Khám sức khỏe miễn phí: Từ khẩu hiệu đến thay đổi thực sự ở vùng sâu
Các chương trình khám sức khỏe miễn phí tại miền núi và vùng sâu là những chiến dịch y tế lưu động đưa dịch vụ khám, sàng lọc bệnh, tư vấn phòng bệnh cộng đồng và cập nhật dữ liệu sức khỏe đến tận thôn, bản, giúp người dân được phát hiện bệnh sớm và duy trì chăm sóc sức khỏe phòng ngừa một cách liên tục. Những chiến dịch này không chỉ là hoạt động thiện nguyện, mà đang thay đổi logic chăm sóc sức khỏe vùng sâu: thay vì chờ người bệnh tìm đến bệnh viện, hệ thống y tế chủ động gõ cửa từng bản làng. Trong 2 ngày 12 - 13/9, tại xã Tam Kim, một chương trình đã khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí cho người dân các xóm Phai Khắt, Thượng Thác Nà An, Bắc Dài, Bản Um theo tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW. Đây là cách tiếp cận đúng: muốn giảm bệnh nặng, phải bắt đầu từ phòng bệnh tại cộng đồng, nơi nhu cầu thì lớn nhưng khả năng tiếp cận dịch vụ lại yếu nhất.
Khi y tế chủ động lên núi: phát hiện bệnh sớm hay chờ nhập viện muộn?
Các chiến dịch khám sức khỏe miễn phí gần đây cho thấy một điều rõ ràng: chỉ cần y tế chịu đi, bệnh sẽ được phát hiện sớm hơn nhiều. Tại xã Đoài Dương, chương trình khám do bệnh viện chuyên về y học cổ truyền tổ chức đã bố trí 3 điểm khám để bảo đảm người dân ở các xóm Cao Thăng 1, 2, 3, Đông Xâu - Phia Mạ và Pác Lung đều được tiếp cận; trong hai ngày, 670 người từ 18 tuổi trở lên đã được khám đầy đủ từ nội, ngoại, da liễu, mắt, tai mũi họng đến siêu âm, điện tim, xét nghiệm máu và nước tiểu. Qua đó phát hiện 1 trường hợp tràn dịch màng phổi, 2 trường hợp xơ gan, nhiều người tăng huyết áp và một số ca suy tim, rối loạn nhịp tim. Đây là những ca bệnh nếu không được phát hiện ở giai đoạn sớm rất dễ trở thành gánh nặng cho cả gia đình lẫn hệ thống y tế. Việc phân loại, tư vấn theo dõi, chuyển tuyến kịp thời sau khám cho thấy mô hình chăm sóc sức khỏe vùng sâu đang dần chuyển từ “chữa bệnh khi đã muộn” sang “giữ người lành không thành bệnh”.
Y học hiện đại bắt tay y học cổ truyền: lợi thế riêng của miền núi
Một điểm đáng chú ý trong chăm sóc sức khỏe vùng sâu hiện nay là sự kết hợp giữa y học hiện đại và y học cổ truyền, thay vì coi đó là hai con đường tách biệt. Ở Đoài Dương, sau khi được khám đầy đủ các chuyên khoa, người dân còn được hướng dẫn dưỡng sinh, tập luyện theo nhóm tuổi, xoa bóp, bấm huyệt để giảm đau cổ vai gáy, cải thiện giấc ngủ, đồng thời được tư vấn phòng bệnh theo mùa bằng các phương pháp y học cổ truyền. Bác sĩ còn trực tiếp hướng dẫn nhận biết và sử dụng an toàn cây thuốc nam sẵn có tại địa phương. Chương trình không dừng ở khám bệnh mà đưa cả kiến thức tự chăm sóc vào từng hộ gia đình, giúp người dân bớt phụ thuộc vào thuốc tây trong những triệu chứng mạn tính nhẹ nhưng vẫn dựa trên nền tảng chẩn đoán và theo dõi bằng cận lâm sàng hiện đại. Thông qua đó, ý thức phòng bệnh cộng đồng được nâng lên, còn y học cổ truyền được đặt đúng chỗ: hỗ trợ dự phòng và phục hồi, có kiểm soát, thay vì dùng theo truyền miệng đầy rủi ro.
VNeID và hồ sơ sức khỏe điện tử: chìa khóa cho chăm sóc liên tục
Nếu như trước đây khám xong là… xong, thì nay dữ liệu sức khỏe được cập nhật lên cổng dữ liệu của Bộ Y tế để tiếp tục quản lý tại địa phương. Đi xa hơn, ở xã Hiệp Hưng, lực lượng công an xã phối hợp trung tâm y tế đã biến các buổi khám sức khỏe, khám sàng lọc miễn phí thành dịp để đưa người dân vào hệ sinh thái số: họ hướng dẫn kiểm tra, kích hoạt, tích hợp thông tin trên định danh điện tử mức 2, nhất là hồ sơ sức khỏe điện tử và sổ sức khỏe điện tử trên VNeID. Nhờ đó, thông tin về tiền sử bệnh, xét nghiệm, đơn thuốc, lịch sử tiêm chủng được lưu trữ tập trung, người dân có thể tra cứu dữ liệu sức khỏe của bản thân và người thân mọi lúc, mọi nơi. Không chỉ vậy, công an xã còn dùng xe chuyên dụng đến từng nhà chở người già, hộ nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội ở vùng sâu ra điểm khám, tích hợp giấy tờ. Đây là chuyển đổi số gắn với đời sống thực: người yếu thế không bị bỏ lại phía sau khi hệ thống y tế ngày càng dựa vào dữ liệu.
Nhà nước, quân đội, địa phương cùng làm: phòng bệnh cộng đồng phải là chiến lược dài hạn
Điểm chung của các chương trình là không đơn lẻ, mà là kết quả của phối hợp nhiều lực lượng. Tại Tam Kim, trung tâm y tế huyện phối hợp với UBND và trạm y tế xã để tổ chức khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí cho người dân và đã khám cho 701 người. Theo kế hoạch, các đợt khám sẽ tiếp tục được triển khai tại điểm y tế Đồng Tâm và Hoa Thám vào các ngày 19–20/9 và 26–27/9, hướng tới mục tiêu 100% người dân trong tỉnh được hưởng chính sách khám sức khỏe định kỳ theo Nghị quyết 72-NQ/TW. Trong khuôn khổ chương trình “Trăng thu biên cương”, các bác sĩ bệnh viện quân y đã khám, tư vấn và cấp thuốc miễn phí cho hơn 300 người dân, trẻ em tại xã biên giới Na Ngoi, đồng thời coi đây là hành động cụ thể triển khai Nghị quyết 72 về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Bên cạnh khám bệnh, chương trình còn tặng quà cho hộ nghèo, gia đình chính sách và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt; còn ở Đoài Dương, bệnh viện y học cổ truyền cùng Hội Người cao tuổi trao 40 suất quà cho người cao tuổi thuộc gia đình chính sách, người có công và hộ khó khăn. Hiện công an xã Hiệp Hưng vẫn duy trì việc hỗ trợ tích hợp dữ liệu trên VNeID để người dân tiếp cận tiện ích số an toàn, trong đó có chăm sóc sức khỏe. Phòng bệnh cộng đồng vì thế không chỉ là chiến dịch ngắn hạn, mà đang dần trở thành chiến lược dài hơi, dựa trên y tế cơ sở, dự phòng là chính và một hệ sinh thái dữ liệu y tế số.
