Từ thị trường xuất khẩu lớn nhất đến không gian hợp tác công nghệ cao
Thương mại Việt Mỹ 2026 là giai đoạn mà quan hệ kinh tế hai nước mở rộng mạnh từ trao đổi hàng hóa truyền thống sang hợp tác sâu về đầu tư, công nghệ cao, chuỗi cung ứng và xây dựng giá trị thương hiệu, khiến thị trường Mỹ không chỉ là điểm đến xuất khẩu mà trở thành không gian phát triển dài hạn cho doanh nghiệp Việt Nam nếu dám thay đổi tư duy và mô hình kinh doanh. Chuỗi hội thảo “Thị trường Hoa Kỳ 2026 – cơ hội, thách thức và các giải pháp đột phá cho doanh nghiệp Việt Nam” tổ chức tại Hà Nội ngày 25/9 và TP.HCM ngày 1/10 không phải hoạt động sự kiện thuần túy, mà là tín hiệu cho thấy ưu tiên chiến lược mới trong quan hệ song phương. Các phát biểu từ cơ quan quản lý và giới chuyên gia đều nhấn mạnh: Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 28-30% tổng kim ngạch xuất khẩu và thương mại hai chiều đã tăng khoảng 465 lần sau 30 năm, nhưng mô hình “bán hàng sang Mỹ” đã đến lúc phải được thay thế bằng hợp tác công nghệ, đầu tư và chuỗi cung ứng. Câu hỏi không còn là “có nên vào Mỹ nữa hay không”, mà là “doanh nghiệp Việt Nam sẽ đi vào thị trường này với vị thế gia công giá rẻ hay với tư cách đối tác công nghệ, sở hữu thương hiệu và giá trị gia tăng?”.
Bước chuyển chiến lược: từ Made in Vietnam sang Vietnam Value
Điểm quan trọng nhất của giai đoạn mới trong thương mại Việt Mỹ 2026 là yêu cầu dịch chuyển tư duy: xuất khẩu số lượng lớn không còn đủ, doanh nghiệp buộc phải xây dựng giá trị riêng trong chuỗi cung ứng Mỹ. Như các chuyên gia đã nhấn mạnh, mục tiêu không chỉ là “xuất khẩu được hàng”, mà là phát triển thị trường dài hạn, sở hữu thương hiệu, kênh phân phối và khách hàng. Một phát biểu có thể trích dẫn rõ ràng là: thương mại hai chiều tăng từ khoảng 450 triệu lên hơn 200 tỷ sau 30 năm, nhưng để đi tiếp, doanh nghiệp Việt phải chuyển từ “Made in Vietnam” sang tạo ra “Vietnam Value” trong sản phẩm – từ công nghệ, thiết kế, thương hiệu đến đổi mới sáng tạo. Đó không phải khẩu hiệu đẹp đẽ, mà là điều kiện sống còn trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu và tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, lao động ngày càng khắt khe tại Mỹ. Nếu tiếp tục hài lòng với vai trò nhà gia công, doanh nghiệp sẽ bị kẹp giữa áp lực tái cân bằng thương mại, yêu cầu truy xuất nguồn gốc toàn chuỗi cung ứng và xu hướng bảo hộ đang gia tăng, trong khi biên lợi nhuận và khả năng thương lượng ngày càng thu hẹp.
