Số lượng tham dự là tín hiệu đáng tin cậy
Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc là sân chơi chuyên môn tôn vinh tài năng biểu diễn, đồng thời tạo dịp để nghệ sĩ gìn giữ và phát huy âm nhạc truyền thống Việt Nam. Quy mô đăng ký năm nay cho thấy hoạt động này không chỉ tồn tại trên danh nghĩa: 33 đơn vị nghệ thuật mang đến 150 tiết mục, với gần 800 nghệ sĩ, diễn viên và tổng nhân sự vượt 1.200 người. Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn, NSND Xuân Bắc, xem lượng tham dự là bằng chứng ngọn lửa truyền thống vẫn cháy trong những người theo đuổi nghề; nhận định ấy thuyết phục hơn những lời lo ngại chung chung về mai một. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch giao Cục chủ trì tổ chức cuộc thi. Đợt đầu diễn ra từ ngày 24 đến 30/10 tại Lâm Đồng với 17 đơn vị; đợt hai dự kiến từ ngày 6 đến 12/11 tại Thái Nguyên với 16 đơn vị.
Truyền thống bước vào ngôn ngữ đại nhạc hội
Sức sống của nghệ thuật biểu diễn dân gian không chỉ được đo bằng số nghệ sĩ dự thi; còn có thể nhìn thấy ở việc chất liệu ấy ngày càng hiện diện tự nhiên trên sân khấu đại chúng. Từ năm 2024, dân ca, chầu văn, cải lương và chuyện tích dân gian được đặt trong các bản phối mới, cùng vũ đạo, ánh sáng và cách dàn dựng gần với khán giả trẻ. Tại hai đêm chương trình Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai năm 2026 ở Thành phố Hồ Chí Minh, chương Cội nguồn kết nối những ca khúc như Trên Đất Mình, Lý Ngựa Ô và Tích Tịch Tình Tang thành một mạch cảm xúc thay vì những tiết mục rời rạc. Cách làm này có giá trị: hiện đại hóa không nhất thiết làm nhạt bản sắc, miễn là khán giả vẫn nhận ra giai điệu và câu chuyện văn hóa phía sau.
Khán giả mới là mắt xích của sự trao truyền
Khi nghệ sĩ có sức ảnh hưởng đưa chất liệu dân gian lên sân khấu lớn, khán giả có thêm cơ hội tiếp nhận nó như một phần của đời sống giải trí, chứ không chỉ như di sản cần được nhắc nhớ. Sức lan tỏa của Trống Cơm, Mẹ Yêu Con và Chiếc Khăn Piêu cho thấy âm nhạc truyền thống có thể trở thành phần diễn được chờ đợi. Tại V Concert năm 2025, âm hưởng dân tộc xuất hiện trong đại nhạc hội có 25.000 khán giả. Người xem không chỉ ngồi nghe: họ có thể hòa giọng, tương tác, rồi tìm lại bài gốc hoặc tìm hiểu vùng văn hóa qua những tiết mục được chia sẻ trên mạng. Đó là con đường thiết thực để thế hệ trẻ kế thừa: khơi gợi tò mò trước, rồi mở lối đến hiểu biết sâu hơn. Tuy vậy, sức hút sân khấu không thể thay thế nghiên cứu, truyền dạy và bảo tồn chuyên môn.
Thi dự thi và bảo tồn cần đi cùng nhau
Cuộc thi âm nhạc truyền thống năm nay chia nội dung thành bốn bảng, dành cho độc tấu và hòa tấu tại các đơn vị kịch hát dân tộc, đơn vị ca múa nhạc và cơ sở đào tạo nghệ thuật chuyên nghiệp. Tác phẩm có thể khai thác bài bản cổ, làn điệu dân ca, phần cải biên, chỉnh lý, phát triển hoặc sáng tác mới dựa trên phong cách âm nhạc dân tộc. Phạm vi ấy quan trọng: bảo tồn di sản văn hóa không có nghĩa là đóng khung tác phẩm, mà là tạo không gian để nghệ sĩ phát triển cách biểu đạt vẫn có gốc rễ. Cuộc thi cũng ghi nhận những nhạc công và người làm việc phía sau sân khấu, đồng thời tạo điều kiện giao lưu, nâng cao chuyên môn và phát hiện nhân tố tiềm năng. Sự kết hợp giữa bản sắc và cách trình bày đương đại có thể đưa truyền thống đến đông đảo công chúng; để sức sống ấy bền lâu, cần nối sân khấu với đào tạo và trao truyền liên tục.
