Từ “chờ bệnh nặng mới đi viện” đến phòng ngừa bệnh cộng đồng
Chương trình khám sức khỏe miễn phí tại cộng đồng là các hoạt động thăm khám, tầm soát và tư vấn y tế được tổ chức ngay tại địa phương, nhằm đưa dịch vụ y tế cơ bản và chuyên sâu đến gần người dân, giúp phát hiện sớm bệnh tật, điều trị kịp thời và hình thành thói quen phòng bệnh chủ động, đặc biệt cho nhóm yếu thế và khu vực còn hạn chế tiếp cận y tế. Những chương trình như vậy đang âm thầm thay đổi cách người dân nghĩ về chăm sóc sức khỏe: từ thói quen “có bệnh mới đi khám” sang chủ động kiểm tra định kỳ, theo dõi huyết áp, tim mạch, mắt, tai mũi họng, sức khỏe sinh sản và cả sức khỏe tinh thần. Khi khám sức khỏe miễn phí trở thành phần thường xuyên của đời sống, phòng ngừa bệnh cộng đồng không còn là khẩu hiệu mà là hành vi thực tế.
Quy mô, chiều sâu và tác động trực tiếp tới người dân
Điểm đáng chú ý nhất là quy mô và chiều sâu chuyên môn của các chương trình khám tại cộng đồng hiện nay. Ở một xã, 700 lượt khám bệnh, cấp thuốc và tặng quà đã được triển khai, trong đó người dân và học sinh được thăm khám toàn diện, từ đo huyết áp, xét nghiệm, siêu âm bụng, điện tim đến khám răng hàm mặt, tai mũi họng và nội tổng quát. Đặc biệt, có cả khám phụ khoa kết hợp xét nghiệm PAP để tầm soát sớm ung thư cổ tử cung cho phụ nữ đã có gia đình, khám mắt và tặng kính lão miễn phí cho người cao tuổi. Kết thúc quy trình thăm khám, người dân không chỉ được cấp phát thuốc miễn phí theo đơn bác sĩ mà còn nhận quà hỗ trợ, cho thấy phòng ngừa bệnh được gắn với an sinh xã hội chứ không chỉ là một hoạt động y tế khô khan.
Khám sức khỏe miễn phí không chỉ là thuốc, mà là tri thức và sự kết nối
Các chương trình không dừng lại ở phát hiện bệnh, mà coi tư vấn sức khỏe địa phương là trụ cột. Tại một phường đô thị, hơn 200 người lao động, gia đình chính sách, người có công được bác sĩ, lương y và kỹ thuật viên trực tiếp khám tổng quát, bắt mạch, đo huyết áp, chẩn đoán theo phương pháp y học cổ truyền, đồng thời được tư vấn dinh dưỡng, sinh hoạt và vận động phù hợp với tình trạng sức khỏe. Việc châm cứu, xoa bóp, bấm huyệt được lồng ghép cho thấy y học cổ truyền không bị bỏ quên, mà được tích hợp hài hòa với y học hiện đại trong chăm sóc cộng đồng. Qua thăm khám, người dân được hướng dẫn cách theo dõi sức khỏe, chủ động phòng ngừa bệnh tật và lựa chọn phương pháp chăm sóc phù hợp, biến mỗi buổi khám thành một lớp học sức khỏe thực thụ.
Một câu phát biểu đáng trích dẫn từ chương trình là: "Qua đó, góp phần tuyên truyền, vận động đoàn viên, người lao động và Nhân dân duy trì thói quen khám sức khỏe định kỳ, chủ động phòng ngừa bệnh tật, quan tâm, chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần, nâng cao chất lượng cuộc sống trên địa bàn". Đây là sự dịch chuyển từ điều trị sang giáo dục sức khỏe, điều mà hệ thống y tế chính thống thường khó làm được nếu chỉ trông vào bệnh viện.
Đột quỵ và các bệnh nguy hiểm: phòng từ xã, cứu từ “thời gian vàng”
Không ngẫu nhiên mà nhiều chương trình hiện nay đặt trọng tâm vào phát hiện sớm bệnh tật, đặc biệt là đột quỵ. Tại một xã có 130 hộ nghèo và 501 hộ cận nghèo, chương trình "Sức khỏe cho mọi nhà" được tổ chức ngay tại trụ sở ủy ban, quy tụ bác sĩ chuyên khoa thần kinh, đột quỵ, tim mạch, cơ xương khớp và nội tổng quát tham gia khám, tư vấn sức khỏe miễn phí cho người dân. Nội dung thu hút nhất là hội thảo nâng cao nhận thức cộng đồng, nơi bác sĩ chia sẻ những tín hiệu cảnh báo đột quỵ, cách nhận biết và quan trọng nhất là cách tự cứu mình và người thân trong “thời gian vàng” cấp cứu. Bên cạnh đó, 100 thẻ bảo hiểm y tế được trao tặng cho người dân có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, đồng thời một bảng thông tin về dấu hiệu đột quỵ và số điện thoại đường dây nóng cấp cứu được đặt ngay tại khuôn viên xã.
Như lời một lãnh đạo xã chia sẻ, dù địa phương đã cố gắng chăm sóc sức khỏe nhân dân, vẫn còn nhiều người cao tuổi chưa có điều kiện tiếp cận thường xuyên với y tế chuyên sâu và tầm soát các bệnh lý nguy hiểm như đột quỵ. Chính vì thế, khi bác sĩ “về tận xã” để dạy người dân nhận biết và phản ứng đúng, phòng ngừa bệnh cộng đồng được chuyển hóa thành năng lực tự bảo vệ của từng hộ gia đình.
Từ thử nghiệm đến hệ thống: định kỳ, hồ sơ điện tử và nhiều bên cùng tham gia
Nếu như một số nơi triển khai khám sức khỏe miễn phí theo dạng chiến dịch, thì có địa phương đã chọn cách đi bài bản: đưa dịch vụ khám sức khỏe định kỳ miễn phí đến từng thôn và gắn với hồ sơ sức khỏe điện tử. Tại một xã, chương trình được tổ chức với sự tham dự của lãnh đạo cấp ủy, chính quyền, mặt trận, các đơn vị liên quan cùng đội ngũ bác sĩ bệnh viện và y tế cơ sở, đảm bảo quy trình từ tiếp đón, kiểm tra thông tin, khám lâm sàng, xét nghiệm đến chẩn đoán hình ảnh và tư vấn. Người dân được kiểm tra huyết áp, khám nội khoa, ngoại khoa, da liễu, mắt, tai mũi họng, răng hàm mặt, xét nghiệm máu, nước tiểu, chụp X-quang tim phổi; những trường hợp cần kiểm tra chuyên sâu được hướng dẫn chuyển tuyến.
Lộ trình đặt ra là để người dân được tiếp cận dịch vụ khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm. Lịch khám được bố trí theo từng thôn, từng ngày để đúng đối tượng, đúng chuyên môn, hạn chế tập trung đông người; trạm y tế xã làm đầu mối chuyên môn, phối hợp với bệnh viện cập nhật kết quả vào hồ sơ sức khỏe điện tử và theo dõi các trường hợp cần quản lý sức khỏe. Sau khi khám tại hai thôn đầu tiên, chương trình tiếp tục đến các thôn Song Khê, Lê Dương, Văn Xá theo kế hoạch. Từ hoạt động khám định kỳ, tư vấn đến cập nhật dữ liệu, địa phương từng bước đưa công tác chăm sóc sức khỏe đi sâu vào từng địa bàn, biến phòng ngừa bệnh cộng đồng thành một hệ thống bền vững chứ không phải phong trào nhất thời.
