TP.HCM dịch chuyển sang quản trị đô thị thông minh bằng dữ liệu thống nhất

Từ đô thị số hóa đến quản trị dựa trên dữ liệu thống nhất

Đô thị thông minh TP.HCM là mô hình phát triển và quản lý thành phố dựa trên dữ liệu thống nhất, trong đó hạ tầng số, các hệ thống quan trắc và nền tảng điều hành được kết nối để hỗ trợ chính quyền ra quyết định chủ động, có khả năng dự báo, đồng thời thiết kế dịch vụ công xoay quanh nhu cầu của người dân và doanh nghiệp, thay vì chỉ số hóa quy trình hiện hữu. Đặt trong bối cảnh đó, bước chuyển từ “ứng dụng công nghệ” sang “quản trị dựa trên dữ liệu” không phải câu chuyện kỹ thuật, mà là thay đổi cách Thành phố nhìn nhận dữ liệu như một dạng hạ tầng thiết yếu, tương đương với đường sá hay điện nước. Điểm đáng chú ý là TP.HCM không bắt đầu lại từ con số 0 về hạ tầng số. Sau nhiều năm đầu tư camera, cảm biến, trung tâm điều hành, các kho dữ liệu chuyên ngành, Thành phố nhận ra giới hạn của cách làm phân tán: nhiều “ốc đảo dữ liệu” xuất hiện, nhưng chưa tạo thành dòng chảy thống nhất cho quản lý đô thị thông minh. Vì thế, Đề án Phát triển đô thị thông minh giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn 2045 đã được UBND Thành phố phê duyệt bằng Quyết định 4714/QĐ-UBND ngày 29/7/2026 như một bản thiết kế lại mô hình quản trị trên nền dữ liệu.

Dữ liệu là hạ tầng: tham vọng và con số biết nói

Khi lãnh đạo Thành phố khẳng định phát triển đô thị thông minh là nhiệm vụ trọng tâm để đổi mới mô hình quản trị, nâng chất lượng sống và thúc đẩy tăng trưởng xanh, kinh tế số, đó không phải khẩu hiệu. Các mục tiêu định lượng đi kèm cho thấy bước nhảy kỳ vọng: đến năm 2030, 100% đồ án quy hoạch đô thị và nông thôn được lập, thẩm định hoặc quản lý trên nền tảng GIS, trong đó ít nhất 80% quy trình thẩm định được số hóa. Bên cạnh đó, Thành phố đặt mục tiêu số hóa ít nhất 90% hồ sơ quy hoạch hiện có và tích hợp 100% dữ liệu quy hoạch mới ngay từ đầu. Ở tầng dữ liệu nền tảng, một kho dữ liệu dùng chung đã bắt đầu hình thành. Cho đến nay, TP.HCM đã tích hợp 31/45 cơ sở dữ liệu vào Kho dữ liệu dùng chung và công bố 78/142 bộ dữ liệu trên Cổng dữ liệu mở; danh mục dữ liệu mở 2026 dự kiến gồm 142 nhóm dữ liệu thuộc nhiều lĩnh vực kinh tế – xã hội. Một phát biểu có thể trích dẫn ở đây là: “Dữ liệu phải được coi là hạ tầng thiết yếu của đô thị, được tạo lập đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và có trách nhiệm”. Khi dữ liệu quy hoạch được kết nối với dữ liệu giao thông, xây dựng, tài nguyên – môi trường, y tế, giáo dục, thương mại…, Thành phố có thể nhìn thấy mối quan hệ giữa dân số, việc làm, hạ tầng và đầu tư thay vì xử lý từng mảng riêng lẻ.

Thách thức cốt lõi: kết nối, chọn đúng bài toán và biến dữ liệu thành quyết định

Nếu nhìn đô thị thông minh TP.HCM như một danh mục cảm biến, camera, trung tâm điều hành, thì Thành phố sẽ mắc lại sai lầm cũ: nhiều công nghệ nhưng ít giá trị quản trị. Các chuyên gia đã chỉ ra rất rõ, thách thức chính không nằm ở việc mua thêm thiết bị, mà ở khả năng kết nối dữ liệu, xác định đúng bài toán và chuyển dữ liệu thành quyết định quản lý. Điều này càng lộ rõ khi rà soát hiện trạng kết nối: trong số 13 cơ sở dữ liệu chuyên ngành quan trọng, Thành phố mới kết nối được 3; 4/20 cơ sở dữ liệu quốc gia đã tích hợp, 9/104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo một nghị quyết được kết nối, phần còn lại vẫn là những “ốc đảo dữ liệu” chưa liền mạch. Chính vì vậy, trọng tâm quản trị dữ liệu đô thị hiện nay không phải đếm số cơ sở dữ liệu đã tích hợp, mà là bảo đảm dữ liệu được chuẩn hóa để có thể liên thông, chia sẻ và sử dụng lại trong một kiến trúc thống nhất. Các quy định mới về quản lý, kết nối, chia sẻ dữ liệu số yêu cầu danh mục dữ liệu dùng chung phải được chuẩn hóa, thống nhất trong các hệ thống thông tin, đồng thời đồng bộ với danh mục dữ liệu chung cấp quốc gia. Cách tiếp cận này chuyển câu hỏi từ “kết nối được bao nhiêu” sang “dùng được dữ liệu đã kết nối như thế nào” – một thay đổi tư duy quan trọng đối với quản lý đô thị thông minh.

