Những dấu hiệu thể chất đáng để ý
Ba dấu hiệu thể chất có liên quan đến nguy cơ đột quỵ là tốc độ đi bộ, lực nắm bàn tay và khối lượng cơ bắp; chúng có thể phản ánh thay đổi sức khỏe tổng thể chứ không xác nhận một người sẽ bị đột quỵ. Một nghiên cứu theo dõi gần 483.000 người tham gia UK Biobank trong khoảng 14 năm ghi nhận mối liên hệ giữa cả ba dấu hiệu này với nguy cơ đột quỵ.
Đây là những tín hiệu dễ bị bỏ qua vì thường xuất hiện trong sinh hoạt hằng ngày. Giá trị của chúng nằm ở việc gợi ý rằng thể lực hoặc chức năng cơ thể có thể đang suy giảm, không phải ở khả năng thay thế kiểm tra y tế. Vì vậy, nếu nhận thấy thay đổi kéo dài, hãy xem đó là lý do để đánh giá sức khỏe tổng thể cùng bác sĩ, thay vì tự kết luận rằng mình có nguy cơ cao. Cách tiếp cận này thận trọng hơn việc dựa vào một biểu hiện đơn lẻ để dự đoán tương lai.
Đi bộ chậm và lực nắm yếu có thể phản ánh điều gì?
Tốc độ đi bộ là dấu hiệu có mối liên hệ mạnh nhất trong ba yếu tố được nghiên cứu: người tự nhận đi bộ chậm có nguy cơ đột quỵ cao hơn 64% so với người đi bộ nhanh. Tốc độ này có thể phản ánh thể lực, chức năng tim mạch, tuần hoàn và hoạt động của hệ thần kinh. Trong đời sống, việc đi chậm dần hoặc nhanh hụt hơi khi làm những việc vốn quen thuộc là thay đổi đáng lưu tâm, nhưng chưa đủ để xác định nguyên nhân. Mức độ vận động vốn có và tình trạng sức khỏe cá nhân cũng cần được cân nhắc.
Lực nắm bàn tay cũng đem lại manh mối về sức mạnh cơ bắp và thể trạng tổng thể. Theo nghiên cứu, cứ giảm 5 kg lực nắm thì nguy cơ đột quỵ tăng khoảng 7%. Khó mở nắp chai, xách túi thực phẩm hoặc mang đồ hơn trước có thể là biểu hiện sức nắm suy yếu. Tuy nhiên, mức thay đổi trong nghiên cứu là mối liên hệ thống kê, không phải dự báo chắc chắn cho từng cá nhân. Nếu khả năng cầm nắm giảm rõ rệt, hãy trao đổi với nhân viên y tế để tìm hiểu nguyên nhân thay vì tự quy kết cho nguy cơ đột quỵ.
Khối lượng cơ bắp và ý nghĩa của việc tự quan sát
Khối lượng cơ thấp đi cùng suy giảm chức năng thể chất có thể gợi ý tình trạng thiểu cơ. Những người được đánh giá có khả năng mắc tình trạng này ghi nhận nguy cơ đột quỵ cao hơn 30% so với nhóm không mắc. Dấu hiệu có thể nhận ra trong sinh hoạt gồm khó đứng dậy khỏi ghế nếu không chống tay, sức bền giảm hoặc cơ tay và chân nhỏ đi theo thời gian. Nghiên cứu dùng ngưỡng lực nắm dưới 27 kg ở nam và dưới 16 kg ở nữ để nhận diện trường hợp nghi ngờ; đây không phải tiêu chuẩn tự chẩn đoán.
Việc suy giảm cơ bắp không nên bị xem mặc nhiên là hệ quả không thể tránh của tuổi tác. Tập luyện sức mạnh thường xuyên có thể giúp cải thiện lực nắm và hạn chế mất cơ. Dẫu vậy, một dấu hiệu đơn lẻ có thể chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác; bác sĩ cần xem xét tiền sử, khám lâm sàng và các nguy cơ liên quan trước khi đưa ra đánh giá. Nếu thấy khả năng đứng lên, đi lại hoặc mang vác giảm dần, hãy ghi nhận thay đổi và trao đổi trong lần kiểm tra sức khỏe.
Tự quan sát để chủ động phòng ngừa
Các kết quả này giúp mở rộng cách nhìn về dấu hiệu nguy cơ đột quỵ, nhưng không thay thế việc thăm khám và đánh giá nguy cơ tại cơ sở y tế. Tốc độ đi bộ, lực nắm hay khối lượng cơ bắp chỉ cung cấp thêm thông tin về tình trạng thể chất; chúng không thể cho biết chắc chắn một cá nhân có bị đột quỵ hay không. Bởi vậy, đừng dùng một phép tự kiểm tra tại nhà làm căn cứ duy nhất để yên tâm hoặc lo lắng. Khi có thay đổi đáng kể, đánh giá chuyên môn sẽ giúp đặt dấu hiệu ấy vào bối cảnh sức khỏe phù hợp.
Trong phòng ngừa đột quỵ, nên chú ý những thay đổi thể chất, duy trì vận động phù hợp và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Đồng thời, đừng để các dấu hiệu mới làm lu mờ những yếu tố nguy cơ đã được xác lập: kiểm soát huyết áp, cholesterol và tránh hút thuốc vẫn rất quan trọng. Kết luận thực tế là hãy coi đi bộ chậm, lực nắm yếu hay giảm cơ như lời nhắc cần quan tâm sức khỏe, không phải bản án hay chẩn đoán. Chủ động hỏi ý kiến bác sĩ là bước hợp lý hơn tự diễn giải các con số của nghiên cứu.
