Điểm rèn luyện đại học: Từ thang điểm mới đến cú sốc “yếu” khởi điểm
Điểm rèn luyện đại học là hệ thống đánh giá toàn diện ý thức, thái độ học tập, mức độ chấp hành pháp luật và nội quy, trách nhiệm công dân, cùng sự tham gia các hoạt động tập thể của sinh viên, được chấm theo thang điểm 100 và phân loại từ xuất sắc đến yếu theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Năm học này, nhiều sinh viên bất ngờ phát hiện điểm rèn luyện khởi điểm của mình bị rơi thẳng xuống mức “yếu”, dù chưa hề vi phạm nội quy hay bị xử lý kỷ luật. Tại một trường kỹ thuật lớn, bài đăng trong nhóm sinh viên cho biết mức điểm mặc định khi “chưa làm gì sai” chỉ còn 45 điểm – dưới ngưỡng 50 điểm vốn được xếp loại yếu. Cú tụt hạng này không chỉ là vấn đề tâm lý; nó chạm trực tiếp vào học bổng sinh viên, xét khen thưởng và nhiều quyền lợi khác gắn với điểm rèn luyện đại học. Nếu trước đây, đi học đầy đủ và không vi phạm gần như đủ để giữ mức khá, thì với quy định mới Bộ GD&ĐT, tư duy “không làm gì sai là ổn” đã lỗi thời.
Thông tư 40/2026: Vì sao điểm “mặc định” không còn là khá?
Điểm rèn luyện năm nay không giảm vì trường “siết” sinh viên, mà vì cách tính mới phải bám sát Thông tư 40/2026/TT-BGDĐT về công tác sinh viên của Bộ GD&ĐT. Trước đây, mỗi trường có quyền xây dựng quy chế riêng, dẫn tới việc nhiều nơi cộng sẵn khá nhiều điểm cho các hoạt động bắt buộc, khiến điểm khởi điểm của sinh viên thường ở mức trung bình khá trở lên.
Theo Thông tư 40/2026, điểm rèn luyện đại học được chấm trên thang 100, dựa vào 5 nhóm tiêu chí: chấp hành pháp luật và nội quy (tối đa 25 điểm), trách nhiệm và thái độ học tập (20 điểm), tham gia hoạt động chính trị – xã hội, văn hóa (20 điểm), trách nhiệm công dân với cộng đồng (15 điểm) và tham gia công tác lớp, đoàn thể hoặc có thành tích được khen thưởng (20 điểm). Kết quả dưới 50 điểm là yếu, từ 50 đến dưới 70 là trung bình, 70 đến dưới 80 là khá, 80 đến dưới 90 là tốt và từ 90 điểm trở lên là xuất sắc. Một điểm đáng chú ý: nhiều trường không còn cộng “mặc định” 25 điểm cho tuần sinh hoạt công dân như trước, mà yêu cầu sinh viên phải chủ động tích lũy điểm qua hoạt động cụ thể.
Học bổng sinh viên và quyền lợi: Khi điểm rèn luyện trở thành “cửa ải” bắt buộc
Điểm rèn luyện đại học giờ không còn là “phần phụ” bên cạnh điểm học tập; nó trở thành điều kiện tiên quyết trong xét học bổng sinh viên, đánh giá kết quả toàn khóa và nhiều quyền lợi khác. Sinh viên lo ngại rằng việc bị xếp loại yếu hoặc chỉ trung bình sẽ khiến mình bị loại khỏi danh sách học bổng, mất cơ hội khen thưởng, thậm chí ảnh hưởng đến xét tốt nghiệp ở một số chương trình có yêu cầu cao về rèn luyện.