Cơ hội xuất khẩu công nghệ cao: bán dẫn, AI, kinh tế số và hơn thế nữa
Nếu nhìn đúng, cơ hội kinh doanh Mỹ với doanh nghiệp Việt Nam ở giai đoạn này lớn nhất lại nằm ở những lĩnh vực mà trước đây chúng ta ít dám nghĩ tới: bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, năng lượng và hàng không. Việt Nam đã có nền tảng trong sản xuất điện tử và đang chú trọng phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao, trong khi Mỹ sở hữu các doanh nghiệp hàng đầu thế giới về thiết kế chip, thiết bị bán dẫn, AI và các công nghệ nền tảng. Điều đó mở ra một hướng xuất khẩu công nghệ cao mới: không chỉ cung cấp linh kiện hoặc dịch vụ gia công phần mềm, mà tiến tới tham gia vào chuỗi thiết kế, thử nghiệm, tích hợp hệ thống và dịch vụ số đi kèm. Thị trường Mỹ khoảng 350 triệu dân với sức chi tiêu lớn và nhu cầu đa dạng từ thực phẩm, nội thất, thời trang đến công nghệ, nhiều lĩnh vực trong số này Việt Nam đã có năng lực sản xuất và kinh nghiệm xuất khẩu. Xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và mô hình "China+1" khiến các tập đoàn Mỹ cần đa dạng hóa nguồn cung; nếu doanh nghiệp Việt không xem đây là cửa sổ thời gian hiếm có để nhảy vào những phân khúc công nghệ cao hơn, thì lợi thế hiện tại sẽ sớm chuyển sang tay đối thủ khu vực.
Thách thức mới: tiêu chuẩn cao, truy xuất nguồn gốc và cạnh tranh toàn cầu
Cơ hội mở rộng xuất khẩu công nghệ cao và hợp tác chuỗi cung ứng với Mỹ đi kèm những thách thức mà nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa chuẩn bị đầy đủ. Các chuyên gia đã cảnh báo rõ ràng: rào cản không còn chỉ là thuế quan, mà nằm ở quy tắc xuất xứ ngày càng chặt chẽ, yêu cầu truy xuất nguồn gốc toàn chuỗi từ nguyên liệu đến thành phẩm, và các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn sản phẩm, môi trường, lao động ngày càng cao. Trong môi trường quốc tế biến động, cạnh tranh công nghệ, xu hướng bảo hộ và dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu khiến sân chơi thị trường Mỹ vừa rộng vừa khắc nghiệt. Doanh nghiệp Việt nếu tiếp cận theo kiểu “mỗi đơn hàng một cách làm”, không đầu tư hệ thống quản trị rủi ro, sẽ dễ bị loại khỏi cuộc chơi khi có sự cố về xuất xứ, tuân thủ hay chất lượng. Điều được nêu rất cụ thể là doanh nghiệp cần tăng cường quản trị chuỗi cung ứng, minh bạch hóa nguồn nguyên liệu và xây dựng hệ thống hồ sơ, dữ liệu đủ khả năng truy xuất, chứng minh xuất xứ khi cần. Nói cách khác, ai không quản trị được dữ liệu và chứng cứ, người đó khó trụ vững lâu dài trong thị trường Mỹ, đặc biệt ở những phân khúc công nghệ cao.
Giải pháp đột phá: đi sâu vào chuỗi cung ứng Mỹ, không chỉ xuất khẩu thêm
Điểm chung trong thông điệp của các cơ quan quản lý và chuyên gia là: muốn tận dụng thương mại Việt Mỹ 2026, doanh nghiệp Việt Nam buộc phải nghĩ và hành động khác hẳn trước đây. Giải pháp đột phá không nằm ở việc chạy theo từng chính sách ưu đãi, mà ở chiến lược đi sâu vào chuỗi cung ứng Mỹ. Về xuất khẩu, cơ hội là hai tầng: tiếp tục mở rộng thị phần hàng hóa truyền thống và đồng thời tiến sâu hơn để sở hữu thương hiệu, kênh phân phối, khách hàng tại Mỹ. Về hợp tác, doanh nghiệp nên chủ động nhập khẩu máy móc, thiết bị, công nghệ số, chất bán dẫn, thiết bị hàng không, năng lượng, nguyên liệu từ Mỹ để nâng năng lực sản xuất, tăng chất lượng và đáp ứng chuẩn cao ngay từ khâu thiết kế sản phẩm. Cuối cùng, tuân thủ phải trở thành năng lực cạnh tranh, không phải chi phí bị động: doanh nghiệp xuất khẩu vào Mỹ cần chú trọng tuân thủ tốt hơn, chủ động hơn và phát triển bền vững hơn. Nếu coi thị trường Mỹ là bài test khắt khe để tái cấu trúc chính mình, doanh nghiệp Việt có thể biến những yêu cầu khó thành bàn đạp để nâng cấp toàn bộ chuỗi giá trị.
