Dị vật ở tai, mũi, họng, thực quản: hiểu đúng để không coi là chuyện nhỏ
Dị vật trong tai, mũi, họng, thực quản ở trẻ em là tình huống khi một vật lạ như đồ chơi, viên bi, viên sỏi, đồng xu, nam châm, pin hoặc mảnh thức ăn lọt vào tai, đường thở hay đường tiêu hóa, gây kẹt, tổn thương tai, đường thở, ruột và có thể dẫn đến suy giảm thính lực, tắc nghẽn hô hấp, thủng ruột và sốc nhiễm trùng nếu không được xử trí y khoa kịp thời. Đây tuyệt đối không phải chuyện "đợi rồi cũng ra" mà là nguy cơ cấp cứu. Bệnh viện Sản Nhi Phú Thọ ghi nhận nhiều trẻ nuốt dị vật là những vật dụng quen thuộc quanh mình, từ búa đồ chơi, viên sỏi tới đầu bu-lông. Nguy cơ luôn hiện hữu, đặc biệt ở giai đoạn trẻ thích khám phá bằng cách cầm, cho vào miệng, tai, mũi.
Những ca tai nạn cảnh báo: từ búa đồ chơi trong thực quản đến viên bi sắt làm rách màng nhĩ
Nếu cha mẹ còn nghĩ dị vật trong tai trẻ em hay trẻ nuốt dị vật chỉ gây đau nhẹ rồi tự khỏi, các ca bệnh gần đây là lời cảnh báo sắc lạnh. Ngày 14/9, bé trai N.G.H., 35 tháng tuổi ở Thượng Long, Phú Thọ được chuyển đến bệnh viện sau khi vô tình nuốt búa đồ chơi; nội soi phát hiện dị vật kim loại có bờ sắc nằm trong thực quản, may mắn được gắp kịp thời nên ổn định. Cùng bệnh viện, có trẻ nuốt phải những viên sỏi nhỏ, X-quang cho thấy 6 dị vật hình tròn trong đường tiêu hóa. Nguy hiểm hơn nữa là bé trai 9 tuổi tự dùng tay móc viên bi trong tai, khiến dị vật đi sâu, xuyên qua màng nhĩ, phá hỏng chuỗi xương con và làm sức nghe giảm hơn 60%. Ca này phải phẫu thuật, vá màng nhĩ và ghép trụ titan nhân tạo để tái tạo hệ thống dẫn truyền âm thanh. Những con số này đủ để thay đổi thái độ xử lý của cha mẹ: mọi dị vật đều phải được coi như cấp cứu chuyên khoa.
Hậu quả thật sự: không chỉ là tai đau, ho vài tiếng rồi thôi
Thực tế, tai nạn dị vật không dừng ở cảm giác khó chịu nhất thời. Bé trai 2 tuổi D.MT ở một phường ven biển được đưa đến bệnh viện trong tình trạng nôn nhiều, mệt lả, đau bụng, sốt, bụng trướng; bác sĩ chẩn đoán xoắn ruột do dị vật, thủng ruột, viêm phúc mạc, sốc nhiễm trùng, phải mổ cấp cứu, tìm thấy ba viên nam châm nhỏ dính nhau gây thủng ruột và dính ruột bất thường. Đó là hậu quả của việc trẻ nuốt nam châm mà người lớn không kịp phát hiện. Với dị vật trong tai trẻ em, khi viên bi sắt vượt qua màng nhĩ, nằm trong hòm nhĩ, nó có thể làm rách màng nhĩ, tổn thương chuỗi xương con – những cấu trúc cực nhỏ nhưng quyết định khả năng nghe. Kết quả đo thính lực ghi nhận sức nghe của trẻ suy giảm trên 60% so với bình thường. Cần thẳng thắn nói với nhau: mỗi lần cha mẹ chủ quan, tự móc, tự "chữa mẹo", là một lần đẩy con gần hơn tới phòng mổ và nguy cơ di chứng suốt đời.
Phòng ngừa tai nạn: bắt đầu từ an toàn đồ chơi và môi trường sống
Phòng ngừa tai nạn trẻ do dị vật không phải khẩu hiệu chung chung mà là loạt quyết định cụ thể trong từng gia đình. Trước hết, an toàn đồ chơi trẻ phải được đặt ngang với an toàn thực phẩm: cha mẹ cần lựa chọn đồ chơi phù hợp độ tuổi, chắc chắn, không có chi tiết quá nhỏ, dễ rời; đặc biệt, đồ chơi có nam châm, pin cúc áo, chi tiết kim loại nhỏ phải được quản lý chặt, không để trẻ chơi khi không có người lớn giám sát. Theo bác sĩ Nguyễn Kim Hiếu, trẻ dưới 3 tuổi có nguy cơ cao nuốt dị vật vì chưa nhận thức được nguy hiểm từ vật nhỏ xung quanh; nhưng thực tế, nhóm 3–9 tuổi cũng đầy rủi ro khi bắt đầu tò mò, thử đưa vật lạ vào tai, mũi. Bệnh viện Sản Nhi Phú Thọ khuyến cáo cha mẹ kiểm tra kỹ môi trường sinh hoạt, đặc biệt khu vực vui chơi; cất các vật nhỏ, sắc nhọn, pin, nam châm, tiền xu, linh kiện điện tử, chi tiết đồ chơi ngoài tầm với. Quan trọng không kém là dạy trẻ, lặp đi lặp lại rằng: không đưa bất cứ vật lạ nào vào miệng, tai, mũi; và nếu lỡ làm, phải báo ngay cho người lớn.
Xử lý cấp cứu dị vật: nguyên tắc vàng là không tự lấy, đi viện ngay
Sai lầm phổ biến nhất, và nguy hiểm nhất, là cha mẹ hoặc trẻ tự tìm cách lấy dị vật tại nhà. Trường hợp bé trai 9 tuổi cố móc viên bi trong tai bằng tay, sau đó đến một cơ sở y tế không chuyên khoa, nội soi lấy dị vật không thành, tai bắt đầu chảy máu rồi mới chuyển viện, đã phải trả giá bằng màng nhĩ rách và chuỗi xương con bị phá hỏng. Các bác sĩ tai thần kinh nhấn mạnh cha mẹ tuyệt đối không dùng tăm bông, nhíp, que ngoáy tai hay bất kỳ dụng cụ nào để móc dị vật, vì rất dễ đẩy dị vật sâu hơn, làm thủng màng nhĩ và hỏng cấu trúc tai giữa. Với trẻ nuốt dị vật, khuyến cáo rõ ràng: không móc họng, không dùng mẹo dân gian để "đẩy dị vật xuống", không cố gây nôn và không ngồi chờ dị vật tự đi ra; cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để thăm khám, đánh giá và xử lý kịp thời. Khi nghi ngờ dị vật đường thở kèm ho sặc sụa, tím tái, khó thở, đó là tình huống cấp cứu; cha mẹ phải gọi hỗ trợ y tế và đưa trẻ đến bệnh viện ngay, không thử những động tác thiếu kiến thức có thể làm tắc đường thở hoàn toàn. Sự bình tĩnh, hiểu đúng và tin tưởng bác sĩ chính là “bộ đồ chơi an toàn” quan trọng nhất mà cha mẹ có thể trao cho con.
