Khám sức khỏe miễn phí không chỉ là một đợt vận động, mà là bước ngoặt đưa phòng ngừa bệnh tật trở thành thói quen của cộng đồng
Chương trình khám sức khỏe miễn phí trong khuôn khổ khám sức khoẻ định kỳ, khám sàng lọc toàn dân là mô hình đưa dịch vụ y tế cơ bản, tư vấn dinh dưỡng, kiểm tra các chỉ số nguy cơ và quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử đến từng người dân, từ vùng sâu, vùng xa đến đô thị, nhằm phát hiện sớm bệnh tật, phòng ngừa biến chứng và thay đổi thói quen chăm sóc sức khỏe từ bị động sang chủ động. Điều đáng nói là chương trình này không mang tính “chiến dịch cho đẹp số liệu”, mà đang định hình lại cách tiếp cận dịch vụ y tế. Người như ông Lò Văn Tiêu trước đây chỉ đi khám khi bệnh nặng, nay cả gia đình chủ động đến trạm y tế, coi khám sức khỏe định kỳ là việc phải làm. Nếu coi phòng ngừa bệnh tật là nền tảng an sinh, thì cách làm hiện nay là một bước đi đúng hướng, dù vẫn còn nhiều việc phải hoàn thiện.
Tổ khám lưu động, xe đưa đón, khám tại nhà: phá vỡ rào cản tiếp cận dịch vụ y tế
Thành tích phủ sóng nhanh không tự nhiên mà có, nó đến từ lựa chọn rất rõ: chủ động mang dịch vụ y tế đến với người dân, thay vì yêu cầu người dân phải đến với bệnh viện. Các tổ khám lưu động được tăng cường đến vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn; kết hợp khám tại nhà cho người cao tuổi, người khuyết tật và những người khó tiếp cận dịch vụ y tế. Ninh Bình cho thấy cách làm bài bản ở cấp xã: Đảng ủy, UBND coi khám sàng lọc là nhiệm vụ chung, huy động công an, quân sự, đoàn thanh niên, hội phụ nữ “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, xe ô tô được bố trí đến tận thôn, xóm để đưa người dân đi khám. Kết quả rất cụ thể: riêng xã Kim Đông, đợt 1 đã khám 57% nhóm đối tượng ưu tiên, vượt 7% so với mục tiêu tỉnh; toàn tỉnh đã có 911.806 lượt người được khám, đạt 20,7% dân số. Đây là minh chứng rõ ràng rằng nếu xóa rào cản đi lại, người dân sẽ đi khám.
Dữ liệu thay vì trí nhớ: hồ sơ sức khỏe điện tử trên VNeID và cuộc cách mạng quản lý sức khỏe
Một điểm đổi mới quan trọng nhưng thường bị xem nhẹ là hồ sơ sức khỏe điện tử. Lâm Đồng không chỉ khám sức khỏe miễn phí mà đồng thời triển khai Chiến dịch 100 ngày tạo lập, cập nhật Sổ sức khỏe điện tử trên ứng dụng VNeID, xây dựng cơ sở dữ liệu theo phương châm “Đúng - Đủ - Sạch - Sống”. Kết quả khám ở nhiều địa phương được cập nhật vào hệ thống quản lý sức khỏe điện tử theo lộ trình ngành y tế, tạo nền tảng theo dõi sức khỏe dài hạn. Cách quản lý này thay thế kiểu “nhớ mang máng” về bệnh sử bằng dữ liệu cụ thể: huyết áp, đường huyết, chức năng hô hấp, các kết quả sàng lọc ung thư… được lưu lại và liên thông. Người dân vì thế được quản lý sức khỏe liên tục, thuận tiện, bình đẳng hơn trong tiếp cận phòng ngừa bệnh tật, còn bác sĩ không phải bắt đầu từ con số 0 ở mỗi lần khám. Nếu triển khai đến nơi đến chốn, hồ sơ sức khỏe điện tử sẽ là nền tảng cho y tế dự phòng chứ không chỉ là báo cáo hành chính.
Lồng ghép chuyên môn theo nhu cầu địa phương: phòng ngừa bệnh tật phải bám sát đời sống
Chiến dịch sàng lọc toàn dân không chạy theo một mô hình đóng khung, mà khá linh hoạt theo nhu cầu địa phương – và chính sự linh hoạt này làm nên giá trị thực tế. Ở xã vùng cao, người dân lần đầu được kiểm tra huyết áp, đường huyết, tim mạch, tư vấn dinh dưỡng và hướng dẫn theo dõi sức khỏe tại nhà; nhiều ca đái tháo đường, tăng huyết áp và bệnh mạn tính được phát hiện sớm, chuyển tuyến khi cần thiết. Tại Kim Sơn, bệnh viện chủ trì đã tổ chức 15 buổi khám với trên 12.000 người, bố trí các bàn khám Tai–mũi–họng, mắt, nội tiết, sàng lọc ung thư vú… đưa cả máy siêu âm, điện tim, xét nghiệm máu, đo chức năng hô hấp về tận trạm y tế xã để phục vụ nhu cầu khám chuyên sâu. Đây không phải những gói dịch vụ y tế “mẫu” áp xuống địa bàn, mà là sự lồng ghép có chủ đích giữa khám cơ bản và sàng lọc chuyên khoa, giúp phòng ngừa bệnh tật gắn với những rủi ro thực tế từng vùng.
Từ 62,7% đến mục tiêu 100% trong năm 2026: liệu có đạt được và cần làm gì tiếp?
Số liệu hiện tại cho thấy chiến dịch khám sức khỏe miễn phí đang tăng tốc, nhưng mục tiêu 100% vẫn là bài toán khó. Riêng Lâm Đồng, từ đầu năm đến 20/8 đã có trên 2,44 triệu người dân được khám sức khỏe, đạt 62,7% dân số – trong đó trẻ dưới 6 tuổi là 321.496, từ 6 đến dưới 18 tuổi là 683.138 và trên 18 tuổi hơn 1,44 triệu người. Tỉnh đặt quyết tâm bảo đảm 100% người dân được khám miễn phí và có Sổ sức khỏe điện tử trong năm 2026, huy động cả hệ thống chính trị triển khai các giải pháp từ cơ sở để cụ thể hóa Nghị quyết về tăng cường chăm sóc sức khỏe nhân dân. Ninh Bình cũng đặt mục tiêu mỗi người dân được khám ít nhất một lần trong năm. Điểm mấu chốt của giai đoạn tiếp theo không phải là mở thêm vài buổi khám, mà là duy trì khám vét, tiếp tục đến với nhóm dễ bị bỏ lại phía sau, đồng thời quản lý, theo dõi sau khám để hồ sơ sức khỏe điện tử thực sự trở thành công cụ bảo vệ sức khỏe chứ không chỉ là một chỉ tiêu số lượng.
