Một phiên tòa không chỉ nhắm vào Huawei mà còn thách thức trật tự công nghệ
Phiên tòa hình sự nhằm vào Huawei tại Brooklyn là quá trình xét xử trong đó các công tố viên Mỹ cáo buộc tập đoàn viễn thông Trung Quốc vận hành như một tổ chức tội phạm, với chuỗi hành vi đánh cắp bí mật thương mại, gian lận tài chính và vi phạm lệnh trừng phạt Iran, trong khi Huawei bác bỏ toàn bộ và khẳng định thành công của mình đến từ cạnh tranh và đổi mới chứ không phải phạm tội.
Trọng tâm chính của vụ Huawei hầu tòa Mỹ là câu hỏi: một tập đoàn công nghệ có thể bị đối xử như "đế chế tội phạm" đến mức nào mà không làm rung chuyển toàn bộ hệ sinh thái công nghệ toàn cầu. Quá trình chọn bồi thẩm đoàn đã bắt đầu ngày 8/9 tại Tòa án khu vực phía Đông New York, với 14 cáo buộc hình sự nhằm vào Huawei, gồm gian lận ngân hàng, gian lận qua phương tiện truyền thông điện tử, đánh cắp bí mật thương mại và âm mưu phạm tội có tổ chức, với các hành vi bị cho là diễn ra từ năm 1999. Việc công tố viên ở phiên tòa Brooklyn gọi Huawei là "tổ chức tội phạm" không chỉ nhắm vào một doanh nghiệp; đó là tín hiệu cho thấy Mỹ sẵn sàng dùng công cụ hình sự để tái vẽ lại biên giới cạnh tranh công nghệ với Trung Quốc.
Luận điểm của công tố: Huawei là "văn hóa tội phạm" chứ không chỉ vài sai phạm cá nhân
Công tố viên Taylor Stout đã tóm tắt vụ án bằng ba từ "trộm cắp, nói dối, che giấu" và đó không phải ngôn ngữ ngẫu nhiên. Theo ông, trong khoảng hai thập niên, Huawei đã đánh cắp bí mật thương mại từ các công ty Mỹ, đồng thời đánh lừa các tổ chức tài chính về hoạt động tại Iran và Triều Tiên. Cuộc đối đầu không chỉ xoay quanh vài bản mã nguồn hay thiết bị thử nghiệm; phía công tố cố chứng minh một cơ chế vận hành có hệ thống, trong đó đánh cắp bí mật thương mại là chiến lược kinh doanh, còn vi phạm lệnh trừng phạt Iran là phương tiện mở rộng thị trường.
Tại phiên tòa Brooklyn, các công tố viên cáo buộc Huawei tham gia âm mưu chiếm đoạt bí mật thương mại của nhiều doanh nghiệp Mỹ, từ mã nguồn bộ định tuyến Cisco đến công nghệ thử nghiệm điện thoại di động của T-Mobile. Một tình tiết được nhấn mạnh: nhân viên Huawei bị cáo buộc chụp ảnh và tháo một bộ phận quan trọng từ robot thử nghiệm của T-Mobile, mang đi trong balô. Stout cho rằng đây không phải hành động lẻ tẻ mà là biểu hiện của một "văn hóa tội phạm và tham nhũng", nơi việc thu thập công nghệ đối thủ được dung túng. Nếu bồi thẩm đoàn chấp nhận luận điểm này, họ không chỉ kết tội một chuỗi hành vi, mà kết án cả mô hình phát triển của một doanh nghiệp đầu ngành viễn thông.
Chiều ngược lại: Huawei phản bác, nhấn mạnh cạnh tranh và đổi mới
Huawei, có trụ sở tại Thâm Quyến, bác bỏ toàn bộ 14 cáo buộc và khẳng định câu chuyện mà chính phủ Mỹ dựng lên là "hoàn toàn sai lệch". Luật sư bào chữa Brian Heberlig cho rằng phía công tố đang ghép những vụ việc riêng biệt thành một âm mưu khổng lồ, biến các giao dịch kinh doanh bình thường thành hành vi phạm tội. Theo ông, những vụ việc liên quan đánh cắp bí mật thương mại chỉ là "sự cố riêng lẻ" trong lịch sử hai thập niên phát triển, còn thành công của Huawei đến từ cạnh tranh và đổi mới. Tập đoàn cũng tuyên bố vô tội trước các cáo buộc vi phạm lệnh trừng phạt Iran và che giấu giao dịch với các quốc gia chịu trừng phạt.