Đặt người dân và doanh nghiệp vào trung tâm của nền tảng dữ liệu thống nhất

Một đô thị thông minh đúng nghĩa không thể chỉ phục vụ tiện lợi cho bộ máy hành chính; nó phải xoay quanh trải nghiệm của công dân và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Đề án đô thị thông minh TP.HCM được triển khai theo ba giai đoạn với chín nguyên tắc cốt lõi, trong đó nhấn mạnh “lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm” và “lấy dữ liệu làm nền tảng; liên thông, tích hợp và dùng chung; bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ quyền riêng tư”. Điều này phản ánh rõ quan điểm: mọi nền tảng dữ liệu thống nhất, mọi chuẩn kết nối đều phải quay về câu hỏi người dân hưởng lợi ra sao, doanh nghiệp có môi trường thuận lợi thế nào. Ở góc độ thực tiễn, khi nền tảng dữ liệu thống nhất được xây dựng ưu tiên cho quy hoạch, quản lý xây dựng, hạ tầng và đầu tư công, doanh nghiệp sẽ tiếp cận được thông tin minh bạch về quy hoạch, dự án, hạ tầng, thay vì phải chạy theo “các cửa” để hỏi dữ liệu rời rạc. Người dân có thể theo dõi tình trạng ngập, giao thông, dịch vụ y tế – giáo dục trên các ứng dụng đô thị thông minh gắn với dữ liệu thời gian thực, thay vì chịu cảnh thông tin chậm và thiếu nhất quán. Việc Thành phố thành lập Ban chỉ đạo dữ liệu do Chủ tịch UBND Thành phố làm Trưởng ban nhằm tổ chức dữ liệu thành nguồn lực phục vụ quản lý, điều hành và phát triển kinh tế – xã hội cho thấy dữ liệu không chỉ phục vụ bên trong bộ máy, mà còn là tài sản chung của cộng đồng.

Lộ trình sắp tới: từ kho dữ liệu dùng chung đến năng lực “cảm nhận – hiểu – hành động”

Đặt tham vọng vào Top 50 đô thị thông minh thế giới vào năm 2030 và đạt mức độ trưởng thành cao nhất theo bộ tiêu chí quốc gia vào năm 2045 là một lựa chọn táo bạo, nhưng không vô căn cứ nếu nhìn vào lộ trình cụ thể. Trong ngắn hạn, Thành phố phải đưa nền tảng hỗ trợ lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch đô thị và nông thôn trên nền GIS vào vận hành trong quý IV/2026; sau đó, đến năm 2030 bảo đảm 100% đồ án quy hoạch vận hành trên nền tảng này. Song song là giai đoạn 2026–2027 thử nghiệm tích hợp GIS, BIM, CIM và IoT để phục vụ dự báo ngập lụt, quy hoạch không gian ngầm, trước khi mở rộng toàn Thành phố và tích hợp với trung tâm điều hành (IOC) giai đoạn 2028–2030. Ở tầng hạ tầng dữ liệu, dự án đô thị thông minh giai đoạn 2026–2030 cũng đặt nhiệm vụ tiếp tục hoàn thiện trung tâm dữ liệu Thành phố cho phù hợp Khung kiến trúc số TP.HCM và kết nối với trung tâm dữ liệu quốc gia. Hướng đi không còn là xây dựng từng cơ sở dữ liệu đơn lẻ, mà là hình thành một hệ sinh thái dữ liệu kết nối. Khi các “ốc đảo dữ liệu” dần được nối liền bằng Kho dữ liệu dùng chung, Thành phố có điều kiện chuyển từ số hóa tác nghiệp sang quản trị dựa trên dữ liệu. Nếu làm được, đô thị thông minh TP.HCM sẽ không chỉ là “thành phố nhiều cảm biến”, mà là một hệ thống có năng lực “cảm nhận – hiểu – hành động”: thu nhận dữ liệu đáng tin cậy, phân tích và mô phỏng để dự báo, rồi biến kết quả thành quyết định quản lý và dịch vụ công phù hợp. Đây mới là thước đo trưởng thành thật sự của quản lý đô thị thông minh, vượt xa số lượng camera hay ứng dụng được triển khai.