Dị vật tai mũi họng ở trẻ: mối nguy bị cha mẹ xem nhẹ
Dị vật trong tai, mũi, họng trẻ em là tình trạng trẻ nhét hoặc vô tình làm lọt các vật nhỏ như hạt cây, đồ chơi, pin cúc áo, giấy vụn, côn trùng… vào các hốc tự nhiên trên cơ thể, gây kích thích, viêm nhiễm, bỏng hoặc tổn thương sâu và có thể dẫn đến giảm thính lực, khó thở, thậm chí biến chứng nặng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Đây không phải chuyện nghịch ngợm vô hại, mà là dạng chấn thương cần coi như cấp cứu tai mũi họng. Theo thống kê lâm sàng, dị vật trong ống tai là một trường hợp cấp cứu tai mũi họng thường gặp ở trẻ em. Các hốc tự nhiên như ống tai có nhiệt độ ổn định, ẩm và giàu oxy, là môi trường thuận lợi cho vi sinh vật và dị vật hữu cơ trương nở, nảy mầm, khiến tổn thương tiến triển âm thầm nhưng nguy hiểm. Cha mẹ bỏ qua những dấu hiệu nhỏ, cái giá phải trả có thể là một màng nhĩ bị cháy bỏng hoặc thính lực con giảm vĩnh viễn.
Những câu chuyện cảnh tỉnh: hạt cây nảy mầm và màng nhĩ bị cháy
Trường hợp bé 1 tuổi ở Bắc Kinh là lời nhắc mạnh mẽ rằng dị vật trong tai trẻ em không bao giờ là chuyện đùa. Bé thường xuyên gãi tai, khóc, sốt không rõ nguyên nhân, cha mẹ chỉ thấy một vài hạt khô gần cửa ống tai và quyết định đưa con đi khám. Nội soi cho thấy nhiều hạt cây nằm sâu sát màng nhĩ, đã hút nước, trương nở và thậm chí nảy mầm trong tai, liên tục chèn ép và kích thích mô ống tai. Đây là hậu quả trực tiếp của việc để dị vật tồn tại lâu trong môi trường ẩm của ống tai ngoài. Ở một bé 5 tuổi khác, dị vật là pin cúc áo nguy hiểm. Trong lúc chơi ở lớp, bé nhét pin vào tai, hai ngày sau mới được đưa đi khám khi đau tai và chảy dịch. Nội soi cho thấy pin đã gây cháy lớp biểu bì ống tai ngoài và một phần lớn màng nhĩ, tạo giả mạc màu nâu đen – dấu hiệu mô đã bị bỏng và hoại tử. Theo thầy thuốc chuyên khoa tai mũi họng, pin cúc áo nguy hiểm hơn nhiều so với các dị vật thông thường vì có thể tạo dòng điện và phản ứng điện hóa trong môi trường ẩm, nhanh chóng làm tổn thương sâu.
Dấu hiệu chấn thương tai mũi họng ở trẻ: đừng chờ đến khi con kêu đau
Trẻ nhỏ rất khó mô tả chính xác cảm giác khó chịu, vì vậy cha mẹ phải chủ động đọc “ngôn ngữ cơ thể” của con. Dấu hiệu chấn thương trẻ liên quan dị vật trong tai thường bắt đầu rất mơ hồ: bé hay gãi tai, sờ tai, có cảm giác nặng tai, khó chịu, nhưng vẫn chơi bình thường nên người lớn dễ bỏ qua. Khi tổn thương tiến triển, trẻ có thể khóc dai dẳng, sốt không rõ nguyên nhân, đau tai, chảy dịch bất thường như trường hợp bé 1 tuổi và bé 5 tuổi nêu trên. Với mũi và họng, cha mẹ cần để ý trẻ ngạt mũi một bên, hắt hơi, chảy mũi mùi hôi, ho sặc, nôn, quấy khóc khi ăn hoặc nuốt. Bất kỳ thay đổi hành vi nào – ngủ kém, ôm tai, xoa mũi, từ chối ăn – đều có thể là lời báo động về dị vật. Nếu chờ đến khi con kêu đau dữ dội, viêm, bỏng, loét hoặc hoại tử đã có thể xảy ra trong vùng tai mũi họng vốn rất nhạy cảm.
Cha mẹ nên làm gì ngay khi nghi ngờ có dị vật? Các bước cấp cứu tại nhà an toàn
Quan điểm cần thay đổi đầu tiên là: cha mẹ tuyệt đối không được tự “thử một chút cho yên tâm”. Bác sĩ tai mũi họng khuyến cáo khi trẻ bị mắc dị vật trong tai là tình huống cần xử trí khẩn cấp, nhưng xử trí phải ở cơ sở y tế, không phải ở phòng khách nhà bạn. Không dùng tăm bông, nhíp, kẹp hay bất kỳ dụng cụ nào tự chế để lấy dị vật, vì động tác này rất dễ đẩy vật vào sâu hơn, làm rách ống tai hoặc tăng tổn thương màng nhĩ vốn đã mỏng manh. Việc đúng cần làm là giữ trẻ bình tĩnh, không cho bé ngoáy tai, mũi, miệng thêm, không nhỏ dầu hay nước, rồi đưa trẻ đến chuyên khoa tai mũi họng hoặc cơ sở cấp cứu gần nhất càng sớm càng tốt để được nội soi kiểm tra và lấy dị vật an toàn. Sau khi dị vật được lấy ra, trẻ vẫn phải tái khám để theo dõi quá trình lành của ống tai, màng nhĩ và đánh giá thính lực nếu từng có tổn thương, nhằm phát hiện sớm giảm nghe.
Phòng còn hơn chống: bảo vệ tai mũi họng trẻ khỏi dị vật nguy hiểm
Dị vật trong tai trẻ em xuất phát từ đúng bản chất lứa tuổi: trẻ 1–5 tuổi đang trong giai đoạn khám phá, có thói quen nhét các vật nhỏ vào tai, mũi, miệng khi chơi hoặc bắt chước bạn bè. Đã hiểu điều đó, cha mẹ không thể trách con nghịch mà phải thiết kế môi trường an toàn. Nguyên tắc phòng ngừa là: giám sát trẻ khi chơi, đặc biệt với đồ chơi có chi tiết nhỏ; cất xa các vật dễ thành dị vật như hạt khô, đậu, bông gòn, nhãn dán, mảnh giấy, phụ tùng đồ chơi, và đặc biệt là pin cúc áo nguy hiểm – thứ có thể gây bỏng mô rất nhanh khi tiếp xúc với môi trường ẩm. Trong gia đình có nhiều thiết bị dùng pin cúc áo, cần kiểm tra định kỳ vỏ pin, không để pin rơi vãi trên sàn, bàn, giường. Đồng thời, hãy dạy trẻ ngay từ nhỏ rằng tai, mũi, miệng không phải nơi để cất đồ chơi. Một câu nói lặp đi lặp lại như “Không được bỏ gì vào tai mũi họng” tưởng đơn giản nhưng có thể ngăn được một lần cấp cứu tai mũi họng đầy ám ảnh cho cả nhà.
