ
Giáo dục sức khỏe sinh sản cho học sinh là quá trình cung cấp kiến thức khoa học, phù hợp độ tuổi về sự phát triển cơ thể, giới tính, các mối quan hệ an toàn và cách ứng phó trước nguy cơ xâm hại. Đây không nên là vài thông tin rời rạc trong một buổi nói chuyện, mà là nền tảng để các em hiểu quyền của mình và biết tìm trợ giúp.
Tuổi vị thành niên đi kèm những thay đổi về thể chất, tâm lý và nhận thức. Nếu thiếu thông tin chính xác, học sinh có thể lúng túng trước biến đổi của cơ thể hoặc không nhận ra hành vi vượt quá giới hạn. Vì thế, giáo dục giới tính cần tránh cả hai cực: né tránh chủ đề nhạy cảm hoặc cung cấp nội dung khô khan, không gắn với tình huống thật. Điều quan trọng là dùng ngôn ngữ dễ hiểu, tôn trọng học sinh và giúp các em biết rằng quyền được bảo vệ, quyền được lên tiếng luôn thuộc về mình.
Từ buổi ngoại khóa đến kỹ năng ứng phó cụ thể
Sáng 7/11, Trường THCS Quang Trung, phường 2 Bảo Lộc, tổ chức ngoại khóa cho học sinh khối 7 và khối 9 với chủ đề giáo dục giới tính, phòng chống xâm hại, lạm dụng và bạo lực học đường; Tổ Khoa học tự nhiên chủ trì chương trình. Học sinh được trao đổi về sức khỏe sinh sản phù hợp lứa tuổi, nhận diện nguy cơ xâm hại và hiểu rõ hơn các biểu hiện bạo lực học đường.
Điểm đáng chú ý là hoạt động không dừng ở việc truyền đạt kiến thức. Qua thảo luận tình huống, tiểu phẩm và giao lưu, các em được hướng dẫn thiết lập ranh giới cá nhân, tôn trọng cơ thể và quyền riêng tư, đồng thời lên tiếng và tìm hỗ trợ từ gia đình, thầy cô khi gặp nguy cơ. Đây mới là thước đo thực tế của kỹ năng tự bảo vệ: học sinh không chỉ gọi tên được một hành vi sai trái mà còn biết bước tiếp theo nên làm gì.
Ngành y tế mở rộng truyền thông, nhà trường phải duy trì
Nỗ lực tại trường học đang được bổ sung bằng hoạt động truyền thông và tư vấn của ngành y tế. Từ đầu năm 2026 đến nay, ngành đã tổ chức 5 hội nghị ngoại khóa về chăm sóc sức khỏe sinh sản và phòng tránh xâm hại tình dục cho hơn 4.000 học sinh tại các trường ở Tuyên Quang. Quy mô này cho thấy nhu cầu tiếp cận kiến thức là đáng kể, nhưng những buổi truyền thông riêng lẻ sẽ khó tạo thành thói quen nếu thiếu sự tiếp nối.
Nhà trường có trách nhiệm đưa nội dung phù hợp vào dạy học và chủ động giải đáp câu hỏi về giới tính, tình dục, xâm hại bằng thông tin khoa học, thay vì im lặng vì ngại khó. Bài học cần theo sát lứa tuổi, tâm lý và môi trường học đường; có thể kết hợp trao đổi, thực hành xử lý tình huống và chỉ dẫn rõ những người học sinh có thể tìm đến. Khi giáo viên tạo được không gian an toàn để hỏi, các em ít phải dựa vào nguồn tin thiếu kiểm chứng.
Muốn phòng ngừa hiệu quả, phải cùng lên tiếng
Một chương trình tốt cần giúp học sinh ghi nhớ những bước thiết thực: nhận diện hành vi không phù hợp, giữ khoảng cách hoặc rời khỏi tình huống nguy hiểm khi có thể, nói rõ ranh giới của mình và báo cho người lớn đáng tin cậy. Các em cũng cần được khẳng định rằng việc tìm trợ giúp không phải là lỗi hay sự yếu đuối. Nếu bạn bè gặp nguy cơ, học sinh nên báo người có trách nhiệm thay vì giữ kín sự việc.
Nhà trường không thể gánh trách nhiệm một mình. Gia đình, giáo viên và các lực lượng xã hội cần phối hợp, duy trì hướng dẫn thường xuyên, phát hiện sớm dấu hiệu mất an toàn và xử lý kịp thời. Giáo dục sức khỏe sinh sản vì vậy không phải nội dung phụ hay chỉ dành cho một buổi ngoại khóa; đó là phần thiết yếu của việc bảo vệ học sinh. Khi kiến thức đúng đi cùng kỹ năng thực hành và một môi trường biết lắng nghe, các em mới có cơ hội lớn lên an toàn, tự tin và tôn trọng bản thân lẫn người khác.
