Tiếng Anh từ lớp 1: bước ngoặt của chương trình giáo dục phổ thông mới
Tiếng Anh lớp 1 bắt buộc là chủ trương trong dự thảo Thông tư sửa đổi Chương trình giáo dục phổ thông mới, theo đó học sinh tiểu học sẽ phải học Ngoại ngữ 1 ngay từ lớp 1 với mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường, đồng thời bảo đảm học sinh vẫn có cơ hội tiếp cận các ngoại ngữ khác ở các cấp học sau, tạo nên thay đổi sâu rộng trong cách dạy và học ngoại ngữ ở bậc phổ thông. Điểm mấu chốt của thay đổi này là dịch chuyển tiếng Anh từ vị thế "môn học sớm nếu trường đủ điều kiện" sang "ngoại ngữ bắt buộc" trong toàn hệ thống. Trước đây, tiếng Anh là môn bắt buộc từ lớp 3, lớp 1 và lớp 2 chỉ được học nếu cơ sở có đủ giáo viên và cơ sở vật chất, với tính chất tự chọn và hai tiết mỗi tuần. Sắp tới, nếu dự thảo được thông qua, học sinh lớp 1 ở những trường chọn tiếng Anh làm Ngoại ngữ 1 sẽ học 70 tiết/năm, từ lớp 3 đến lớp 5 tăng lên 140 tiết/năm. Đây không chỉ là tăng thời lượng, mà là thay đổi toàn bộ quỹ thời gian học và áp lực chuẩn đầu ra ngay từ những năm đầu đời.
Vì sao tiếng Anh trở thành ngoại ngữ bắt buộc từ lớp 1?
Việc đưa tiếng Anh thành môn học bắt buộc từ lớp 1 không phải quyết định đột ngột, mà nằm trong một lộ trình chính sách rõ ràng. Dự thảo Thông tư được xây dựng phù hợp với định hướng giáo dục ngoại ngữ trong bối cảnh mới: đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học và đồng thời tăng cường việc dạy, học và bình đẳng giữa các ngoại ngữ trong nhà trường. Nói thẳng, hệ thống giáo dục đang chấp nhận thực tế: nếu tiếng Anh là chìa khóa hội nhập, thì phải bắt đầu sớm hơn và bài bản hơn. Theo cơ quan quản lý, việc chọn tiếng Anh làm Ngoại ngữ 1 giúp hiện thực hóa định hướng "biến tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học". Song song, dự án của Chính phủ về "đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn 2045" quy định tất cả trường tiểu học và trung học phải dạy tiếng Anh như môn bắt buộc từ lớp 1. Một câu nói mang tính định hướng là: "Tất cả trường tiểu học và trung học phải dạy tiếng Anh như môn học bắt buộc từ lớp 1". Điều này cho thấy đây là chiến lược quốc gia, không phải thử nghiệm cục bộ.
Lộ trình năm học 2028-2029 và cấu trúc môn ngoại ngữ
Nếu dự thảo Thông tư sửa đổi Chương trình giáo dục phổ thông mới được thông qua, tiếng Anh bắt buộc từ lớp 1 sẽ không diễn ra tức thì mà có lộ trình tương đối dài. Nội dung dự thảo đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố để lấy ý kiến góp ý đến hết ngày 29-8. Sau khi ban hành, chương trình dự kiến áp dụng cho lớp 1 từ năm học 2028-2029; từ năm học 2029-2030 sẽ triển khai với lớp 2. Đây là khoảng thời gian để các địa phương, trường học, phụ huynh chuẩn bị, nhưng cũng đồng nghĩa áp lực thay đổi sẽ đến rất cụ thể theo từng năm học. Theo dự thảo, học sinh phổ thông bắt buộc phải học một ngoại ngữ (Ngoại ngữ 1) ở cấp tiểu học và THCS. Với bậc tiểu học, nếu trường chọn tiếng Anh là Ngoại ngữ 1, môn này sẽ là bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 5; nếu chọn ngoại ngữ khác ngoài tiếng Anh, học sinh sẽ học bắt buộc từ lớp 3 đến lớp 5, còn lớp 1 và lớp 2 chỉ ở dạng môn tự chọn. Từ lớp 6, học sinh được tự chọn thêm một ngoại ngữ khác gọi là Ngoại ngữ 2, là môn tự chọn có thể được tổ chức dạy từ lớp 6 và kết thúc ở bất kỳ lớp nào tùy nhu cầu của học sinh và năng lực của nhà trường.
