Trường học an toàn: Nền tảng của một nền giáo dục hạnh phúc
Trường học an toàn là môi trường mà trong đó học sinh được bảo vệ về thể chất, tinh thần, các mối quan hệ và cả trong không gian số, đồng thời được tôn trọng danh dự, nhân phẩm, quyền và lợi ích hợp pháp, để có thể học tập, thử nghiệm, mắc sai lầm và trưởng thành mà không bị đe dọa hay kỳ thị.
Nếu phải rút gọn một thông điệp, đó là: hạnh phúc học đường bắt đầu từ cảm giác an toàn chứ không phải từ những hoạt động sôi nổi hay tiếng cười mang tính bề mặt. Khi mỗi học sinh bước qua cổng trường với cảm giác bình yên, mỗi giáo viên được dạy trong sự tin tưởng, và phụ huynh tin rằng con đang ở một môi trường nhân văn, thì ta mới có thể nói tới “trường học hạnh phúc”.
Bạo lực học đường đang diễn biến phức tạp, lan từ sân trường đến mạng xã hội, từ xung đột trực tiếp đến các hành vi bôi nhọ, kích động, rủ rê lệch chuẩn. Vì vậy, xây dựng trường học an toàn không thể chỉ là gắn một khẩu hiệu trên tường, mà phải là một chiến lược dài hơi, có cơ chế phối hợp giáo dục rõ người, rõ việc, rõ thời gian và rõ kết quả.
Từ phòng ngừa đến xử lý: Khi giáo dục bắt tay cùng công an
Điểm then chốt của cách tiếp cận mới là chuyển trọng tâm từ “chữa cháy” sang phòng ngừa bạo lực học đường ngay từ gốc, bằng một cơ chế phối hợp giáo dục chặt chẽ giữa Bộ GD&ĐT và Bộ Công an. Hai ngành không chỉ chia sẻ thông tin về các vụ việc bạo lực, xâm hại trẻ em mà còn cùng xây dựng quy trình phòng ngừa, phát hiện sớm và xử lý kịp thời mọi vụ việc liên quan đến học sinh.
Theo kế hoạch phối hợp, mục tiêu xuyên suốt là xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, kỷ cương và nhân văn, đồng thời ngăn chặn từ sớm, từ xa các hành vi bạo lực học đường và vi phạm pháp luật. Không để “mâu thuẫn nhỏ kéo dài, tích tụ thành các vụ việc nghiêm trọng” là yêu cầu mang tính cảnh báo với mọi nhà trường.
Quan trọng hơn, xử lý vi phạm được xác định là nghiêm minh nhưng vẫn giữ tính giáo dục, nhân văn và phù hợp tâm lý lứa tuổi, lấy giáo dục, hỗ trợ và cảm hóa học sinh làm giải pháp trọng tâm. Nói cách khác, công an không bước vào trường học để thay thế nhà giáo, mà để tạo một vòng đệm an ninh, hỗ trợ nhà trường trong nhiệm vụ bảo vệ trẻ em tại trường.
Cơ chế phối hợp giáo dục: Từ hội nghị cấp Bộ tới cửa lớp
Một chính sách tốt sẽ vô nghĩa nếu không chạm được tới lớp học. Kế hoạch phối hợp đã cụ thể hóa điều này bằng yêu cầu nhà trường và công an cấp xã thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên, thông qua các cuộc họp giao ban định kỳ mỗi học kỳ hoặc khi cần thiết để trao đổi tình hình an ninh, trật tự và những biểu hiện bất thường của học sinh.
Nhà trường có trách nhiệm cung cấp các thông tin cần thiết, còn lực lượng công an cập nhật phương thức, thủ đoạn phạm tội mới, các loại ma túy mới và các nguy cơ xâm nhập học đường. Đáng chú ý, nếu phát hiện các hội, nhóm trực tuyến do học sinh lập ra có biểu hiện nói xấu, bôi nhọ, kích động bạo lực hoặc rủ rê đua xe trái phép, công an phải chủ động thông báo, phối hợp với nhà trường để ngăn chặn, quản lý và giáo dục.
Ngành Giáo dục được giao chủ trì hướng dẫn các cơ sở giáo dục thực hiện quy trình phối hợp liên ngành trong phòng ngừa, phát hiện sớm và xử lý các vụ việc liên quan đến học sinh. Đây là bước đi thể hiện rõ quan điểm: bảo vệ trẻ em tại trường không chỉ là trách nhiệm của một ngành, mà là một mạng lưới trách nhiệm, trong đó nhà trường, gia đình, chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể đều phải tham gia.
An toàn như một nhu cầu tâm lý: Học sinh cần hơn là không bị đánh
Trường học an toàn không dừng lại ở việc “không có tai nạn” hay “không có bạo lực”. Đó mới chỉ là tầng nền. Một trường học hiện đại phải tạo dựng an toàn về tâm lý, trong các mối quan hệ, trong việc thể hiện bản thân, trong học tập và cả trong môi trường số; chỉ khi đó người học mới có thể tập trung khám phá tri thức, phát triển năng lực và hình thành nhân cách.
Khi học sinh sợ bị chê cười nếu trả lời sai, các em sẽ chọn im lặng; khi thường xuyên bị so sánh, các em học cách che giấu điểm yếu hơn là đối diện để thay đổi. Một lớp học hạnh phúc vì thế không phải nơi mọi câu trả lời đều đúng, mà là nơi học sinh không còn sợ khi được thử, được sai và được học từ sai sót của mình.
Tương tự, giáo viên cũng cần cảm giác an toàn nghề nghiệp: không bị ám ảnh bởi áp lực hồ sơ, thành tích và những đánh giá thiếu tính hỗ trợ. Khi người thầy không được tôn trọng và tin tưởng, rất khó để họ nuôi dưỡng một văn hóa lớp học an toàn. Nói cách khác, bảo vệ trẻ em tại trường đòi hỏi đồng thời bảo vệ cả những người lớn đang dạy dỗ các em.
Hành động đến 2026: Không để trường học an toàn chỉ là khẩu hiệu
Kế hoạch phối hợp giữa hai ngành không dừng ở tầm nguyên tắc mà đi kèm các mốc hành động cụ thể đến hết năm 2026. Theo kế hoạch, đến thời điểm này, các hoạt động tuyên truyền trực quan về phòng, chống bạo lực học đường, kỹ năng nhận diện nguy cơ trên không gian mạng và nhận diện các hành vi vi phạm pháp luật sẽ được triển khai tại một số địa phương làm điểm.
Cùng với đó, nhiều mô hình thực hành an toàn sẽ được xây dựng như “Cổng trường an toàn giao thông”, “Đội học sinh xung kích”, “Trường học không bạo lực và tệ nạn xã hội”, với sự tham gia hỗ trợ của đoàn thể và chính quyền địa phương. Hai ngành cũng sẽ phối hợp rà soát các quy định hiện hành, nghiên cứu đề xuất bộ tiêu chí đánh giá “trường học không bạo lực” làm cơ sở nhân rộng trên phạm vi toàn quốc.
Tuy nhiên, mọi bộ tiêu chí sẽ vô nghĩa nếu không được sống trong từng giờ sinh hoạt lớp, từng giờ chào cờ, từng cuộc họp phụ huynh. Trường học an toàn phải trở thành thước đo trách nhiệm của hiệu trưởng, văn hóa ứng xử của học sinh, cách đánh giá của phụ huynh và cũng là tiêu chuẩn để xã hội tin rằng bạo lực học đường sẽ không còn chỗ đứng.