Trong tuyên bố, Huawei nhấn mạnh doanh thu toàn cầu gần đây tăng lên nhờ nỗ lực nghiên cứu và phát triển của chính công ty, chứ không phải nhờ chiếm đoạt công nghệ. Luật sư Heberlig còn công kích chất lượng chứng cứ, cho rằng hồ sơ của chính phủ được xây dựng từ dữ liệu lựa chọn có lợi cho bên buộc tội và dựa vào một số nhân chứng không đáng tin cậy. Việc ông mô tả hành trình của Huawei từ một doanh nghiệp khởi đầu trong căn hộ của Nhậm Chính Phi trở thành tập đoàn toàn cầu, nhằm gửi thông điệp: nếu mô hình tăng trưởng nhờ cạnh tranh bị diễn dịch thành mô hình tội phạm, bất kỳ doanh nghiệp công nghệ lớn nào cũng có thể trở thành bị cáo tiềm năng. Đây là lời cảnh báo không chỉ cho giới pháp lý mà cho cả các tập đoàn đang mở rộng toàn cầu.
Iran, Triều Tiên và cuộc chiến trừng phạt trong toan tính an ninh
Nếu cáo buộc đánh cắp bí mật thương mại động chạm trực tiếp đến các công ty Mỹ, thì nghi vấn vi phạm lệnh trừng phạt Iran lại chạm vào tầng sâu hơn: trật tự tài chính và an ninh quốc tế. Công tố viên cho rằng Huawei đã che giấu giao dịch tại các quốc gia chịu lệnh trừng phạt, lừa dối các tổ chức tài chính về hoạt động tại Iran và Triều Tiên. Một trọng tâm là việc sử dụng Skycom, công ty đặt tại Hong Kong, để cung cấp cho Iran thiết bị và công nghệ Mỹ thuộc diện bị cấm, đồng thời thực hiện các giao dịch tài chính liên quan qua hệ thống tài chính quốc tế. Các thiết bị giám sát mà Huawei bị cáo buộc cung cấp được cho là đã dùng để theo dõi người biểu tình ở Tehran trong các cuộc bạo động năm 2009.
Trên phương diện pháp luật, đây là câu chuyện về vi phạm lệnh trừng phạt Iran; trên phương diện chính trị, nó là phép thử xem Mỹ có thể giới hạn đến đâu việc các tập đoàn Trung Quốc tham gia chuỗi giá trị công nghệ nhạy cảm. Một chi tiết quan trọng là lời thừa nhận của Mạnh Vãn Châu, cựu Giám đốc Tài chính Huawei, rằng bà đã cung cấp thông tin không chính xác cho một tổ chức tài chính về việc tuân thủ các quy định trừng phạt và kiểm soát xuất khẩu. Thẩm phán Ann M. Donnelly đã cho phép sử dụng lời thừa nhận này làm bằng chứng, bất chấp nỗ lực của đội ngũ pháp lý Huawei nhằm loại bỏ. Điều đó củng cố chiến lược của phía công tố: không chỉ chứng minh hành vi kỹ thuật, mà còn vẽ nên bức tranh về sự lừa dối có chủ ý trong cấu trúc quản trị của tập đoàn.
Tám năm tranh tụng và ý nghĩa của phán quyết đối với cuộc cạnh tranh Mỹ–Trung
Vụ án chỉ thực sự bùng nổ trước công chúng từ đầu năm 2019, khi Mỹ công bố bản cáo trạng nhằm vào Huawei, không lâu sau vụ bắt giữ Mạnh Vãn Châu tại Canada theo yêu cầu Washington. Chính phủ Mỹ lần đầu buộc tội Huawei dưới thời Tổng thống Donald Trump, với cáo buộc CFO Mạnh Vãn Châu khai báo sai về mối quan hệ giữa Huawei và Skycom Technologies. Dù vụ pháp lý cá nhân của bà Mạnh khép lại năm 2021 và yêu cầu dẫn độ được hủy bỏ, dư âm của nó kéo dài, trở thành nền cho cuộc chiến pháp lý hiện tại và góp phần làm quan hệ giữa Trung Quốc với Mỹ, Canada xấu đi nghiêm trọng.
Phiên xử hiện tại dự kiến kéo dài khoảng ba tháng, với các cựu nhân viên Huawei, những người từng phát hiện các vụ việc bị cáo buộc đánh cắp công nghệ, cùng chuyên gia viễn thông lần lượt ra làm chứng. Nếu Huawei bị kết án, tập đoàn có thể đối mặt với các khoản tiền phạt và tịch thu số tiền thu được từ hành vi bị cáo buộc, được đánh giá là một trong các mức phạt doanh nghiệp lớn nhất từng áp dụng tại Mỹ. Trong bối cảnh Huawei đang nổi lên như doanh nghiệp chủ chốt trong nỗ lực tự chủ chip AI của Trung Quốc, giới quan sát theo dõi xem phán quyết sẽ tác động thế nào đến hoạt động toàn cầu của tập đoàn và rộng hơn, đến cách Mỹ định hình lại luật chơi cho công nghệ xuyên biên giới. Dù Huawei thắng hay thua, thông điệp đã rõ: biên giới giữa cạnh tranh gay gắt và tội phạm doanh nghiệp đang được siết lại bằng các phiên tòa như ở Brooklyn.