Những thay đổi trường học phải làm và tác động đến học sinh
Khi tiếng Anh trở thành ngoại ngữ bắt buộc ngay từ lớp 1, gánh nặng chuẩn bị không chỉ dồn lên phụ huynh mà còn lên chính các trường. Dự thảo cho phép cơ sở giáo dục lựa chọn hơn một ngoại ngữ để tổ chức dạy học, trong đó có tiếng Anh, miễn là phù hợp với khả năng đáp ứng về đội ngũ, cơ sở vật chất. Tuy nhiên, thực tế sẽ phơi bày chênh lệch rất rõ giữa trường ở đô thị và vùng khó khăn trong khả năng tuyển giáo viên, tổ chức phòng học, thậm chí duy trì hệ thống đánh giá. Song song với nội dung môn học, dự thảo mới về kiểm tra đánh giá cũng thay đổi cách học sinh được đánh giá. Lần đầu tiên, nhà trường được phép tổ chức kiểm tra, đánh giá định kỳ bằng bài kiểm tra trên máy tính; kết quả kiểm tra trên máy tính có giá trị pháp lý tương đương bài làm trên giấy. Nhà trường phải thông báo trước cho học sinh và cha mẹ học sinh về hình thức kiểm tra, yêu cầu kỹ thuật, đồng thời chuẩn bị phương án dự phòng khi xảy ra sự cố như tổ chức kiểm tra lại hoặc chuyển sang hình thức trên giấy trong vòng 7 ngày làm việc. Điều này sẽ buộc các trường nâng cấp hạ tầng công nghệ, trong khi trẻ lớp 1, lớp 2 cần được hỗ trợ đặc biệt để không biến bài kiểm tra tiếng Anh thành bài kiểm tra khả năng sử dụng máy tính.
Phụ huynh cần chuẩn bị gì để con không bị quá tải?
Từ góc nhìn gia đình, tiếng Anh bắt buộc từ lớp 1 là cơ hội nếu được triển khai có chất lượng, nhưng dễ thành áp lực nếu chỉ tăng tiết mà không điều chỉnh cách học. Học sinh tiểu học sẽ phải phát triển đồng thời bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết theo chương trình được thiết kế liền mạch từ giai đoạn giáo dục cơ bản đến giai đoạn định hướng nghề nghiệp, tham chiếu khung năng lực ngoại ngữ quốc tế và Việt Nam. Với trẻ 6 tuổi, điều phụ huynh nên nghĩ tới không phải là "luyện đề" mà là tạo môi trường tiếp xúc nhẹ nhàng, qua trò chơi, bài hát, câu chuyện. Gia đình cũng cần nhìn rộng hơn lộ trình ngoại ngữ của con: Ngoại ngữ 1 từ lớp 1, khả năng làm quen ngoại ngữ khác ở tiểu học, thêm Ngoại ngữ 2 từ lớp 6 nếu con có nhu cầu và trường đáp ứng được. Thay vì đẩy trẻ đi học thêm tràn lan, phụ huynh nên khảo sát nghiêm túc năng lực của trường con đang theo học, trao đổi sớm với giáo viên về kế hoạch chương trình tiếng Anh của năm học 2028-2029 trở đi, và cùng con hình thành thái độ tích cực với ngoại ngữ. Nếu không chuẩn bị tâm lý và thói quen học phù hợp, chính phụ huynh sẽ biến một chính sách được kỳ vọng nâng tầm hội nhập thành nguồn căng thẳng mới cho trẻ.