Theo đại diện một trường kỹ thuật, cách hiểu rằng “không vi phạm thì chỉ được 45 điểm” là chưa đầy đủ, vì sinh viên có học lực trung bình và không vi phạm sẽ được cộng thêm 5 điểm, đạt mốc 50 – tức là loại trung bình. Dù vậy, việc điểm xuất phát thấp buộc sinh viên phải nỗ lực nhiều hơn để đạt mức khá, tốt, xuất sắc. Những ngành có khối lượng đồ án, thực hành lớn càng cảm nhận rõ áp lực: thời gian trong phòng lab, thực tập doanh nghiệp đã kín lịch, nay lại phải chia sẻ cho các hoạt động đoàn thể, cộng đồng nếu không muốn điểm rèn luyện kéo tụt học bổng. Quy định mới Bộ GD&ĐT vô hình trung đặt câu hỏi: sinh viên đại học chỉ là người học chuyên môn, hay là công dân trẻ phải tham gia sâu vào đời sống tập thể?
Tiêu chí rèn luyện: Không chỉ là điểm số mà là thái độ sống của sinh viên
Thông tư 40/2026 nhấn mạnh rằng đánh giá kết quả rèn luyện gắn với ý thức và trách nhiệm của sinh viên trên nhiều phương diện, không chỉ dựa vào điểm trung bình học tập. Văn bản nêu rõ các yếu tố như ý thức chấp hành pháp luật, nội quy, thái độ học tập, trách nhiệm công dân và mức độ tham gia hoạt động chung đều được xem xét. Nói cách khác, quy định mới Bộ GD&ĐT muốn điểm rèn luyện phản ánh cách sinh viên sống trong cộng đồng, chứ không chỉ cách họ làm bài kiểm tra.
Điều này có mặt tích cực: sinh viên được khuyến khích ứng xử văn minh, tôn trọng sự khác biệt, giữ gìn tài sản chung và hoàn thành nhiệm vụ tập thể. Việc tham gia hoạt động chính trị – xã hội, văn hóa, tình nguyện không còn là “phong trào cho vui” mà trở thành phần có trọng số rõ ràng trong thang điểm 100. Tuy nhiên, nếu nhà trường không thiết kế hoạt động phù hợp với đặc thù từng ngành, sinh viên năm cuối hoặc ngành kỹ thuật dễ rơi vào thế phải chọn giữa chuyên môn và phong trào. Quy định mới chỉ thực sự có ý nghĩa khi điểm rèn luyện được xem như cơ hội để mỗi người nhận diện hạn chế, điều chỉnh hành vi và nâng cao ý thức tự giác, thay vì là một “bài toán điểm số” để đối phó.
Sinh viên nên thích ứng thế nào với quy định mới Bộ GD&ĐT?
Trong bối cảnh điểm rèn luyện khởi điểm thấp và cách tính mới trải đều trên nhiều tiêu chí, sinh viên không thể tiếp tục chiến lược “học cho xong rồi tính điểm rèn luyện sau”. Người học cần chủ động tìm hiểu quy chế của cơ sở đào tạo, nắm rõ từng nhóm tiêu chí và tự đánh giá quá trình rèn luyện của mình theo từng học kỳ. Việc chờ đến cuối kỳ mới ngã ngửa vì bị xếp loại yếu là một lựa chọn rủi ro.
Về phía trường, một số nơi đã mở thêm hoạt động trực tuyến, cuộc thi online để giúp sinh viên kỹ thuật có thể “gỡ điểm” rèn luyện mà không phải hy sinh toàn bộ thời gian lab và đồ án. Về phía sinh viên, cách thích ứng hiệu quả là: (1) bảo đảm không vi phạm nội quy để giữ trọn điểm nhóm chấp hành; (2) duy trì thái độ học tập nghiêm túc, trung thực trong kiểm tra, vì đây là điểm có thể đạt cao mà không tốn thêm thời gian ngoại khóa; (3) chọn lọc một số hoạt động chính trị – xã hội, văn hóa, cộng đồng phù hợp với lịch học để tích lũy điểm đều đặn. Kết luận thẳng thắn: với quy định mới Bộ GD&ĐT, ai coi điểm rèn luyện đại học là “phần phụ” sẽ phải trả giá bằng học bổng và cơ hội phát triển; ai xem nó là bản đồ cho hành trình trưởng thành sẽ biết cách biến thang điểm 100 thành lợi thế.
