Thuế polysilicon Mỹ: Định nghĩa lại trận địa công nghệ
Sắc lệnh tăng thuế polysilicon Mỹ là quyết định áp mức thuế 15% và thiết lập giá nhập khẩu tối thiểu đối với polysilicon cùng các sản phẩm liên quan, nhằm khôi phục năng lực sản xuất trong nước, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và sử dụng công cụ thương mại để tái định hình cán cân quyền lực trong chuỗi cung ứng chất bán dẫn, pin mặt trời và cuộc đua công nghệ với Trung Quốc. Tối 6/8, Tổng thống Donald Trump ký sắc lệnh hành pháp áp thuế mới với polysilicon – vật liệu có độ tinh khiết siêu cao, được xem là nền tảng cho chất bán dẫn Mỹ và tấm pin mặt trời. Đây không phải động thái kỹ thuật thuần túy, mà là tuyên bố chính trị: Washington sẵn sàng trả giá để giành lại vị thế công nghệ đã mất.
Polysilicon: Vật liệu nhỏ, tham vọng lớn trong năng lượng và chất bán dẫn
Điểm đáng chú ý trong sắc lệnh là lựa chọn mục tiêu: polysilicon – dạng silicon có độ tinh khiết siêu cao sản xuất từ thạch anh, là nguyên liệu chủ yếu cho chất bán dẫn và tấm pin mặt trời. Khi Mỹ gần như phụ thuộc hoàn toàn vào phôi, tấm wafer và tế bào pin mặt trời nhập khẩu, mọi cú sốc nguồn cung đều trở thành rủi ro an ninh quốc gia hơn là vấn đề thương mại. Theo số liệu Nhà Trắng, tỷ trọng công suất sản xuất polysilicon toàn cầu của Mỹ rơi từ 50% năm 2005 xuống dưới 2% năm 2024 – một sự tụt dốc cho thấy chiến lược công nghiệp đã bỏ quên mắt xích vật liệu nền. Trong khi đó, Trung Quốc chiếm hơn 90% sản lượng polysilicon toàn cầu năm 2024, biến vật liệu này thành đòn bẩy địa chính trị mới của Bắc Kinh trong Trung Quốc công nghệ.
Cuộc đua công nghệ Mỹ – Trung: Thuế polysilicon là nấc thang leo thang
Giới quan sát xem quyết định tăng thuế polysilicon Mỹ là một nấc thang mới trong cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Washington và Bắc Kinh, chứ không chỉ là biện pháp bảo hộ. Nhà Trắng khẳng định thuế mới nhằm khôi phục ngành polysilicon trong nước sau nhiều thập niên bị cạnh tranh làm suy yếu, trong một lĩnh vực được coi là then chốt cho công nghệ tiên tiến và an ninh quốc gia. Nhưng thời điểm ra quyết định mới cho thấy đây là một nước cờ có tính đáp trả: thông báo tăng thuế được đưa ra chỉ một ngày sau khi Trung Quốc siết kiểm soát xuất khẩu UAV, công nghệ liên quan, trừng phạt 7 công ty Mỹ và khởi động rà soát an ninh quốc gia với hàng nhập khẩu. Thuế polysilicon vì thế trở thành tín hiệu răn đe trong cuộc đua công nghệ, gửi thông điệp rằng Mỹ sẵn sàng dùng chuỗi cung ứng làm vũ khí.
Trung Quốc phản ứng, chuỗi cung ứng toàn cầu chịu sức ép
Bắc Kinh lập tức lên án chính sách mới, cáo buộc Washington "mở rộng quá mức khái niệm an ninh quốc gia" và "lạm dụng quyền lực nhà nước". Phát ngôn từ Đại sứ quán Trung Quốc tại Mỹ cho rằng động thái của Washington đang gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động thương mại và trao đổi kinh tế bình thường giữa doanh nghiệp hai nước, đồng thời nhấn mạnh "chủ nghĩa bảo hộ sẽ không khiến Mỹ trở nên cạnh tranh hơn". Về thực chất, Bắc Kinh lo ngại thuế polysilicon Mỹ sẽ trở thành tiền lệ để Washington mở rộng sang các mắt xích khác trong chuỗi công nghệ – từ wafer chất bán dẫn Mỹ đến thiết bị năng lượng tái tạo. Khi mức thuế 15% cùng giá nhập khẩu tối thiểu dự kiến có hiệu lực từ tháng 12, các hãng sản xuất toàn cầu phải đối mặt với bài toán mới về chi phí, nguồn cung và rủi ro chính trị trong cuộc đua công nghệ ngày càng mang màu sắc đối đầu.
Từ thuế polysilicon đến chiến lược công nghiệp dài hạn
Mỹ không giấu tham vọng dùng sắc lệnh thuế để đảo ngược xu hướng tụt dốc của công nghiệp vật liệu nền: thị phần công suất sản xuất tấm wafer bán dẫn của nước này đã rơi từ 37% năm 1990 xuống 10% năm 2024. Tuy nhiên, thuế polysilicon Mỹ chỉ là bước khởi đầu, không phải giải pháp toàn diện. Nếu Washington coi polysilicon là mắt xích then chốt cho chất bán dẫn Mỹ và pin mặt trời thuế, thì cần đi xa hơn các biện pháp bảo hộ: đầu tư năng lực sản xuất, khuyến khích đổi mới công nghệ và xây dựng liên minh chuỗi cung ứng ngoài Trung Quốc. Việc hai bên liên tiếp tung ra biện pháp hạn chế ngay trước cuộc gặp dự kiến giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập tại Mỹ tháng tới, cho thấy cuộc đua công nghệ đã vượt xa khuôn khổ thương mại. Kết luận ở đây khá rõ: nếu không có tầm nhìn dài hạn, thuế polysilicon dễ trở thành một vòng xoáy trả đũa, hơn là nền tảng cho sức cạnh tranh bền vững.
